Mania Meziti, Tre små rispor

Electra sleeps

Family outlet

I slutet av dagen
var det svårt hemma
när tåget passerade
och försökte balansera på de tillfälliga skenor
som vi lagt ut på golvet
det gjorde ett fruktansvärt oväsen
vi tittade på det lättjefullt från soffan
oftast kunde vi inte springa ikapp det
vi halvsov vid den tiden

Misskända

Jag har några vänner som är poeter
känsliga
kärleksfullt fostrade
de säger
den där dikten
är mycket bra
publicerades här
publicerades där
och ser mig i ögonen

Ostron

Det behövs ingen kniv
om du håller det och sjunger
öppnas det

Klimt i mitt föräldrahem, Saixpirikon, under utgivning. Översättning Vasilis Papageorgiou.

Tommy Olofsson

Trummen pastoral

Τόσο μακριά

Τόσο μακριά από τη σκέψη σου
που πια δεν μπορείς να την υπολογίζεις,
που η ευθύνη δεν αναπαύεται πια
στους ώμους σου παρά υψώνεται και
πετά μακριά σαν μοναχικό φτερό,
τυφλό και χωρίς το σώμα, αδιάλειπτα

μέσα σε έναν κύκλο που διευρύνεται και
εξαφανίζεται κατά το ήμισυ κάτω
από τον ορίζοντα, πέρα από τον στίχο του ποιήματος,
σαν ουράνιο τόξο φτιαγμένο από προθυμία και απροθυμία,
εξίσου κοντά και μακριά, εξίσου όμορφο και
εξίσου σημαντικό, έτσι είναι να τολμάς να είσαι
ο εαυτός σου.

Tigerhjärtats sånger, 1999. Μετάφραση Βασίλης Παπαγεωργίου.

Sarah Jackson

John Ahbery, Kenneth Koch, Lo Snöfall, V. Papageorgiou Thessaloniki

Aska

“Qui oserait encore se risquer au poème de la cendre?”
Jacques Derrida

Efter elden är berget förbränt.
Du kan knappt titta på det, bara återspeglat i ögat
på korpen som cirklar ovanför. Sedan lägger sig
en fin grå aska på buskskogen och en ensam nötväcka pickar
efter spindlar i askan. Du vet inte hur du kom hit,
kan inte förstå de två förkolnade trädens märkliga geometri,
som klättrar i det blå. Du trycker öronen mot jorden,
lyssnar efter askans kvarkar, hör ljud, surrandet.
I Cervione band de en kamera på klocktornet
som kunde vrida sig och ta bilder av raseriet. Branden sprider sig som ett hjärta.
Även ordböckerna brinner, och nu detta grå damm,
denna dikt, detta ohörbara rop. Du känner dess värme.
Du hör det väsa. Ta det i munnen. Känn
förbränningen i språket, sättet på vilket det smulas, faller.


Kvarlevor

”…après ma mort, il ne restera plus rien”
Jacques Derrida

1
Idag upptäcker jag att jag kan se genom mina ögonlock.
Du är ringlad över dig själv som om du läser

men det finns ingen bok. Jag väntar, räknar
skogskorneller på gardinen, lyssnar efter telefonen.

Du sitter i bergèren vid mitt huvud
och håller om dina armbågar. Jag luktar på dig: smutsig och söt.

Jag tänker på hur jag kunde ha sagt farväl.
Vi försökte att inte prata om sådana saker.

Du vände dig och ditt heta ansikte var ljust.
Jag såg mig själv speglas i det då jag gick därifrån.

2
Rummet blir kallare. Jag är inte ordnad i en linje.
Snälla, lyft mig från min krokighet.

Vi måste starta om, men det är alltid för sent
och jag är rädd att du inte vet hur man ska börja.

3
Älskling, du överraskar mig: du vänder på, doppar en trasa
i en grund skål, du torkar mina handflator i långsamma cirklar

och vrider mina ringar så att allt ligger i samma riktning.
Detta är vidröring utan att röra,

så som det alltid är. Du är så tyst, ljud glider ner
från taket. Jag är rädd för dig, för din mildhet.

Du säger, ingenting kommer att förbli, och jag hör mina ben
i din röst: Hemma kommer hunden alltid att söka.

Lo Snöfall poster Ashbery Koch

Στάχτη

“Qui oserait encore se risquer au poème de la cendre?”
Jacques Derrida

Μετά την πυρκαγιά το βουνό είναι καψαλισμένο.
Δεν αντέχεις να το βλέπεις, παρά μόνο καθρεφτισμένο στο μάτι
του κορακιού που κάνει κύκλους από πάνω του. Μια λεπτή γκρίζα στάχτη
κατακάθεται έπειτα στα φρύγανα και ένας μοναχικός βραχοτσομπανάκος
σκαλίζει ψάχνοντας αράχνες στις στάχτες. Δεν ξέρεις πώς έφτασες εδώ,
δεν μπορείς να καταλάβεις την παράξενη γεωμετρία δυο απανθρακωμένων δέντρων
που αναρριχώνται στο γαλάζιο. Ακουμπάς τα αφτιά σου στη γη,
προσπαθείς να αφουγκραστείς τα κουάρκ της τέφρας, ακούς ήχους, το βουητό.
Στη Cervione πρόσδεσαν μια κάμερα στο καμπαναριό
για να περιστρέφεται και να παίρνει εικόνες του κακού. Η φωτιά ξαπλώνεται σαν καρδιά.
Ακόμη και τα λεξικά φλέγονται και αυτή η γκρίζα σκόνη τώρα,
αυτό το ποίημα, αυτό το ανάκουστο κάλεσμα. Αισθάνεσαι την κάψα του.
Ακούς τον συριγμό. Παρ’ τον στο στόμα σου. Νιώσε
το κάψιμο μέσα στη γλώσσα, τον τρόπο που θρυμματίζεται, που πέφτει.


Λείψανα

“…après ma mort, il ne restera plus rien”
Jacques Derrida

1
Σήμερα ανακαλύπτω ότι μπορώ να δω μέσα από τα βλέφαρά μου.
Είσαι κουλουριασμένος πάνω από τον εαυτό σου σαν να διαβάζεις

αλλά δεν υπάρχει κανένα βιβλίο. Περιμένω, μετρώντας τις κρανιές
πάνω στην κουρτίνα, έχοντας στον νου μου το τηλέφωνο.

Κάθεσαι σε μια μπερζέρα δίπλα στο κεφάλι μου
κρατώντας τους αγκώνες σου. Σε μυρίζω: βρόμικος και γλυκός.

Σκέφτομαι τον τρόπο που θα μπορούσα να πω αντίο.
Προσπαθούσαμε να μη μιλάμε για τέτοια πράγματα.

Γύρισες και το αναμμένο πρόσωπό σου ήταν φωτεινό.
Είδα το είδωλό μου εκεί καθώς έφευγα.

2
Το δωμάτιο γίνεται όλο και πιο κρύο. Δεν είμαι τακτοποιημένη σε μια γραμμή.
Βγάλε με, σε παρακαλώ, από τη στρέβλωσή μου.

Πρέπει να ξεκινήσουμε από την αρχή, αλλά είναι πολύ αργά πάντα
και φοβάμαι ότι δεν ξέρεις πώς να αρχίσεις.

3
Αγάπη μου, με εκπλήσσεις: γυρίζεις, βυθίζεις ένα πανί
σε ένα ρηχό μπολ, σκουπίζεις τις παλάμες μου με αργή κυκλική κίνηση

και στρίβεις τα δαχτυλίδια μου, ώστε όλα να βλέπουν
προς μια μεριά. Αυτό είναι άγγιγμα δίχως να αγγίζεις,

όπως είναι πάντα. Είσαι τόσο ήσυχος, ήχοι γλιστρούν
από το ταβάνι. Σε φοβάμαι, φοβάμαι την αβρότητά σου.

Λες, τίποτε δεν θα απομείνει, και ακούω τα κόκαλά μου
στη φωνή σου: Στο σπίτι ο σκύλος πάντα θα ψάχνει.

Pelt, 2013. Translation Vasilis Papageorgiou*. Photograph by VP: Kenneth Koch and John Ashbery in Thessaloniki 1997, pointing at their portraits by Lo Snöfall.

John Ashbery, new book

ashbery-commotion

Ποιοι θα φιλιούνται;

Δεν θα το έχεις ακούσει αυτό.
Τι θα κάνουμε με την πάπια που περίσσεψε;
Ποιοι θα φιλιούνται;
Έχουν πάει για παγοδρομία.

Vilka kommer att kyssas?

Du har inte hört det.
Vad händer med resterna av ankan?
Vilka kommer att kyssas?
De har gett sig av för att åka skridskor.

Commotion of the birds, Carcanet 2016. Translation Vasilis Papageorgiou and Lo Snöfall.

Vesa Lahti, δυο ποιήματα

molho-thessaloniki

Σου έγραψα
ότι όλα είναι εντάξει
οι πλημμύρες της άνοιξης ήρθαν και έφυγαν
η μαυροκερασιά είναι τώρα ανθισμένη και
έχω καθαρίσει τα παράθυρα,
έφερα τα καλοκαιρινά λουλούδια στη βεράντα.
Τα βράδια κάθομαι στον κήπο
στον ίσκιο μιας μεγάλης μηλιάς
και γράφω ποιήματα.
Μερικές φορές επιτρέπεται να μπεις και συ στα ποιήματα αυτά.
Από το μέρος αυτό διαλέγω
ένα χελιδόνι που περνά γοργά,
ένα κομμάτι σύννεφο καθώς αλλάζει σχήμα
ή μια αίσθηση των δυο μας.

(2015)

*

Μαύρα σύννεφα
υψώνονται πάνω από τη θάλασσα.
Μια φωτεινή, μακριά αστραπή
διασχίζει τον ορίζοντα.
Η βροχή σφυροκοπά τα πεύκα.
Κάτω στον κήπο
τα κεράσια λάμπουν.
Και δεν έχουμε βέβαια ξεχάσει
το ωραίο τους άρωμα,
τη γλυκιά γεύση.
Θα επιστρέψουμε εκεί
μόλις ο ουρανός
της Αδριατικής
μας το επιτρέψει.

(Αδημοσίευτο)
Μετάφραση από τα Αγγλικά (με τη βοήθεια του ποιητή) Βασίλης Παπαγεωργίου.

Elena Penga

Athens, Epicuros str

Syros

Hon drömde att hon hade flyttat, inte bara till ett annat hus eller en annan stad eller ett annat land, utan till en annan verklighet, där allt var annorlunda. Dimitra var också där och hon hade två söner. Den ene var sju månader gammal men hans utseende förändrades ständigt och ibland såg han ut som en trettioåring. Även den andre förändrades hela tiden. Chrysa skickade meddelanden men inte på mobilen, utan genom en konstig låda inbyggd i väggen i huset, och meddelandena var tredimensionella objekt, ett album, en bok. Restaurangerna var annorlunda. Menyn var inne i en skål med vatten, immateriell som ett hologram som pulserade, och rätterna var skrivna i skyltar som blinkade. När hon vaknade var det svårt för henne att anpassa sig i den välbekanta, normala miljön hemma i Aten.

Hon kände en galen lust att resa bort, utomlands kanske, till London. Medan hennes vänner väntade på henne på Syros. Hon hade lovat att hon skulle komma. Hon reste ofta till Syros. Den morgonen hade hon svårt att koppla upp sig på internet för att boka plats på båten. Hennes vän som sov intill henne insåg hennes ångest, hennes förlamning. Han hjälpte henne att boka plats, betalade med sitt eget kort, gjorde kaffe till henne. Hon tände den ena cigarretten efter den andra, bytte plats i huset, tänkte på London, på behovet av att flytta till en annan verklighet, ett kroppsligt behov, helt absurt. Tvingad av detta behov packade hon ihop sina saker. Hon la badkläder, sarongen, solkräm i resväskan. När hon var klar, inte för London, utan för Syros, satte hon sig på sängen igen. ”Vi har tid. Vill du ha massage?” frågade han. ”Ja”, svarade hon, tog av sig kläderna och la sig framstupa på sängen. ”Vilken olja vill du ha?” ”Den där, Afrodites elixir som doftar underbart.” Han tog den och skulle hälla ut lite för att smörja in hennes rygg. Locket på flaskan lossnade och hon kände plötsligt hur en stor mängd olja rann över ryggen på henne och ner på lakanet. Det skrämde dem och de skrattade. ”Det kommer att ta mycket tid innan den här massagen har absorberat all spilld olja.”

I hamnen fann de senare en liten krog bland de stora färjorna och åt där. Sen såg han till att hon steg på båten och så gick han. Båten var smockfull med folk. Turister, barn, unga, gamla. Mitt i kaoset fann hon en plats inomhus och satte sig ner. Ovanför hennes huvud hängde skärmar som sände världsmästerskapet i fotboll. Nederländerna spelade mot Mexiko. Resenärerna följde matchen och speakerns kommentarer passionerat. När det gjordes mål skrek de ”MÅÅÅL”. Kvinnan som satt bredvid henne pratade ständigt i sin mobil. Hon hade far, man, systrar, vänner. Hon pratade med alla under de fyra timmar som resan varade. Kvinnan bredvid sa i telefonen: ”Jag saknar hans kinder, hans fylliga kinder. Jag försökte befria honom, men det gick inte.” Och sen till någon i ett annat samtal: ”Du ville inte att det skulle bli annorlunda? Han då? Ville han inte nåt annat? Nej?”

Hon reser sig från sin plats och går upp på däcket. Hon ser hur solen försvinner sakta i havet. Nederländerna har slagit Mexiko och går vidare. Resenärerna som sitter ute tittar alla på solen, på solnedgången. Det är varmt. Slutet på en lång sommardag. Syros dyker sakta upp. Vindstilla. Inga moln. Inga blixtar, ingen storm, inget regn som slår ner som en kulspruta. Inget av det som skulle hända har ännu hänt.

Översättning Vasilis Papageorgiou*.

W. G. Sebald / Β. Γκ. Ζέμπαλντ

Cat missing Norwich

Το καλάθι με τα φρούτα

που κρέμεται
στη βελούδινη κοιλότητα του μπράτσου
της γυναίκας
τα ωραία φύλλα
των φρούτων τα μήλα
& πάνω απ’ όλα
μαύρο μαύρο
μαύρο

Αδιήγητη ιστορία, Μετάφραση Βασίλης Παπαγεωργίου. Σαιξπηρικόν, 2016.

Τζον Άσμπερυ/John Ashbery

Thessaloniki 2016

Το ραπανάκι στο πρωινό

Οτιδήποτε αντιμετωπίζουμε μας βρίσκει
στη μέση της αναθεώρησης. Είναι ωραίο αυτό,
θεέ μου, απλά δεν είναι προορισμένο να επαναλαμβάνεται,
αυτό είναι όλο.

Σε μέρη της Αγγλίας και της Ισπανίας έχουν ήδη εισβάλει
αντιτρομοκράτες. Το δολάριο σε δράση και πάλι.
Φαινόμενα εξαπάτησης σε αρκετά πολύτιμα πράγματα,
αν και, όπως λέω, πρόκειται για μικρό υπόλοιπο
του τι έχουν καταφέρει άλλοι για να αποφύγουν να υπογράψουν.

Έχουμε προσφορά σε τραγωδίες εκδίκησης.
Τον Μάρτιο θα έχουμε πιο βαριές μέρες.
Τα κορίτσια έλεγαν ν’ αρχίσουν να ετοιμάζονται.
Όταν το έχουν κάνει, σε κάποια από τις λαγκαδιές,
η εμφάνιση μπορεί να ξεγελά, αποκάλυψε εκείνος.

Breezeway, 2015. Μετάφραση Βασίλης Παπαγεωργίου. Δημοσιεύτηκε στην Ποιητική 17, Άνοιξη-Καλοκαίρι 2016.

Niki Marangou, Fem dikter

Canterbury, March 2016

Rosenbuskarna

I år har jag planterat rosenbuskar i trädgården
i sällskap med larven och skalbaggen
i stället för att skriva dikter.
Den hundrabladiga rosenbusken från huset som sörjer i byn Agios Thomas,
den sextiobladiga som Midas hade med sig från Frygien,
den bankska som kom från Kina,
ympar från den enda mussietta som överlevde
mitt i den gamla staden,
men framför allt Rossa Gallica som korsfararna tog med sig hit,
som vi också kallar damaskenerros
och som doftar så underbart.

Tillsammans med larven och skalbaggen,
men också med humlan, blomsterflugan, fläskängern,
ollonborren, guldbaggen,
bönsyrsan som äter upp allt,
skall vi dela blad, kronblad och himlen
i denna ofattbara trädgård
där både de och jag är tillfälliga gäster.
3 januari 1993

Sankta Katerina

På de slitna väggmålningarna
i Pafos gamla kyrkor
står alltid någon evangelist i en hörna
med en orangefärgad gloria
bredvid horbockarna och de blinda,
Anna och Josef,
som lägger Maria till sängs.
Man märker ofta handen som omfamnar,
kinden intill en annan kind
mitt i tidens gröna och gula nyanser.
Stenens salter,
arabesken inramad av nässlor
vid väggens rot, bredvid de samlade johannesbröden,
ödlans hem,
och en enorm ärkeängel
för att skydda oss alla.

Läsandet av bysantinska texter

Konsonanterna, vokalerna,
från struphuvudet, läpparna, tänderna
utformar det gemensamma alexandrinska språket,
men det hjälper mig inte att säga dig
vad jag känner,
jag förblir ofrånkomligen i textens
flöde,
i filologens kommentarer
och i kärlekens oförmåga
under alla dessa regniga morgnar.

I Nicosia i jul i

Med anledning av minneshögtiden
på profeten Elias dag för de stupade
vecklade diakonen ut flaggan i Mariakyrkan.
”Den mot himlen eldsprutande uppstigningen.”
Jag tände ett ljus och tittade
på de slitna målningarna i kupolen.
”Han kommer att drabbas av yrsel uppe på ställningarna”,
tänkte jag.

Mellan Agia Zonisgatan och Saripolosgatan

Mellan Agia Zonisgatan och Saripolosgatan
skymtar ibland livet fram,
insvept i mysteriet
så som i ornater,
vita eller svarta
eller purpurröda med gyllene glitter,
trådar och pärlor broderade
av folkets händer
som både vet hur man vänder bort
ansiktet
och hur man erbjuder sina perfekta gåvor,
ljuvt och utan att önska något i gengäld,
medan fönstret öppnar och avslöjar
ett välordnat inre,
det gamla paret vid bordet
med den verkliga kärleken.
Processionen tågar förbi och försvinner på Agios Andreasgatan,
fäster sig i minnet i en hög spegel,
en röd matsalslampa,
proviant numera för mina egna resor.

Övers. Michael Economou och Vasilis Papageorgiou. Ur Lyrikvännen 4, 2000.

»Niki Marangou var en ordälskare: ”Ord har fascinerat mig sedan jag var ett barn. Ord och de lekar man kan leka med dem. Ty det handlar om en lek, en oförklarlig lek. Språket drar mig till sig, dess ljud föder i mig bilder som ofta kommer fjärran ifrån.” Bysantinska texter, Konstantinos Kavafis dikter, gamla namn på kyrkor och byar berikade hennes lyriska fantasi. Men det blir snabbt uppenbart att det är mer än ord som möter oss i hennes dikter. Precis som Kavafis använde sig Marangou av den koncisa stilen som en förevändning för att med minnets hjälp återskapa en lycklig stund hon hade upplevt, en stund som hon gärna ville dela med oss, och därför överskrider hennes poesi det personliga för att mjukt skingra sig och fylla ett rum, en gata, en trädgård. Hon var en diskret men skarpsynt iakttagare, vars varma blick förvandlade orden till ett sinnenas rike, till sinnesstämningar, till insikter, till längtan efter eller tacksamhet för ett gott och rikt liv.»

VP, Lyrikvännen 4, 2000 (reviderad text).

 

 

Cecilia Davidsson

Thessaloniki Oct. 2015

Κάτι περίεργο

Το μεσημέρι όταν τελείωσε το καθάρισμα και έκατσε στην κουζίνα και άνοιξε την εφημερίδα για δεύτερη φορά πρόσεξε ένα άρθρο που του είχε διαφύγει το πρωί, κάτι σημαντικό, η γυναίκα του δεν θα το είχε δει επίσης, γιατί τότε θα είχε πει κάτι. Διάβασε ότι το παλιό βενζινάδικο της Gulf στην άλλη μεριά της περιφερειακής οδού θα κατεδαφιζόταν για να δημιουργηθεί χώρος για ένα πολυτελές ξενοδοχείο ώστε να «ικανοποιηθεί η αυξανόμενη ζήτηση για τουριστικές διανυκτερεύσεις». Μια φωτογραφία έδειχνε ένα μεγάλο άσπρο κτίριο με χάλκινη στέγη, μεγάλους γυάλινους τοίχους και κολώνες στην είσοδο. Πήρε την εφημερίδα και πήγε στο υπνοδωμάτιο, στάθηκε μπροστά στο παράθυρο, σκέφτηκε: Μα πώς στο διάολο.

Όταν η γυναίκα του επέστρεψε σπίτι από τη δουλειά στις πέντε και τέταρτο εκείνος στεκόταν στο χολ με την εφημερίδα στο χέρι.
«Πρέπει να το δεις αυτό», είπε.
«Αργότερα», είπε εκείνη, κρέμασε το παλτό της και μπήκε ρουφώντας τη μύτη της στο μπάνιο.
«Έχω κάτι περίεργο να σου δείξω, ξέρεις», της είπε πίσω από την κλειστή πόρτα τη στιγμή που η γυναίκα του τράβηξε το καζανάκι. Εκείνη άρχισε ξαφνικά να βήχει ασταμάτητα κι εκείνος πήγε στην κουζίνα και άφησε την εφημερίδα ανοιχτή στο τραπέζι, κάτω ακριβώς από τη λάμπα. Είχε περιμένει ώρες και θα μπορούσε να περιμένει λίγα λεπτά ακόμη. Άρχισε να στρώνει το τραπέζι με πιάτα και ποτήρια. Διάλεξε μαχαιροπίρουνα με ξύλινες λαβές που πρέπει να πλυθούν στο χέρι. Χαμογέλασε καθώς σήκωσε το καπάκι της κατσαρόλας και άρχισε να ανακατεύει το φαγητό με μια μεγάλη κουτάλα. Έβαλε την κουτάλα στο στόμα του. Αρκετά καλό, σκέφτηκε, παραπάνω από αρκετά καλό.

Η γυναίκα του ήρθε τελικά στην κουζίνα, μεταμορφωμένη από διευθύντρια με ταγέρ σε απλό άνθρωπο με μαλακό παντελόνι, φλις πουλόβερ και μάλλινες κάλτσες. Είχε βγάλει το μακιγιάζ και είχε μαζέψει τα μαλλιά της πίσω σ’ έναν μικρό ακανόνιστο κότσο.
«Δες αυτό το τρελό εδώ», είπε και έδειξε την εφημερίδα με την κουτάλα. Η γυναίκα του έκατσε και τράβηξε κοντά της την εφημερίδα. «Είναι σαν να πήραν τη φωτογραφία μέσ’ από την κρεβατοκάμαρά μας. Είναι η ίδια ακριβώς γωνία, η ίδια ακριβώς απόσταση, αν σταθείς μπροστά στο παράθυρο και δεις έξω. Τι λες και συ;»
«Δεν βλέπω τίποτε δίχως γυαλιά», είπε η γυναίκα του και έσπρωξε την καρέκλα της προς τα πίσω.
«Κάτσε, κάτσε», είπε εκείνος και πήγε στο χολ, όπου είχε την ιδέα να περάσει την τσάντα της στην κουτάλα. Επέστρεψε με την τσάντα να αιωρείται μπροστά του. Η γυναίκα του την άρπαξε.
«Δεν το βρίσκω και τόσο διασκεδαστικό αυτό», μουρμούρισε εκείνη, πήρε τα γυαλιά της και τα τοποθέτησε στην άκρη της μύτης της.
«Ήθελα να σου φτιάξω λίγο τη διάθεση», είπε εκείνος.
«Δεν χρειάζεται, είναι αυτή που είναι», είπε η γυναίκα του και έριξε μια ματιά στην εφημερίδα. Αμέσως έκανε τη διαπίστωση:
«Δεν είναι πραγματική φωτογραφία.»

Εκείνος κοίταξε λοξά την εφημερίδα, δεν ήξερε τι να πιστέψει. Αν δεν ήταν φωτογραφία, τότε τι ήταν; Και τι ήταν τότε όλα τ’ άλλα στην υπόλοιπη εφημερίδα; Ήταν και αυτά επινοημένα;
«Όχι, βέβαια», είπε εκείνος. «Ας είναι όμως.»

Θα ήθελε να μην ήταν η γυναίκα του τόσο λιγόλογη αλλά να έλεγε κάτι περισσότερο για τη φωτογραφία, ή ό,τι ήταν, να ανέπτυσσε το θέμα λίγο. Είχε ελπίσει ότι θα ήταν τόσο έκπληκτη όσο κι αυτός, και ότι θα προσπαθούσαν μαζί να βρουν πώς μπόρεσαν να φωτογραφίσουν μέσ’ από την κρεβατοκάμαρά τους και επιπλέον να φωτογραφίσουν κάτι που δεν υπήρχε ακόμη.

Η γυναίκα του τον κοίταξε ερωτηματικά κι εκείνος έκανε στροφή και άρχισε ν’ ανακατεύει την κατσαρόλα. Το όλο πράγμα ήταν σίγουρα τόσο απλό που δεν άξιζε κουβέντα, σκέφτηκε.
«Έχεις κάτι άλλο να μου πεις;», είπε η γυναίκα του.
«Νομίζω ότι είναι ώρα να φάμε», είπε εκείνος.

Όταν το θέμα του ξενοδοχείου παρουσιάστηκε στις τοπικές τηλεοπτικές ειδήσεις πετάχτηκε σχεδόν από την πολυθρόνα του. Η γυναίκα του χασμουρήθηκε τόσο δυνατά που εκείνος δεν άκουσε την αρχή. Την αγριοκοίταξε. Είχε ήδη χασμουρηθεί πολλές φορές, τραβώντας σε μάκρος και μουγκρίζοντας σαν να είχε ένα θυμωμένο ζώο παγιδευμένο στο σώμα της. Εκείνος κατάφερε τώρα να πιάσει μόνο κάτι για «τρεις χιλιάδες». Δωμάτια, σκέφτηκε, παρόλο που ακουγόταν υπερβολικό. Έδειξαν μια ταινία γυρισμένη μέσα στο σχεδιαζόμενο ξενοδοχείο, και τη φορά αυτή δεν ξεγελάστηκε, ήξερε ότι ήταν φανταστική. Μόνο που φαινόταν τόσο τρομερά πραγματική, και ωραία, έπρεπε να το παραδεχτεί. Η κάμερα, ή ό,τι άλλο ήταν, περνούσε πάνω από φωτεινά, γυαλιστερά πατώματα και άσπρους τοίχους, πράσινα φυτά μεγάλα σαν δέντρα, κόκκινες δερμάτινες πολυθρόνες και ανοιχτόχρωμο ξύλο και γυαλί, πάρα πολύ γυαλί. Και μετά: ένα δωμάτιο με ψηλό κρεβάτι με ανοιχτό μπλε κάλυμμα και διάφορα αμπαζούρ από ίδιο ύφασμα. Στη μέση του κρεβατιού ένα καλάθι με φρούτα και ένα μπουκάλι κρασί.

Ήθελε να ρωτήσει τη γυναίκα του για τα πράσινα φυτά, πώς βρέθηκαν εκεί, αλλά δεν το έκανε. Αντί γι’ αυτό, είπε:
«Θα πρέπει να γίνει ωραίο. Και μεγάλο. Τρεις χιλιάδες δωμάτια. Αλλά με τόσο άσπρο είναι ολοφάνερο ότι θα βρομίσει αμέσως.»

Στην οθόνη εμφανίστηκε ένας ηλιοκαμένος άντρας με φαβορίτες λεπτές σαν γραμμές στα μάγουλά του:
«Αυτό θα έχει θετική σημασία σε πολλούς τομείς, ναι σε πολλούς τομείς.»
«Σίγουρα!» μουρμούρισε εκείνος.

Η γυναίκα του άπλωσε το χέρι της και πήρε το τηλεχειριστήριο. Προς μεγάλη του έκπληξη έκλεισε τον ήχο. Δεν του άρεσε αυτό.
«Έχεις σκεφτεί κάτι άλλο; Ή δεν σε νοιάζει;» είπε η γυναίκα του.

Σκέφτηκε ότι η τηλεόραση δεν έβγαζε ήχο. Ήταν μια ανόητη σκέψη. Μετά σκέφτηκε ότι ήταν κουφός αυτός. Εξίσου ανόητη σκέψη. Τεντώθηκε στην πολυθρόνα του, καθάρισε τον λαιμό του. Τώρα έδειχναν τον καιρό, φοβερά χάλια, καθάρισε τον λαιμό του και πάλι, ενώ με το μυαλό του πήγε πίσω πυρετωδώς, δέκα ώρες περίπου όταν έτρωγαν πρωινό και κάθονταν αντικριστά με τα πιγούνια τους πίσω από τα μεγάλα φλιτζάνια με το αχνιστό τσάι – αν και πραγματικά αν η γυναίκα του είχε πιει τσάι και είχε φάει τις φέτες της, δεν θα είχε χρησιμοποιήσει το στόμα της μόνο για λέξεις λέξεις λέξεις, που τώρα ήταν μαζεμένες και έτρεμαν κάπου στο πίσω μέρος του κεφαλιού του, σαν πηχτός χυλός – παλιόκαιρος, σκέφτηκε, αυτό το χάλι σημαίνει παλιόκαιρος. Ακόμη κι αυτός μπορούσε να το καταλάβει.

«Θεέ και κύριε», είπε η γυναίκα του και έκλεισε την τηλεόραση εντελώς.
«Μα τι σου συμβαίνει;»

Είδε τον εαυτό του στη μαύρη οθόνη. Και τη γυναίκα του δίπλα του. Καθόταν στο πλάι, γυρισμένη προς αυτόν. Αυτός είχε ένα μεγάλο μπολ πάνω στο γόνατο. Δεν ήξερε τι να το κάνει. Θα ήθελε να το δώσει στη γυναίκα του. Αυτή ήξερε πάντα τι να τα κάνει τ’ αντικείμενα. Αλλά το μπολ ήταν δικό του.
«Ποτέ δεν μου είπες πώς σου φάνηκε το φρικασέ», ψέλλισε. Του βγήκε αυθόρμητα και ίσως δεν ήταν πολύ έξυπνο, ήταν όμως κάτι, μια αρχή.
«Αφού δεν έχεις κάτι να πεις, τότε… », είπε η γυναίκα του και έκανε προσπάθεια να σηκωθεί από την πολυθρόνα.
«Όχι!» γόγγυξε εκείνος. Το είπε ξαφνικά, έμεινε έκπληκτος όσο κι εκείνη, η οποία βυθίστηκε και πάλι στην πολυθρόνα.
«Όχι;» είπε η γυναίκα του.
«Όχι», είπε εκείνος.
«Λες όχι πραγματικά – ή τι εννοείς;»

Δεν ήταν σίγουρος, αλλά βρισκόταν στον σωστό δρόμο, μπορούσε να το δει πάνω στη γυναίκα του, πώς αυτή χαλάρωσε.
«Ναι, λέω όχι», είπε. Το διακινδύνεψε. Δεν μπόρεσε ν’ αποφύγει ένα τρεμούλιασμα στη φωνή του. Τα μάτια του έλαμπαν επίσης. Αυτό έκανε εντύπωση στη γυναίκα του που έβαλε το χέρι της στο μπράτσο του.
«Ευχαριστώ», του είπε.
«Τίποτε», είπε εκείνος.

Μια μεγάλη ανακούφιση γέμισε το δωμάτιο. Ήταν τόσο έκδηλη που διαπέρασε το δέρμα του και έκανε την καρδιά του να χτυπά κανονικά. Η γυναίκα του άπλωσε το χέρι και πήρε το τηλεχειριστήριο, άνοιξε πάλι την τηλεόραση και δυνάμωσε τον ήχο.
«Ήταν υπέροχο», είπε.
«Υπέροχο;» είπε εκείνος.
«Το φρικασέ. Τα κατάφερες και μ’ αυτό», του είπε.
«Σ’ ευχαριστώ.»
«Τίποτε.»

Höga berg, djupa dalar, 2015. Μετάφραση Βασίλης Παπαγεωργίου.

Elsa Korneti

Post, Durham

Den bortskämde

En dag lånade
den bortskämde
av nyfikenhet
några av de andras
törnen
Han planterade dem i sina handflator
Törnena blev med tiden enorma och många
Och då började han örfila sitt ansikte
och slå sig själv
tills han innerst inne fick känna
hur smaken av världen
brände de öppna såren

Översättning Vasilis Papageorgiou.

Καιροί του Τούμας Τράνστρεμερ

Η Μόνικα και ο Τούμας Τράνστρεμερ στο Βέξιε, 20 Μαΐου 2010.
Η Μόνικα και ο Τούμας Τράνστρεμερ στο Βέξιε, 20 Μαΐου 2010.
Το 1952, εικοσιενός ετών τότε, ο Τούμας Τράνστρεμερ γράφει σ’ έναν φίλο του ότι αναζητεί μια λογοτεχνία στην οποία η άνεση «απορρέει από την αυστηρότητα, η ελευθερία από αυτό που πέρασε μεσ’ από την τρύπα της βελόνας». Δύο χρόνια αργότερα δημοσιεύει την πρώτη του ποιητική συλλογή, 17 ποιήματα. Ένα λιγοσέλιδο βιβλίο με μικρά και μεγάλα ποιήματα, στο οποίο κατορθώνει να εφαρμόσει την ποιητική του αισθητική. Το βιβλίο παίρνει εξαιρετικές κριτικές και ο Τράνστρεμερ αναγνωρίζεται ως μια από τις σημαντικότερες ποιητικές φωνές στη Σουηδία. Πρόκειται για φαινόμενο εξαιρετικό παγκοσμίως, να καθιερώνεται κανείς πολύ νέος με το πρώτο του βιβλίο. Από τότε αυτό που θαυμάζουν οι αναγνώστες του ποιητή είναι το πώς μεγάλα θέματα που αφορούν τον άνθρωπο εν μέσω του κόσμου, την ύπαρξή του και την ιστορία του, αποδίδονται με ολιγόλογη ακρίβεια και μεγάλη φυσικότητα η οποία όμως δεν τον εμποδίζει να είναι συγχρόνως ένας αριστοτέχνης παρομοιώσεων, μεταφορών και πυκνών συλλογισμών.

Το αποτέλεσμα αυτής της άσκησης στη λυρική άνεση που ωστόσο προέρχεται από την εξεταστική ενατένιση του ύψους και το βάθους της ζωής που ξεπερνά τον άνθρωπο, το βρίσκομαι και στα δέκα πρώιμα ποιήματα που ο Τράνστρεμερ δημοσίευσε σε περιοδικά αλλά δεν θέλησε να συμπεριλάβει σε καμιά από τις συλλογές του. Παρουσιάζουμε ένα από αυτά εδώ για πρώτη φορά στα Ελληνικά:

τα μπλε πουλάρια της παγωνιάς
διαφαίνονται στην ομίχλη
βρίσκουν εκεί μια σπηλιά
όπου φυλάσσεται ένας νεκρός

ο μύλος κελαρύζει αργά
ο τροχός ποτέ δεν σταματά
τα χέρια του νεκρού λάμπουν
από πάνω τρέχουν οι καιροί
(Πάσχα)

Πρωτοδημοσιεύτηκε το 1949 στην εφημερίδα του γυμνασίου του ποιητή. Είναι ο καιρός που στο σχολείο μελετά λατινική γλώσσα και λογοτεχνία, θαυμάζει την «ακρίβεια των στίχων» του Οράτιου, που τον θεωρεί «σύγχρονο ποιητή», μέσω αυτού ανακαλύπτει τη σαπφική και αλκαϊκή στροφή, και αρχίζει να γράφει τη «δική» του «μοντερνιστική ποίηση», όπως αφηγείται ο ίδιος στο αυτοβιογραφικό κείμενο Οι μνήμες με βλέπουν (στα Ελληνικά στη Νέα Εστία το 2012 και στις εκδόσεις Σαιξπηρικόν το 2014).

Στο παρατιθέμενο ποίημα αναγνωρίζουμε δυο σημαντικές πλευρές της ποίησης του Τράνστρεμερ. Την αλληλεπίδραση της κλειστής μορφής (η μοντερνιστική αδιαφορία για τη στίξη αντισταθμίζεται από το τροχαϊκό τρίμετρο του πρωτότυπου το οποίο δεν μπορεί να αποδοθεί επιτυχώς στη μετάφραση) και του ανοιχτού περιεχομένου, καθώς και της πυκνής απεικόνισης και της ανοιχτής πλοκής. Τις αντιστικτικές αυτές εναρμονίσεις τις συναντάμε και στα κατοπινά σαπφικά ποιήματά του, όπως και στα ποιήματα που έγραψε μετά το εγκεφαλικό επεισόδιο, το οποίο περιόρισε τις κινήσεις του και αφάνισε τη φωνή του. Η αφασική συνδιαλλαγή του με τον κόσμο μας έδωσε μια σειρά νηφάλιων χαϊκού που ενσωματώνουν αυτό το παράδοξο παιχνίδι ανάμεσα στην επακριβή πυκνότητα της μορφής και την άνετη διασπορά των νοημάτων, ανάμεσα στην άνεση της λυρικής ροής και στην αυστηρότητα των διαπιστώσεων.

Θεωρώ ωστόσο την ανοιχτότητα την πιο σημαντική διάσταση της ποίησης του νομπελίστα ποιητή. Δεν πρόκειται απλώς για μια στοχαστική στάση εν μέσω του ανοιχτού κόσμου. Πρόκειται προπάντων για μια ανοιχτή στόχαση, η οποία δεν προϋποθέτει, δεν έχει ανάγκη από μια οντολογικά εξηγητή μεταφυσική. Επιπλέον πρόκειται για μια καταφατική στόχαση και στάση στον κόσμο. Για έναν λυρικό λόγο χωρίς την περιοριστική, αυταρχική διάσταση του λόγου, για μια προ-οντολογική, προ-σωκρατική συνεύρεση με τον κόσμο. Δεν είναι έτσι παράξενο που η τελευταία του ποιητική συλλογή, βγαλμένη μέσα από την απύθμενη αφωνία την οποία βίωνε χρόνια, έχει τίτλο Το μεγάλο αίνιγμα (2004). Παρέμεινε έτσι συνεπής σε αυτό που είχε διαπιστώσει όταν ακόμη ήταν μικρό παιδί: «Διέτρεχα ένα μεγάλο μυστήριο», αφηγείται στο Οι μνήμες με βλέπουν, «Έμαθα ότι η γη ζούσε, ότι υπήρχε ένας απεριόριστα μεγάλος κόσμος πάνω στη γη και πάνω από τη γη που ζούσε τη δικιά του πλούσια ζωή δίχως στιγμή να νοιάζεται για μας».

Ο μεταφραστής της ποίησης τους Τράνστρεμερ έρχεται εξαρχής αντιμέτωπος με το μυστήριο το οποίο η ποίηση αυτή εκφράζει, δίχως όμως να παραλύει. Αντίθετα είναι άνετη δουλειά η μετάφρασή της. Δεν υπάρχουν γλωσσικά προβλήματα ή νοηματικές ασάφειες. Είναι μια ποίηση που σου επιτρέπει να την απολαμβάνεις, να συνομιλείς μαζί της, που δέχεσαι να σε διευρύνει την ίδια στιγμή που τη μεταφέρεις σε άλλη γλώσσα. Στο μικρό πρώιμο ποίημα που μεταφράζουμε εδώ η τελευταία λέξη θα μπορούσε αντί για «καιροί» να είναι «άνεμοι». Αποδεχόμενος όμως την ανοιχτότητα του κόσμου στην ποίηση του Τράνστρεμερ βρίσκω ότι η λέξη «καιροί» την εκφράζει καλύτερα. Επιπλέον, στα Ελληνικά, η λέξη ευρύνεται ακόμη περισσότερο καθώς πέρα από τα καιρικά φαινόμενα περιλαμβάνει και τα ιστορικά, τα πολιτικά, τα υπαρξιακά και τόσα άλλα, τη ροή του χρόνου του ίδιου. Όπως όλη του η ποίηση. Το αίνιγμα του κόσμου προηγείται και υπερβαίνει κάθε προσπάθεια περιορισμού της ροής αυτής σε κατάλληλη ή σωστή στιγμή.

Βασίλης Παπαγεωργίου

W. G. Sebald, landscapes, euphoria

Sebald redigerad_2

The greek version of the text was published in Nea Hestia 1864 (v. 176), December 2014.
The swedish version was published in Humanetten 33, Autumn 2014.
The text is part of a work in progress.
The picture of W. G. Sebald is by Lo Snöfall: Sebald posting, pencil on paper, 2013-2014.

Vasilis Papageorgiou

Η ευφορία των τόπων
(Από το κρυφό ιστολόγιο αϋπνίας)

Στον Peter Luthersson

Βοστόνη, 24 Νοεμβρίου 2011.
«Αυτή η μεγάλη ευφορία να είσαι μόνος» θα μπορούσε να είναι ένας σύντομος χαιρετισμός του φλανέρ στον Έντγκαρ Άλλαν Πόε, ο οποίος στο αφήγημά του «Ο άνθρωπος του πλήθους» παραθέτει τη φράση του Jean de la Bruyère «Ce grand malheur, de ne pouvoir être seul» («Αυτή η μεγάλη δυστυχία να μη μπορείς να είσαι μόνος»). Αλλά και ο τίτλος αυτών εδώ των σημειώσεων, εμπνευσμένος (με ένα μικρό άλμα ωστόσο) από τον Αμερικανό συγγραφέα, θα μπορούσε να ήταν «Β. Γκ. Ζέμπαλντ, ο άνθρωπος των τόπων». Ο Ζέμπαλντ βυθισμένος στους τόπους για τους οποίους έγραφε, όχι ταυτισμένος με αυτούς, ούτε και εντελώς απορροφημένος από αυτούς. Μια μικρή αλλά διακριτή απόσταση χωρίζει τον πλάνητα από τον τόπο στον οποίο περιφέρεται, μια απόσταση σαν λεπτό σύννεφο που κάνει κάθε επαφή με το καινούριο απαλή και φιλική, ένα νεφέλωμα που συγχρόνως είναι και μια διαύγεια, αυτή που γεννούν οι αυτάγγελοι συναντήσεις με το καινούριο. Η ροή των συναντήσεων αυτών σε μια νέα πόλη, μια νέα τοποθεσία, είναι αναπόδραστα συνυφασμένη με την ευφορία των τόπων, της ανοιχτοσύνης τους και της διακριτικής τους γενναιοφροσύνης. Είναι η ευφορία της κατάφασης, μέσα στην οποία η οντολογία διαλύεται και σκορπίζει σαν σκόνη, ενώ οι αρνήσεις της και το κακό που έχουν συσσωρεύσει στην ιστορία, τη μνήμη και τη συνείδηση του ανθρώπου περιορίζονται σε μια μικροσκοπική, αλλά καταυγασμένη πάντα, γωνιά του απέραντου κόσμου.

Κέμπριτζ Μασαχουσέτης, 27 Μαρτίου 2012.
Η προσμένουσα ευφορία των τόπων (σκοτεινών, θλιμμένων, κατεστραμμένων) που διανύει ή περιγράφει ο μοναχικός αφηγητής του Ζέμπαλτ («Le promeneur solitaire» τιτλοφορείται ένα δοκίμιό του για τον Ρόμπερτ Βάλζερ στον τόμο Logis in einem Landhaus). Τόποι γεωγραφικοί και ιστορικοί, θέματα που αναπτύσσονται με λεπτομέρεια και θέματα που διαδέχονται το ένα το άλλο απρόοπτα. Αυθόρμητες κατευθύνσεις του πλάνητα στην πόλη ή την ύπαιθρο. Κάτι τραβά την προσοχή του, κάτι μιλά στη διαίσθησή του, κάτι προσδιορίσιμο ή εντελώς απροσδιόριστο. Ο πλάνης πηγαίνει στην τύχη, με τη βοήθεια της οποίας χάνεται καθώς ανακαλύπτει. Πάνω από όλα πηγαίνει. Μια μέρα ξεκινά από κάπου και πηγαίνει κάπου. Μια μέρα ξεκινά και ο αναγνώστης του Ζέμπαλντ και ανοίγεται στα κείμενά του και στη διακειμενικότητά τους. Ενσαρκώνει μια επική κίνηση, ακολουθεί τον παρορμητικό στοχασμό των ποδιών, του σώματος στον χώρο και τον χρόνο. Μια κίνηση οικεία μέσα στο ευφόρως ανοίκειο, το πλήρες ευτυχών παρεκκλίσεων, συγκυριών και συμπτώσεων. Εδώ μια παρηχητική σύμπτωση: ο τίτλος Logis in einem Landhaus  (λέξεις του Βάλζερ αυτές που θα τις αποδίδαμε ως «Διαμονή σε μια εξοχική κατοικία») έφερε στον νου μου το αφήγημα «Landor’s Cottage» («Το εξοχικό του Λάντορ»), όπου η φαντασία αναμιγνύεται με την (αυτο)βιογραφία. Ένα τοπίο που το είχα διασχίσει· η ευρυχωρία της θύμησής του. Οι πρώτες αράδες του μικρού αφηγήματος του Πόε: «Κατά τη διάρκεια μιας πεζής περιήγησης το περσινό καλοκαίρι δια μέσου ενός ή δυο παραποτάμιων νομών της Νέας Υόρκης…» Αυτή η εναρκτήρια υπόσχεση για περιπέτεια, για ανακαλύψεις και αποκαλύψεις σε τόσα κείμενα του Ζέμπαλντ επίσης. Η υπόσχεση της ενεργούς απόλαυσης, της αποδοχής μιας αυτενέργητης γενναιοδωρίας, το σκόρπισμα του εαυτού σε μια απέραντη ανοιχτωσιά. Και αμέσως ο διπλασιασμός της αρχικής ευφορίας καθώς αποκαλύπτεται ένας άλλος τρόπος περιπλάνησης, με διαφορετικό συναίσθημα, με διαφορετική διάνοια και με διαφορετική σχέση με τον χρόνο. Χρόνος παρελθών πρωτίστως στον Ζέμπανλτ, τα αρχεία της μνήμης («Μπορώ να πω με ακόμη μεγαλύτερη βεβαιότητα – και αυτό συνδέεται με τη μελαγχολική διάθεση του αφηγητή – ότι οι νεκροί με ενδιαφέρουν περισσότερο από τους ζωντανούς» («Echoes from the past: A conversation with Piet de Moor», στο βιβλίο των Jo Catling και Richard Hibbitt Saturns Moons: W. G. Sebald A Handbook, 2011, σ. 354). Χρόνος παρών κυρίως στον Πόε, η άμεση εμπειρία. Έντονη ενσυναίσθηση στον Πόε, νηφάλια απόσταση στον Ζέμπαλντ. Και οι δυο εξεργάζονται μορφές του άγνωστου και του απρόοπτου. Καθόλου παράξενο που στο Saturns Moons (σ. 406) διαβάζουμε ότι ο Ζέμπαλντ είχε στη βιβλιοθήκη του το βιβλίο του Πόε Tales of Mystery and Imagination, την παλιά μάλιστα έκδοση του 1912 – σαν από τα κοιτάσματα της μνήμης – των εκδόσεων Dent (Everyman).

Κέμπριτζ Μασαχουσέτης, 29 Μαρτίου 2012
Οι αφηγητές του Ζέμπαλντ είναι στραμμένοι προς το παρελθόν, απογοητευμένοι από την ιστορία ή μαγεμένοι από προσωπικά κυρίως γεγονότα της, όπως μαρτυρεί για παράδειγμα η τρομακτική για τον αφηγητή σκηνή στο «μπλε λεωφορείο» (Αίσθημα ιλίγγου, μτφ. Ιωάννα Μεϊτάνη, σ. 79. «Ναι, το συγκεκριμένο αυτό επεισόδιο συνέβη πράγματι, όπως περιγράφεται, και είναι από τον καιρό εκείνο που πάντα έχω μια από κείνες τις μικρές φωτογραφικές μηχανές στην τσέπη μου» διηγείται ο Ζέμπαλντ στη συνομιλία του με τον Joseph Cuomo στο βιβλίο The emergence of memory: Conversations with W. G. Sebald, επιμ. Lynne Sharon Schwartz, 2007, σ. 116-117) με τα δίδυμα αδέρφια που έμοιαζαν με τον Κάφκα ή η γόνιμη σχέση του αφηγητή με τον Ζακ Άουστερλιτς. Οι περιηγήσεις του στους χώρους της μνήμης, όπως και αυτές σε πόλεις και τοπία της υπαίθρου, δεν είναι ποτέ παθιασμένες σε σημείο μέθης όπως τις εννοεί ο Βάλτερ Μπένγιαμιν στις σημειώσεις του για τον φλανέρ (στον πρώτο τόμο του ανολοκλήρωτου, σαν ανοιχτή πόλη, έργου του για το Παρίσι του δέκατου ένατου αιώνα, αλλά και στον δεύτερο: Das Passagen-Werk, σ. 1053), ούτε μαρτυρούν την καταστροφή σαν μπενγαμινικοί άγγελοι. Αντίθετα την αποτιμούν, περιγράφουν τα αποτελέσματά της και κυρίως φέρνουν στο φως κρυμμένα, ξεχασμένα, απωθημένα σημάδια της. Ίσως για τον λόγο αυτό ο Ζέμπαλντ αποφεύγει την αφηρημένη σκέψη και την ανάλυση, τη φιλοσοφική αναζήτηση και αμφισβήτηση, την αντιπαράθεση εννοιών, προτιμώντας τις περιγραφές, τη συσσωρευτική παράθεση γεγονότων. Πολύ σπάνια τον ενδιαφέρουν οι όροι παραγωγής αλήθειας, ενώ πάντα τον προσελκύουν οι αδιαφιλονίκητες διαπιστώσεις για τα τρομακτικά σημάδια των αποτυχιών της αλήθειας αυτής στις σχέσεις του ανθρώπου με τον κόσμο. Οι τεκμηριώσεις του επακριβείς, οι αρχειακές παραθέσεις του συγκεκριμένες. Η οριζόντια αφήγησή του έχει σπάνιες κάθετες τομές. Τη ροή της αφήγησης αυτής δεν διακόπτουν εμφανείς αμφισβητήσεις. Ωστόσο πρόκειται για διασταλτικές περιγραφές και επεξεργασμένες επανακαταχωρήσεις που μιλούν μέσω της σκέψης και προς τη σκέψη, για σκεπτόμενες λεπτομέρειες απτών αλληλουχιών σε χρόνο και χώρο που προκαλούν τον λογισμό. Είναι αδύνατο να είσαι ένας πλάνης αναγνώστης στα αφηγήματα του Μωρίς Μπλανσό, καθώς βυθίζεσαι στην κάθετη ανάπτυξη της σκέψης του. Ο Ζέμπαλντ ξεδιπλώνει κείμενα πόλεις, κείμενα τοπία, μακροσκελείς προτάσεις που εσωκλείουν πολλές δευτερεύουσες προτάσεις, στενά και παρόδους και μονοπάτια που παρεκκλίνουν από τους κεντρικούς δρόμους ή ελίσσονται στην περιφέρειά τους. Ο αφηγητής στο «All’estero»:

«Αν σχεδίαζε κανείς τους περιπάτους που είχα ακολουθήσει τότε, θα είχε την εντύπωση ότι εδώ κάποιος επιχειρούσε διαρκώς νέους ελιγμούς και διαδρομές μέσα σε έναν     δεδομένο χώρο, μόνο και μόνο για να καταλήγει διαρκώς στο περιθώριο της λογικής, της φαντασίας και της θέλησής του και να αναγκάζεται να γυρίσει πίσω.» (Αίσθημα ιλίγγου, μτφ. Ι. Μ., σ. 35.)

Και σε μια πόλη ή σε μια ύπαιθρο ο πλάνης περπατά και χάνεται στο ήδη δημιουργημένο και προσφερόμενο. Ακολουθεί τα αποτελέσματα, τα αποτυπώματα της σκέψης ή απερισκεψίας άλλων, απορροφά και επαναποδίδει, και κάπου κάπου και για λίγο βυθίζεται στην ανάλυση αυτών που συναντά, στοχάζεται αυτό που υποβαθρώνει ό,τι τον περιβάλλει. Έτσι οι λιγοστές και σύντομες, κάθετες προς τα κάτω (αναλυτικές και στοχαστικές) ή προς τα πάνω (διαισθητικές και υποθετικές) τομές του Ζέμπαλντ έρχονται απρόσμενα και συναρπάζουν περισσότερο από το αν τις περίμενε κανείς ή συνειρμικά τις προείκαζε. Ο πλάνης δεν σκέπτεται την ώρα της περιπλάνησης. Αν το κάνει, πώς θα μπορούσε να είναι απορροφητικός, πώς θα έβλεπε τι συναντά δίχως να πέφτει πάνω σε δέντρα, πώς θα μπορούσε να δείχνει την αγάπη του στον χώρο που του προσφέρεται;

Τσίτσεστερ, 5 Οκτωβρίου 2012.
Σκεπτόμενες περιγραφές και στα μεγαλύτερα ποιήματα του Ζέμπαλντ ή στα πολύ μικρά (όπως αυτά του 2001 στο βιβλίο For years now, τα οποία συνοδεύουν εικόνες της Tess Jaray) δίνουν στον αναγνώστη τη δυνατότητα να εμπλακεί σε εννοιολογική διερεύνηση ή να εμπιστευθεί, με τον τρόπο του φλανέρ, την προσωπική καταχωρητική του αντίληψη. Στη συλλογή Πάνω από τη στεριά και το νερό (Über das Land und das Wasser, 2008, σ. 39, με πιθανή χρονιά ολοκλήρωσής της το 1984), στο ποίημα «Κάτι στο αυτί μου» (που μιλά για τον θάνατο της καρδιάς, αυτόν που χρόνια αργότερα, μέσω ανευρύσματος, τον βρήκε στο αυτοκίνητό του κοντά στο Νόριτς) οι περιγραφές αυτές μας οδηγούν σε μια διπλή υπόσταση της αβύσσου:

Καθώς με παίρνει ο ύπνος
στον καναπέ
ακούω από μακριά
τις χήνες στο ραδιόφωνο
να ακονίζουν τα ράμφη τους
για να διαβάσουν την ετυμηγορία

Η ερυσίβη φουντώνει
στον κήπο η παράλυση
απλώνεται
μια μακρά διαδοχή
από ελάχιστες τρομάρες
νιώθω το αίμα
κάτω από τις ρίζες
των δοντιών μου

Όταν ξυπνώ
μου γνέφει
ο καρδιακός θάνατος
από την άλλη μεριά
της αβύσσου

Ίσως να μη πρόκειται για την υπόσταση της αβύσσου, ίσως η άβυσσος έχει υπόσταση από τη μια μεριά μόνο, την άλλη, ενώ από την εδώ μεριά η υπόστασή της παραμένει αβυσσαλέα, και για τον λόγο αυτό αναιρεί κάθε προσπάθεια να της αποδοθούν προσδιοριστικές υπαρκτικές ιδιότητες. Ποια είναι η άβυσσος και ποια είναι η άλλη της μεριά; Μήπως η άλλη μεριά της αβύσσου δεν είναι καν άβυσσος; Οπωσδήποτε από την άλλη μεριά της αβύσσου πλησιάζει κάτι συγκεκριμένο, καθορίσιμο και οριστικό. Η απειλή του θανάτου. Ωστόσο ο ποιητής βρίσκεται ήδη σε μια άβυσσο, όπου τώρα βιώνει την εξάπλωση μιας άρνησης. Θα επρόκειτο όμως για άβυσσο χωρίς την άρνηση αυτή και η οποία τώρα απειλείται από μια επιπλέον άρνηση, πιο τελεσίδικη ίσως; Έχει η άρνηση από την άλλη μεριά της αβύσσου ήδη εισχωρήσει την ώρα που ο αφηγητής κοιμάται στην εδώ μεριά, απειλώντας αυτό που πάντα προϋπήρχε και που, ως προ-οντολογική ανοιχτωσιά, υπονομεύει το βάθρο της μεταφυσικής και κάθε βεβαιότητα που στηρίζεται σε αυτή; Είναι η άρνηση αυτή η προσέγγιση από την άλλη μεριά ενός τέλους, αλλά και της ιδιότητας του τέλους, των δομών του, της βίας του; Και η άβυσσος εδώ, αυτογέννητη, πώς θα μπορούσε να αυτοσυντηρηθεί δίχως την άρνηση που στην απώτατή της μορφή οδηγεί στον αυταρχισμό; Ο Ζέμπαλντ θέλει να απαλείψει τον αυταρχισμό, τον ίδιο τον φασισμό και οτιδήποτε μπορεί να τον ανακαλέσει: «Θέλω να εξαφανίσω τον φασισμό μέχρι και το ίδιο μου το όνομα. Χρησιμοποιώ μόνο τα αρχικά των μικρών ονομάτων μου…» (Saturns Moons, σ. 354.) Δεν θέλει να έχει ρίζες. Και για τον λόγο αυτό δεν θέλει να ανήκει σε κάποια χώρα, σε κάποια πόλη ή χωριό: «Όσο περισσότερο μένω εδώ [στην Αγγλία], τόσο λιγότερο αισθάνομαι ότι είναι ο τόπος μου. Στη Γερμανία με θεωρούν γηγενή, αλλά αισθάνομαι τουλάχιστον το ίδιο απόμακρος κι εκεί. Η ιδανική κατοικία μου είναι ίσως ένα ξενοδοχείο στην Ελβετία» (Maya Jaggi, «Recovered memories», The Guardian, 22-9-2001). Ο πλάνης που δεν θέλει να ιδιοποιείται ή να τον ιδιοποιούνται. Το σπίτι του φλανέρ είναι οι τόποι που διασχίζει. Όταν δεν βρίσκεται στους τόπους αυτούς, το σπίτι του είναι η μνήμες τους. Ο ιστορητής τραγικών συγκρούσεων του άμεσου αλλά και του απώτερου παρελθόντος, των βίαιων συνεπειών τους, των απόηχών τους στο παρόν, των σημαδιών τους στη μνήμη και στη φύση, η μελαγχολία του οποίου γεννά την τραγική του συναίσθηση, την αντίληψή του για το τραγικό, την επίγνωση που ίσως, χάρη στον τρόμο που ο Ζέμπαλντ ζωγραφίζει, κάποτε δεν θα μας οδηγήσει ξανά σε βίαιες αναμετρήσεις. Ο φλανέρ που θυμάται με μνήμη ανεπηρέαστη για να μπορεί να απομακρύνεται ευέλικτα από το περιεχόμενό της και το ίδιο ευέλικτα να επιστρέφει σε αυτό. Η γλώσσα του Ζέμπαλντ, το ύφος της – εμπνευσμένο περισσότερο από Γερμανούς συγγραφείς του δέκατου ένατου αιώνα, οι οποίοι έδιναν μεγαλύτερη σημασία στην αυτονομία της αφηγηματικής γλώσσας, παρά στην αναλυτική της δύναμη ή στο συναισθηματικό της φορτίο (Saturns Moons, σ. 369) – διατηρούν το θυμικό του αφηγητή σε μια αποστασιοποιημένη ισορροπία, καλλιεργούν την ιδιότητά του ως μη ταυτισμένου επισκέπτη με την κατάσταση του κόσμου που περιγράφει.

Στο τρένο προς το Βέξιε, 24 Απριλίου 2008.
Ένα κοπάδι ελάφια. Την άνοιξη του 2008 διάβαζα τον Ζέμπαλντ στα Ελληνικά, τις πολύτιμες μεταφράσεις του Γιάννη Καλιφατίδη και της Ιωάννας Μεϊτάνη. Αργά το απόγευμα τον Απρίλιο του 2008 από το παράθυρο μου στην αριστερή μεριά του τρένου της γραμμής που ενώνει την Κοπεγχάγη με τη σουηδική πόλη Κάλμαρ, στις παρυφές ενός δάσους, πέρα από ένα πράσινο λιβάδι ανάμεσα στις μικρές κωμοπόλεις Χέερ και Χέσσλεχολμ, ακριβώς τη στιγμή που είχα φτάσει στις σελίδες 192 και 193 των Ξεριζωμένων (μτφ. Γ. Κ.) και άκουγα τον Μαξ Φέρμπερ να μιλά για την άνοιξη του 1945 στο Μάντσεστερ και για τις «ωχροπράσινες παρυφές» ενός δάσους, που «χανόταν στο βάθος» μιας πεδιάδας, όπου «μισή ώρα μετά το ηλιοβασίλεμα» είδε «μια αγέλη ελάφια να διαβαίνει τις πύλες της νύχτας», είδα ένα κοπάδι ελάφια να στέκεται και να κοιτάζει προς το τρένο. Το είδα την ίδια στιγμή που διάβαζα για τα ελάφια του Φέρμπερ. Μοίρα και σύμπτωση, Μαξ Φέρμπερ. Τα ελάφια σφράγισαν την απόφασή του να αποδεχτεί τη μοίρα του και να μείνει στο Μάντσεστερ. Μια στιγμή αιωνιότητας και συγχρόνως μια στιγμή εκτός χρόνου, σε σχέση με την εκτύλιξη του χρόνου που διαπίστωνε γύρω του. Και συγχρόνως η σύμπτωση του χρόνου σε κίνηση με τον χρόνο σε ακινησία και με την ίδια του τη μοίρα. Και τότε ακριβώς η δική μου σύμπτωση τη στιγμή που η πραγματικότητα του μυθιστορήματος συγχεόταν με τη δική μου πραγματικότητα. Και επιπλέον αυτή η διπλή στιγμή ευτυχίας. Δεν είναι αυτό που συχνά επιθυμεί ένας ταξιδιώτης που διασχίζει την ύπαιθρο στα μέρη αυτά της Ευρώπης, να δει ένα κοπάδι ελάφια και να βιώσει τη στιγμή της γαλήνης που αντιπροσωπεύει τη σύντομη αποχή ή έξοδο από την άτεγκτα δομημένη ροή του χρόνου; Μια εικόνα με αμέριμνα ελάφια, η οποία συγχρόνως είναι και μια στιγμή με τον δικό της χρόνο. Μια επικολυρική σκηνή που εύκολα μπορεί να σκιαχτεί και να διαλυθεί από κάποιον απότομο θόρυβο, από την παρουσία κάποιου που δεν εναρμονίζεται με αυτή. Και επίσης μια μελαγχολική στιγμή εξαιτίας της σπανιότητάς της. Φαντάστηκα τον Μαξ Φέρμπερ, αλλά και τον ίδιο τον Ζέμπαλντ, σαν ένα ελάφι, σαν ένα κοπάδι ελάφια, που στοχάζεται από απόσταση τον τρόμο, τις τρομάρες, που έχει επιβάλει ο άνθρωπος, τη βία της δομημένης ροής. Οι συμπτώσεις φέρνουν σε αμηχανία, προβληματίζουν τις μηχανές του λόγου και προβάλλουν μια δική τους λογική. Μια λογική χωρίς λόγο, ένα λόγο χωρίς λογική. Ο Ζέμπαλντ που δεν πιστεύει στον θεό αποκαλεί αυτόν τον λόγο δίχως λόγο «μεταφυσική»:

«Όταν συμβαίνουν εντυπωσιακές συμπτώσεις έχει κανείς πάντα την αίσθηση ότι κάτι πρέπει να σημαίνουν. Αλλά δεν ξέρεις τι. Είναι ενδεχομένως φαινόμενα που συμβαίνουν στο περιθώριο της ζωής, όπου ο αποκαλούμενος πραγματικός κόσμος έρχεται σε επαφή με το μεταφυσικό στοιχείο. Η μεταφυσική είναι κάτι για το οποίο δεν μιλά κανείς πια. Θεωρείται γελοίο, άνευ ουσίας, δίχως νόημα. Ωστόσο με ενδιαφέρουν τα μεταφυσικά θέματα με την ευρύτερη έννοια της λέξης – και όταν το λέω αυτό, δεν το εννοώ με τη θρησκευτική του έννοια, καθώς αυτό θα ήταν ξένο για μένα. Εξαιρετικά απίθανες συμπτώσεις, αλληλεπικαλύψεις ζωών διαφορετικών ανθρώπων, πράγματα που δεν μπορούν να εξηγηθούν με λέξεις συμβαίνουν κατά τη διάρκεια της ζωής κάθε ανθρώπου.» (Saturns Moons, σ. 352.)

Αυτή τη μεταφυσική σκέψη δίχως τη θρησκευτική της διάσταση θα πρέπει να τη φανταστούμε ως σκέψη χωρίς τις κατευθυντικές κινήσεις του λόγου, τις επιταγές του. Συμβαίνουν πράγματα που ο λόγος δεν ελέγχει, που μια αρχή ή ένα τέλος δεν καθορίζουν, και τα οποία ωστόσο επηρεάζουν τη σχέση μας με τον κόσμο, τη διευρύνουν προς αναπάντεχα σημεία, επίπεδα και διαστάσεις. Προβάλλει η ίδια η αινιγματικότητα, η ανεξήγητη αναντιστοιχία απρόοπτων φαινόμενων, γεγονότων, συναφειών. Είναι ο χώρος που διαμορφώνουν οι συμπτώσεις, συγγενικός, αν όχι ο ίδιος, με αυτόν που περιγράφει ο αφηγητής στο Άουστερλιτς (σ. 48, μτφ. Ι. Μ.):

«Κι αν με συνάντησε εδώ [ο Άουστερλιτς], στο μπαρ του ξενοδοχείου Γκρέητ Ήστερν, όπου δεν είχε ξαναπατήσει ποτέ στη ζωή του, τότε αυτό, ενάντια σε κάθε στατιστική πιθανότητα, υπάκουε σε μια θαυμαστή, σχεδόν επιτακτική εσωτερική λογική.»

Θα μπορούσαμε να πούμε ότι ο Ζέμπαλντ, όμοια με τον Τούμας Τράνστρεμερ για παράδειγμα, είναι ένας προ-μεταφυσικός, προ-οντολογικός συγγραφέας ή ένας συγγραφέας που στοχάζεται τον χώρο επέκεινα της μεταφυσικής, τις στιγμές που διασπούν τη συνοχή του υπερβατικού. Για τον λόγο αυτό όταν δεν πέφτει πάνω σε συμπτώσεις θέλει να τις προκαλεί (Saturns Moons, σ. 279). Θα προτιμούσε έναν κόσμο που αποτελείται μόνο από συμπτώσεις και έτσι θα ήταν ελεύθερος από κάθε λογισμική διάρθρωση, έναν κόσμο ως διάκοσμο πανδιάστατων, ενδογενών, κυβευτικών εναρμονήσεων, χώρα του Ηράκλειτου, όπου μας γνέφει «η ασύλληπτα ακριβής αταξία των μίσχων σε μια χούφτα ξερά χόρτα» (Άουστερλιτς, σ. 81, μτφ. Ι. Μ.). Στη συνέντευξη με τον Joseph Cuomo (σ. 97) ο έλλογος κόσμος μας αποκαλείται και βέβαια εκλαμβάνεται από τον Ζέμπαλντ ως “nonsensical” και αποκτά νόημα χάρη στις συμπτώσεις:

«Νομίζω ότι όλα τα φιλοσοφικά μας συστήματα, όλα τα θρησκευτικά μας συστήματα,        όλα τα οικοδομήματά μας, ακόμα και τα τεχνολογικά, είναι κατασκευασμένα με τον     τρόπο αυτό, ώστε να έχουν κάποιου είδους νόημα, το οποίο δεν υπάρχει, όπως όλοι γνωρίζουμε.»

Ο μη λόγος δίνει λόγο στον λόγο, ο μη λόγος κάνει τον λόγο αντιληπτό, όχι ωστόσο ως μια οντότητα που διέπουν υπεραισθητοί, συστημικοί κανόνες, αλλά σαν πλέγμα απρόβλεπτων νοημάτων. Είναι εξαιρετικά ενδιαφέρον να στοχαστεί κανείς το γεγονός ότι ενώ ο Ζέμπαλντ παρέμεινε μακριά από τη σύγχρονη αποδομητική σκέψη (δεν τη συζητά και ίσως να μη τον ενδιέφερε) έχει πολλά κοινά σημεία με αυτή. Θεωρώ μάλιστα ότι δεν μας επιτρέπει μόνο να αφήσουμε πίσω μας την ανοιχτότητα του ύστερου Μάρτιν Χάιντεγκερ, αλλά να πάμε και πέρα από την ενίοτε εξουθενωτική ένταση των αντιρρητικών (εξαρτώμενων από την άρνηση, αν και έχουν στόχο την κατάφαση) εξονυχίσεων του Ζακ Ντερριντά.

Κρήτη, Ηράκλειο, Ιούλιος 2013.
Ο Ζέμπαλντ γράφει σαν πλάνης που με την περιπλάνησή του καταφάσκει την ίδια τη λειτουργία της περιπλάνησης, η οποία του ανοίγει τον χώρο μακριά από τα αίτια των καταστροφών, μια ευρύτητα όπου η αλήθεια έχει ήδη χαθεί πριν από το πέρασμα της κάθε στιγμής, εν μέσω μιας διαρκούς καινοφάνειας και μιας μοναχικότητας που ακριβώς τη στιγμή εκείνη είναι τόσο δική του όσο και του τόπου που διασχίζει. Δυο μοναχικότητες ανοίγονται η μια στην άλλη. Και ο πλάνης ακολουθεί έτσι δυο παράλληλες επικές πορείες, τη μια που προσφέρει ο τόπος και η ιστορία του και την άλλη που δημιουργεί ο ίδιος. Στην περίπτωση του Ζέμπαλντ οι προσωπικές του πορείες καλύπτονται από την ιδιαίτερη πατίνα της μελαγχολίας που δημιουργούν τα σημάδια καταστροφικών ανθρώπινων πράξεων («Η ύπαρξή μας ως είδος δεν είναι θεμιτή. Έχουμε οργανώσει την κοινωνία μας με τέτοιο τρόπο, ώστε απειλούμε να κάψουμε εαυτούς.» Saturns Moons, σ. 351), η οποία όμως συγχρόνως είναι και η πατίνα της ευφορίας. Και τούτο εξαιτίας της καταφατικής δύναμης που κρύβει η επίγνωση αυτή και η οποία τον μετατρέπει σε ένα άλλο σχήμα ζωής, τον μεταφέρει εκτός συγκροτημένου χρόνου. Οι αφηγήσεις του έτσι δεν είναι παρά στιγμιότυπα «για όλη την αιωνιότητα» ή προσπάθειες να «δημιουργήσ[ει] μικροσκοπικές δεξαμενές αχρονικότητας» (Saturns Moons, σ. 352 και 353). Η πατίνα μέσα από την οποία ο Ζέμπαλντ παρατηρεί καλύπτει χωρίς να αγγίζει τους τόπους στους οποίους περιπλανιέται, είναι (με τη σκέψη στον Μπένγιαμιν και πάλι) σαν ένα εύπλαστο μπαλκόνι, ένα είδος δακτύλιου του Κρόνου που του δίνει τη δυνατότητα να αιωρείται πάνω από τον κόσμο χωρίς να ανήκει σε αυτόν και χωρίς να τον ιδιοποιείται. Στην πατίνα αυτή ο πλάνης Ζέμπαλντ δίνει ένα φαινομενικά απλανές βάθος με τη βοήθεια της εκ προτέρου ή εξ υστέρου στόχασης και έρευνας σε αρχεία, και της μελέτης ιστορικών και θεωρητικών πηγών, ώστε η τόσο προσωπική αρχικά αφήγησή του να αποκτήσει την επική της διάσταση, τον χαρακτήρα του ντοκουμέντου. Δεν αισθάνεται την ανάγκη να βγάλει συμπεράσματα ή να διδάξει μέσω της ιστορίας, όπως κάνει ο Κωνσταντίνος Καβάφης, αλλά θυμίζοντάς μας τον Θανάση Βαλτινό αναπαριστάνει μια εκδοχή της πραγματικότητας. Σαν τον Καβάφη όμως τώρα, και σε αντίθεση με τον Βαλτινό που καταγράφει με δοκιμιακή, αντικειμενική παρατηρητικότητα, εμποτίζει τα λόγια του με μελαγχολία (που ωστόσο είναι ηττοπαθής συχνά και αποθαρρυμένη στον Καβάφη, ενώ είναι ατάραχα λυτρωτική στον Ζέμπαλντ). Στον αγγλικό τόμο Campo Santo (2005, σ. 24), μιλώντας για νεκροταφεία και νεκρούς στην Κορσική, ο αφηγητής του Ζέμπαλντ εντοπίζει ταφικές κατοικίες σε διάφορα μέρη της υπαίθρου, όπως σε «έναν ελαιώνα γεμάτο από τις κινήσεις του φωτός και της σκιάς». Ο νους μου πήγε στο ποίημα του Βαλτινού στον τόμο Σχισμή φωτός (2001, σ. 67). Διαβάζουμε εκεί για τον ίσκιο διαφόρων δέντρων, μεταξύ αυτών και της ελιάς:

Αντίθετα ο ίσκιος της ελιάς
είναι εξαιρετικά λεπτός,
φτιαγμένος από ήχους τζιτζικιών
και διηθημένες στάλες ηλίου.
Ένα κέντημα στο δέρμα του καλοκαιριού.

Και αλλάζοντας ρυθμό και ύφος ο αφηγητής του Βαλτινού καταλήγει με την πραγματολογική διαπίστωση που δίνει ακόμη μεγαλύτερη έμφαση στη στιλπνότητα του λόγου του: «Παρά την ηλικία της η ελιά δεν βάρυνε ποτέ τη γη. / Ανάλογο ίσκιο έχουν και οι χαρουπιές.» Ο Βαλτινός επιπλέον πατά γερά πάνω στη γη και δεν απομακρύνεται από τον πυρήνα της αφήγησής του, ενώ ο Ζέμπαλντ υπερίπταται και χάνεται, επιστρέφει στα γεγονότα αλλάζοντάς τα κάπως και ξαναχάνεται από μέρος σε μέρος, από χρόνο σε χρόνο, από μνήμη σε μνήμη, δίχως να ακολουθεί κάποιο σχέδιο παρά μόνο τη διαίσθησή του της στιγμής και την παραξενιά των συμπτώσεων. Και θα μπορούσε να περιφέρεται επ’ άπειρον αν το επιθυμούσε, θα μπορούσε να συνεχίσει την περιπλάνησή του ώσπου να πέσει κάτω ξερός, κάτι που, θα μπορούσε να εικάσει κανείς, νιώθουν και πιστεύουν, και ίσως ονειρεύονται, όλοι οι πλάνητες. Και ο πλάνης αναγνώστης του Ζέμπλαντ βρίσκεται στην ίδια δυναμική κατάσταση. Μπορεί να αφήσει ένα κείμενό του στη μέση για να συνεχίσει να διαβάζει άλλα βιβλία του, μπορεί να επιστρέψει στα μισοδιαβασμένα ευχόμενος να υπήρχαν άπειρα, συνεπαρμένος από έναν λόγο που απομακρύνεται από το εννοιολογικό περιεχόμενό του και γίνεται μια πολυδιάστατη υλικότητα, ένας ανοιχτός φυσικός χώρος έξω από τα όρια του χρόνου, μια άβυσσος δίχως το αρνητικό σημασιολογικό της φορτίο.

Θεσσαλονίκη, 20 Ιουλίου 2013.
Από τη μια μελαγχολία, αυτή που συνδέεται με τα αρνητικά γεγονότα της ιστορίας και της φύσης, ο Ζέμπαλντ ανυψώνεται στην άλλη μελαγχολία, αυτή που προξενεί η τραγική συναίσθηση της αβύσσου πάνω στην οποία έχει κτιστεί ο κόσμος μας. Η δεύτερη αυτή μελαγχολία είναι συγχρόνως και ευφορία καθώς ανοίγει τον δρόμο για την καταφατική στάση προς τον κόσμο, καθώς απεγκλωβίζει τον λόγο από τις αρνήσεις της μεταφυσικής, από τη βία και τις αιτίες που τη γέννησαν. Την ευφορία αυτή ωστόσο δεν θα πρέπει να την εννοήσουμε ως ευδαιμονία. Ούτε πρέπει να εννοήσουμε τη μελαγχολία ως κατάθλιψη. Σε συνέντευξη στους Martin Doerry και Volker Hage, όπου αποκαλύπτει τον φόβο του για το μελοδραματικό («Ich fürchte das Melodramatische», Der Spiegel, 12-3-2001), ο Ζέμπαλντ είναι σαφής:

«Η μελαγχολία είναι κάτι διαφορετικό από την κατάθλιψη. Ενώ η κατάθλιψη καθιστά αδύνατη τη σκέψη και τον διαλογισμό, η μελαγχολία – όχι απαραιτήτως μια ευχάριστη κατάσταση καθαυτή – σου επιτρέπει να στοχάζεσαι…»

Ακολουθώντας τον ειρμό αυτόν μπορούμε να πούμε ότι η ευφορία, αντίθετα από την ευδαιμονία, είναι μια ενεργός, δημιουργική κατάσταση, μια ατέρμονη συνειδητοποίηση που δεν αφήνει τη μνήμη να αναπαυθεί ούτε στιγμή. «Είναι σαφές νομίζω», διευκρίνισε λίγο πριν από τον θάνατό του ο Ζέμπαλντ, «ότι όσοι δεν έχουν μνήμη έχουν πολύ μεγαλύτερη πιθανότητα να ζήσουν μια ευτυχισμένη ζωή» (Maya Jaggi, «The last word», The Guardian, 21-12-2001). Η συρροή αυτή της μελαγχολίας με την ευφορία παίρνει τη μορφή της αποστασιοποιημένης πατίνας που υπερίπταται λίγο πάνω από τα γεγονότα και τα φαινόμενα τα οποία ο Ζέμπαλντ περιέρχεται, που ζυγιάζεται «μια σπιθαμή πάνω από το έδαφος». (Την εικόνα αυτή μας την προσφέρει ο Ζέμπαλντ στο Αίσθημα ιλίγγου, σ. 124, και στους Δακτύλιους του Κρόνου, σ. 214. Και με διαφορικές λέξεις στο δοκίμιό του για τον Βάλζερ στο Logis in einem Landhaus, 1998, σ. 166, και στο δοκίμιό του για τον Βλαντιμίρ Ναμπόκοφ στο Campo Santo, στη σ. 150 για παράδειγμα.) Στην ευφορία της νεφελώδους πατίνας, της περιρρέουσας αβύσσου (θα πρέπει οπωσδήποτε κάποια στιγμή να βρούμε ένα άλλο όνομα για την άβυσσο, ένα που να μη φοβίζει και απειλεί, που θα υποδεικνύει το μη αρχοκρατούμενο άπειρο), ο κόσμος αναπτύσσεται με τρόπο τυχαίο όσο ο λόγος εγκαταλείπει τον λόγο και ξεδιπλώνει, στοχάζοντάς την και απολαμβάνοντάς την συγχρόνως, μια κοσμητική την οποία μπορούμε, για άλλους λόγους βεβαίως (αλλά και όχι), να εντοπίσουμε και στα λόγια του Άουστερλιτς (μτφ. Ι. Μ., σ. 49):

«[…] μια δύναμη που προέχει ή υπερέχει της νοητικής μου ικανότητας, και προφανώς επιβάλλει την προνοητική της λειτουργία σε κάποιο σημείο του εγκεφάλου μου, με προστάτευε πάντοτε από το ίδιο το μυστικό μου και συστηματικά με κρατούσε σε απόσταση από τα πιο προφανή συμπεράσματα και τις έρευνες που υπαγόρευαν τα συμπεράσματα αυτά.»

Βρισκόμαστε στον χώρο με τη δική του άλογη εσωτερικότητα, όπου ο κόσμος παραμένει ανοικτός επειδή είναι ερμητικά αλεξίλογος, επειδή δεν επιτρέπει στις αχτίνες του λόγου να διεισδύσουν. Τα αντικείμενα εδώ εμφανίζονται με τον τρόπο που τα περιγράφει ο Άουστερλιτς μιλώντας για τον σκοτεινό θάλαμο και την τέχνη της φωτογραφίας (σ. 81, μτφ. Ι. Μ.):

«Από την αρχή με απασχολούσε η μορφή και η ερμητική διάσταση των πραγμάτων, η κίνηση του κάγκελου της σκάλας, οι αυλακώσεις μιας πέτρινης αψίδας, η ασύλληπτα ακριβής αταξία των μίσχων σε μια τούφα ξερά χόρτα.»

Τα κείμενα του Ζέμπαλντ έχουν από την πρώτη τους λέξη την ίδια υπόσταση με τις ενσωματωμένες τους φωτογραφίες. Δεν εξαρτώνται από επεξηγήσεις, από αιτιολογική νοηματοδότηση. Αναπτύσσουν μια αχρονικότητα που θέλει να υπερβεί τόσο το κακό όσο και τις πηγές του. Η ευφορία της γραφής του μας βγάζει σε ένα αστήριχτο στερέωμα που μετάρσιο απομακρύνεται παραμένοντας πάντα μετέωρο εδώ γύρω, μας εναποθέτει σε μια κοσμητική όπου το Είναι δεν είναι παρά ένα ανυπολόγιστο πλέγμα απρόοπτων εναρμονίσεων και ετερόκλητων συνυφάνσεων. Πάντα με το τραγικό σκοτάδι των πράξεών μας στο κατόπιν μας:

«Εν πάση περιπτώσει, τον καιρό που ακολούθησε, δεν έπαψα να αναλογίζομαι τόσο την υπέροχη αίσθηση ελευθερίας κινήσεων όσο και την παραλυτική φρίκη που με κατακυρίευε με τον έναν ή τον άλλον τρόπο, όποτε τύχαινε να βρεθώ αντιμέτωπος με τα ίχνη που είχε αφήσει πίσω της η καταστροφή, από καταβολής κόσμου, ακόμα και σε τούτη την απομακρυσμένη περιοχή.» (Οι δακτύλιοι του Κρόνου, σ. 13, μτφ. Γ. Κ.)

Sebald redigerad_2

Platsernas eufori
(Ur den dolda bloggen om sömnlöshet)

Till Peter Luthersson

Boston, 24 november 2011.
”Den stora euforin att vara ensam” skulle kunna vara flanörens korta hälsning till Edgar Allan Poe som i sin berättelse ”The man of the crowd” citerar Jean de la Bruyères ord ”Ce grand malheur, de ne pouvoir être seul” (”Den stora olyckan att inte kunna vara ensam”). Men även titeln till dessa anteckningar, inspirerad (med hjälp av ett litet hopp i tankegången) av den amerikanske författaren, kunde ha varit ”W. G. Sebald, platsernas man.” Sebald djupt inne på de platser han skrev om, inte identifierad med dem och inte heller helt uppslukad av dem. Ett litet men distinkt avstånd skiljer flanören från den plats där han vandrar, ett avstånd som ett tunt moln som gör varje kontakt med det nya mjuk och vänlig, en nebulös formation som samtidigt är en klarhet, den som föder de självförkunnade mötena med det helt nya. Dessa mötens flöde i en ny stad, ett nytt landskap, är ofrånkomligen sammanflätat med platsernas, öppenhetens och den diskreta generositetens eufori. Det är bejakelsens eufori, i vilken ontologin upplöses och skingrar sig som damm, medan negationerna och allt det onda som de har belamrat historien, minnet och människans medvetenhet med begränsas till en liten men alltid väl åskådliggjord vrå i den obegränsade världen.

Cambridge, Mass., 27 mars 2012.
Denna förväntansfulla eufori på de platser (mörka, sorgsna, förstörda) som Sebalds ensamme berättare reser genom eller beskriver (”Le promeneur solitaire” är titeln på hans essä om Robert Walser i volymen Logis in einem Landhaus). Geografiska och historiska platser, ämnen som diskuteras i detalj och ämnen som avlöser varandra utan förvarning. Flanörens spontana riktningar i staden eller på landet. Något drar hans uppmärksamhet, något talar till hans intuition, något som kan definieras eller något helt obestämbart. Flanören går planlöst och med hjälp av det planlösa går han vilse samtidigt som han oavlåtligen gör nya upptäckter. Framför allt går han. En dag sätter han igång någonstädes och går någonvart. En dag sätter Sebalds läsare igång och vandrar in i författarens texter och i deras intertextualitet. Läsaren förkroppsligar en episk rörelse, följer fötternas funderingar, kroppens betraktelser i tid och rum. En förtrogen rörelse mitt i det euforiskt oförtrogna, det fyllda av lyckliga avvikelser, tillfälligheter och sammanträffanden. Här följer en allitterativ tillfällighet: titeln Logis in einem Landhaus (Walsers ord dessa som vi skulle kunna återge som ”Logi på ett lantställe”) fick mig att tänka på berättelsen ”Landor’s cottage” (”Landors lantställe”), där fantasin blandas med (auto)biografin. Ett landskap som jag en gång hade farit över, rymligheten i minnet av det. De första raderna i Poes lilla berättelse: ”Under en fotvandring i somras genom ett eller två flodkorsade distrikter i New York…” Detta initiala löfte om äventyr, upptäckter och avslöjanden i så många av Sebalds texter också. Löftet om aktiv njutning, mottagandet av en självverkande generositet, skingrandet av jaget i en oändlig öppenhet. Och det ofördröjliga fördubblandet av den första euforin då ett annat sätt att vandra avslöjas, som framkallar en annan känsla, ett annat intellekt och ett annorlunda förhållande till tiden. Huvudsakligen förfluten tid hos Sebald, minnenas arkiv (”Jag kan säga med ännu större säkerhet – och det är förknippat med berättarens melankoliska sinnelag – att de döda intresserar mig mer än de levande” (”Echoes from the past: A conversation with Piet de Moor”, Jo Catling och Richard Hibbitt, Saturn’s moons: W. G. Sebald – A handbook, 2011, s. 354). Övervägande närvarande tid hos Poe, den omedelbara erfarenheten. Intensiv inlevelse hos Poe, nykter distans hos Sebald. Båda bringar fram former av det okända och det oväntade. Vi kan väl då inte undra att vi i Saturn’s Moons (s. 406) läser att Sebald i sitt bibliotek hade Poes bok Tales of mystery and imagination, den gamla utgåvan från 1912 dessutom – som från minnets avlagringar – från förlaget Dent (Everyman).

Cambridge, Mass., 29 mars 2012.
Sebalds berättare är vända mot det förflutna, besvikna på historien eller bergtagna av främst personliga händelser i den, såsom det framgår till exempel av den för berättaren skrämmande scenen i ”den blå bussen” (Svindel. Känslor, i W. G. Sebald, Dikt, prosa, essä. Övers. Ulrika Wallenström, 2011, s. 161. ”Ja, denna specifika episod har faktiskt ägt rum som den beskrivs, och det är från den tiden som jag alltid har en av dessa små kameror i fickan”, berättar Sebald i sitt samtal med Joseph Cuomo i boken The emergence of memory: Conversations with W. G. Sebald, red. Lynne Sharon Schwartz, 2007, s. 116-117) med tvillingbröderna som såg ut som Kafka eller av berättarens fruktsamma relation till Jacques Austerlitz. Rundvandringarna i minnets landsändor precis som de i städer eller genom öppna landskap är aldrig passionerade till rusets grad, såsom Walter Benjamin tänker sig dem i sina anteckningar om flanören (i den första volymen av det ofullständiga, som en öppen stad, arbete om Paris på artonhundratalet, och även i den andra, Das Passagen-Werk, s. 1053), inte heller är de vittnen till förstörelsen som benjaminska änglar. Tvärtom utvärderar de den, beskriver dess resultat och bringar framförallt fram till ljuset dess gömda, glömda, förträngda märken. Det är kanske av den anledningen att Sebald undviker abstrakta tankar och analyser, det filosofiska sökandet och ifrågasättandet, jämförelser av begrepp, och istället föredrar beskrivningar och den ackumulativa presentationen av fakta. Mycket sällan är han intresserad av hur sanningen produceras, medan han alltid lockas av obestridda konstateranden om de fruktansvärda spår efter denna sannings misslyckanden i människans förhållande till världen. Han dokumenterar med precision och framlägger noggrant valda arkivsammanställningar. Hans horisontella berättelser har sällan vertikala skärningar. Berättarflödet avbryts inte av uppenbara ifrågasättanden. Det handlar dock om vidgande beskrivningar och bearbetade registreringar som talar genom tanken och till tanken, om tänkande detaljer av påtagliga förlopp i tid och rum, vilka utmanar tankeverksamheten. Det är omöjligt att vara en läsande flanör i Maurice Blanchots berättelser eftersom man där sjunker in i det vertikala framåtskridandet av hans tänkande. Sebald breder ut texter som städer och landskap, han skriver långa satser som innefattar många bisatser, tvärgator, stigar och gränder som avviker från huvudvägarna eller slingrar sig i deras periferi. Berättaren i ”All’estero”:

“Hade man efteråt ritat in de vägar jag gått då skulle intrycket ha blivit att här hade någon på en på förhand given yta ideligen prövat nya passager och krumbukter bara för att ständigt återigen hamna vid randen av sitt förnuft, sin fantasi eller viljestyrka och tvingas vända om.” (Svindel. Känslor, över. U. W., s. 125.)

Och så, i en stad eller ute på landsbygden vandrar och går flanören vilse i det som redan skapats och erbjudits. Han följer resultaten, avtrycken av andras tankar eller tanklöshet, absorberar och återger, och då och då och för en kort tid engagerar han sig i analysen av det han möter, begrundar allt som omger honom. Således kommer Sebalds få och korta, vertikala nedåt- (analytiska och begrundande) eller uppåtskärningar (intuitiva och hypotetiska) oförhappandes och fascinerar en mer än om man väntade på dem eller associativt anade dem. Flanören tänker inte under kringströvandets lopp. Om han gjorde det, hur skulle han kunna vara absorberande, hur skulle han kunna se vad som han möter utan att kollidera med träden på gatan, hur skulle han kunna visa sin kärlek till den plats som erbjuds honom?

Chichester, 5 oktober 2012.
Tänkande beskrivningar även i Sebalds längre dikter eller i de mycket korta (som de från 2001 i boken For years now, vilka beledsagar bilder av Tess Jaray) ger läsaren möjligheten att engagera sig i begreppsliga utvidgningar eller, på flanörens manér, lita på hans personliga förtecknande uppfattningsförmåga. I diktsamlingen Över landet och vattnet (Über das Land und das Wasser, 2008, s. 39, som möjligen färdigställdes 1984), i dikten ”Något i örat” (som talar om hjärtats död, den som år senare, genom aneurysm, fann honom i bilen nära Norwich) leder oss dessa beskrivningar fram till avgrundens dubbla varande:

Medan jag somnar
i soffan
hör jag på avstånd
gässen på radion
vässa näbben
för att läsa domen

Bladmögeln växer
i trädgården förlamningen
sprider sig
en lång rad
av minimala förskräckelser
jag känner blodet
under rötterna
av mina tänder

När jag vaknar
vinkar hjärtdöden
åt mig
från andra sidan
avgrunden

Kanske handlar det inte om avgrundens varande, kanske har avgrunden ett varande på ena sidan bara, den andra, medan dess varande på den här sidan förblir avgrundsdjupt, och därför upphäver det alla försök att tillskriva det bestämmande existentiella egenskaper. Vad är avgrunden och vad är dess andra sida? Kan det vara så att avgrundens andra sida inte alls är någon avgrund? Tvivelsutan närmar något konkret sig från andra sidan avgrunden, något definierbart och definitivt. Dödens hot. Ändå befinner poeten sig redan i en avgrund, där han nu upplever hur en negation sprider sig. Men skulle det handla om avgrunden utan denna negation, och som nu hotas av ytterligare en negation, en mer slutgiltig kanske? Har negationen från avgrundens andra sida redan trängt sig in medan poeten ligger och sover på denna sida, och hotar det som alltid för-existerat och som, lik en för-ontologisk öppenhet, underminerar metafysikens fundament och varje övertygelse som grundar sig i den? Är denna negation närmandet från andra sidan av ett slut, och även av slutet som egenskap, struktur och våld? Och avgrunden på denna sida, självgenererad, hur skulle den själv kunna bevara sig utan negationen som i sin yttersta form leder till maktfullkomlighet? Sebald vill utplåna maktfullkomligheten, själva fascismen och allt som skulle kunna återkalla den: ”Jag vill utradera fascismen ända ner till mitt namn. Jag använder endast initialerna på mina förnamn…” (Saturn’s moons, s. 354). Han vill inte ha rötter. Och av denna anledning vill han inte tillhöra något land, någon stad eller by: ”Ju längre jag bor här [i England] desto mindre känner jag mig som hemma. I Tyskland tror man att jag är född där, men jag känner mig minst lika främmande där. Helst vill jag nog bo på ett hotell i Schweiz” (Maya Jaggi, ”Recovered memories”, The Guardian, 22-9-2001). Flanören som inte vill ta eller bli tagen i besittning. Flanörens hem är de platser han far över. När han inte befinner sig på dessa platser är hans hem deras minnen. Berättaren av tragiska konflikter från det omedelbara men även avlägsna förflutna, av deras resonans i nuet, deras spår i minnet och i naturen, vars melankoli framkallar hans tragiska medvetenhet, hans uppfattning av det tragiska, insikten som kanske någon gång, och tack vare den fasa som Sebald målar upp, inte kommer att leda oss till våldsamma sammandrabbningar igen. Flanören som minns med opåverkat minne för att smidigt kunna avlägsna sig från dess innehåll och lika smidigt återvända till det. Sebalds språk, dess stil – inspirerad främst av tyska författare från artonhundratalet, vilka gav mer vikt åt det berättande språkets autonomi snarare än dess analytiska styrka eller känslomässiga tyngd, (Saturn’s moons, s. 369) – bevarar berättarens förnimmelseförmågor i en distanserad balans, odlar hans egenskap som en besökare som inte identifierar sig med tillståndet i världen han beskriver.

På tåget till Växjö, 24 april 2008.
En flock hjortar. Under våren 2008 läste jag Sebald på grekiska, i de värdefulla översättningarna av Giannis Kalifatidis och Ioanna Meitani. Sent på eftermiddagen i april 2008, från mitt fönster på vänstra sidan av tåget på spåret som förbinder Köpenhamn med Kalmar, i utkanten av en skog, bortom en grön äng mellan de små städerna Höör och Hässleholm, just när jag hade kommit fram till sidorna 192 och 193 av Utvandrade (s. 426 och 427 i den svenska översättningen) och hörde Max Aurach (som Sebald döpte om till Max Ferber i den engelska utgåvan) tala om våren 1945 i Manchester och om det ”blekgröna parklandskapet” som försvann i djupet av ”slätten”, där han ”en halvtimme efter” solnedgången såg ”en flock hjortar på väg in i natten”, såg jag en flock hjortar stå och titta mot tåget. Jag såg dem samma stund som jag läste om Aurachs hjortar. Öde och tillfällighet, Max Aurach. Hjortarna förseglade hans beslut att acceptera sitt öde och bli kvar i Manchester. Ett ögonblick av evighet och samtidigt ett ögonblick utanför tiden i förhållande till tidens gång som han noterade runt sig. Och samtidigt sammanfallet av tiden i rörelse med tiden i orörlighet och med själva ödet. Och just då mitt eget sammanträffande i det ögonblick som romanens verklighet flöt samman med min egen verklighet. Och dessutom detta dubbla ögonblick av lycka. Är inte det som resenären som färdas genom landet på dessa delar av Europa ofta önskar sig, att få se en flock hjortar och uppleva en stunds frid som står för det korta avståndstagandet eller utträdet från tidens obevekligt strukturerade flöde? En bild med sorglösa hjortar, som samtidigt är ett ögonblick med sin egen tid. En på en gång episk och lyrisk scen som lätt kan skrämmas och upplösas av ett plötsligt ljud, av närvaron av något som inte harmonierar med den. Och därtill en melankolisk stund på grund av sin sällsynthet. Jag föreställde mig Max Aurach, men även Sebald själv, som en hjort, som en flock hjortar, som på distans begrundar förskräckelsen, förskräckelserna som människan har ålagt, det strukturerade flödets våld. Slumparna skapar villrådighet, försätter logos mekanismer i svårigheter och framkallar en egen logik. En logik utan logos, logos utan en logik. Sebald, som inte tror på Gud, kallar denna logos utan logos ”metafysik”:

“När slående sammanträffanden inträffar har man alltid känslan att de måste betyda något. Men man vet inte vad. De är förmodligen fenomen som uppstår i livets utkant, där den så kallade verkliga världen kommer i kontakt med det metafysiska. Metafysiken är något om vilket man inte talar längre. Det anses vara löjligt, utan substans, meningslöst. Ändå är jag intresserad av metafysiska teman i ordets vidaste bemärkelse – och när jag säger det menar jag inte det i religiös mening, för det skulle vara mig främmande. Högst osannolika sammanträffanden, överlappanden med andra människors liv, saker som inte kan förklaras med ord förekommer under alla människors liv.” (Saturn’s moons, s. 352.)

Detta metafysiska tänkande utan sin religiösa dimension borde vi föreställa oss som ett tänkande utan logos styrande, befallande gester. Det tilldrar sig sådant som logos inte kontrollerar, som inte bestäms av en början och ett slut, och som ändå påverkar vårt förhållande till världen, det utvidgar det mot oväntade riktningar, nivåer och dimensioner. Fram kommer själva gåtfullheten, den oförklarliga inkongruensen mellan överraskande företeelser, händelser och samband. Det är platsen som formas av sammanträffandena, befryndad med, om inte densamma som, den som berättaren i Austerlitz beskriver (övers. U. W., s. 761):

“Och när han [Austerlitz] nu hade träffat på mig här i baren på Great Eastern Hotel, där han aldrig i hela sitt liv hade satt sin fot förut, så ägde det, mot all statistisk sannolikhet, en häpnadsväckande, rentav tvingande inre logik.”

Vi skulle kunna säga att Sebald, i likhet med Tomas Tranströmer till exempel, är en för-metafysisk, för-ontologisk författare eller en författare som övertänker rummet bortom metafysiken, de stunder som bryter det transcendentalas koherens. Därför vill han, när han inte stöter på slumparna, provocera fram dem (Saturn’s moons, s. 279). Han skulle föredra en värld som består av tillfälligheter bara, således skulle han vara fri från varje följdriktig konstruktion, en värld (kosmos) som ett ordnande (kosmetik), skapad av alldimensionella, endogena, slumpartade harmonieringar, ett herakleitiskt land, där vi hälsas av ”det obegripligt exakta trasslet av strån i en tova torrt gräs” (Austerlitz, s. 818, övers. U. W.). I intervjun med Joseph Cuomo (s. 97) kallas och uppfattas naturligtvis vår rationella värld av Sebald som ”nonsensical” och får mening tack vare tillfälligheterna:

“Jag tror att alla våra filosofiska system, alla våra religiösa system, alla våra konstruktioner, även de teknologiska, är byggda på det sättet, så att de har någon form av mening, vilken inte finns, som vi alla vet.”

Det meningslösa, det som saknar logos, ger mening åt logos, det ologiska är anledningen att logos blir logisk, men inte som ett väsen som bestäms av översinnliga, systemiska regler, utan som en väv av oförutsedda innebörder. Det är väldigt intressant att fundera över faktumet att Sebald, trots att han förblev borta från det samtida dekonstruktionistiska tänkandet (han diskuterar det inte och kanske intresserar det honom inte), har mycket gemensamt med det. Jag anser till och med att han inte bara låter oss lämna bakom oss öppenheten såsom den diskuteras hos den sene Martin Heidegger, utan även nå längre än den ibland utmattande spänningen i de ifrågasättande (beroende av negationen, men med affirmationen som mål) utforskningarna hos Jacques Derrida.

Kreta, Heraklion, juli 2013.
Sebald skriver som en vandrare som med sina vandringar bejakar själva vandrandets funktion som öppnar för honom rummet bortom orsakerna till katastrofer; det är en öppenhet där sanningen har försvunnit redan innan varje ögonblick har passerat, mitt i ett ständigt uppdagande och en ensamhet som just i den stunden är lika mycket hans som platsens han korsar. Två ensamheter öppnar sig för varandra. Och flanören följer sålunda två parallella episka färdvägar, den som platsen och dess historia erbjuder och den som han skapar själv. I Sebalds fall täcks hans personliga vandringsvägar av melankolins särskilda patina som de destruktiva mänskliga handlingarnas märken har skapat (”Vår existens som art är inte legitim. Vi har organiserat vårt samhälle på ett sätt som hotar att bränna oss själva.” Saturn’s moons, s. 351), men som samtidigt är euforins patina. Och detta beror på den bejakande kraft som denna kännedom döljer och som förvandlar honom till en annan form av liv, tar honom bortom den strukturerade tiden. Hans berättelser blir följaktligen inget annat än rader av ögonblicksbilder ”för all evighet” eller försök att ”skapa ytterst små reservoarer av tidlöshet” (Saturn’s moons, s. 352 och 353). Den patina genom vilken Sebald gör sina observationer täcker utan att vidröra de platser han vandrar på, den är (med hjälp av Benjamins tankar igen) som en smidig balkong, en sorts Saturnus ring, som ger honom möjligheten att sväva över världen utan att tillhöra den och utan att tillägna sig den. Till denna patina ger den rörlige Sebald ett till synes orörligt djup med hjälp av betraktelser (i förväg eller efterhand) och forskning i arkiv, och undersökning av historiska och teoretiska källor, så att den initialt så personliga berättelsen får sin episka dimension och dokumentets karaktär. Han känner inte behovet av att dra slutsatser eller undervisa med hjälp av historien, såsom Konstantinos Kavafis gör. Istället påminner han oss om Thanasis Valtinos då han rekonstruerar en version av verkligheten. Men liksom Kavafis nu, och i motsats till Valtinos som registrerar med hjälp av en essäistisk, objektiv iakttagelseförmåga, låter Sebald sina ord genomandas av melankoli (som dock ofta är defaitistisk och nedslagen hos Kavafis, medan den är lugnt frälsande hos Sebald). I den engelska volymen Campo Santo (2005, s. 24), där han talar om kyrkogårdar och döda människor på Korsika, uppspårar berättaren Sebald begravningskammare i olika delar av landet, såsom i ”en olivlund fylld av ljusets och skuggornas rörelser.” Tankarna vandrar till en dikt av Valtinos i volymen Shismi fotos (Ljusspringa, 2001, s. 67, översättning Vasilis Papageorgiou och Lo Snöfall). Vi läser i den om skuggan från olika träd, bland dem olivträdets:

Däremot är olivträdets skugga
ytterst tunn,
gjord av cikadornas ljud
och silade soldroppar.
Ett broderi på sommarens hud.

Och Valtinos berättare ändrar takt och ton för att avsluta med det pragmatiska konstaterandet som ger ännu större emfas åt finessen i hans ord:

Trots sin ålder har olivträdet aldrig betungat jorden.
En likartad skugga har johannesbrödträdet också.

Valtinos står dessutom stadigt på jorden och avlägsnar sig inte från sin berättelses kärna, medan Sebald svävar över händelserna och fjärmar sig för att sedan återvända till dem och ändra dem lite innan han fjärmar sig igen från plats till plats, från tid till tid, från minne till minne, utan att följa någon plan, utan bara sin intuition för stunden samt slumparnas nyckfullhet. Och han kunde vandra runt oupphörligt, om han så önskade, han kunde fortsätta sitt kringströvande tills han hade fallit ner livlös, något som, skulle man kunna förmoda, alla flanörer känner och tänker, och kanske drömmer om. Och Sebalds vandrande läsare befinner sig i samma dynamiska situation. Hon kan lämna en av hans texter halvläst för att fortsätta läsa någon annan av hans böcker, hon kan återvända till den halvlästa och hoppas att det finns ofantligt fler sådana, hänförd av ord som fjärmar sig från sina meningar och blir till en mångdimensionell materialitet, en öppen fysisk plats utanför tidens gränser, en avgrund utan sin negativa semantiska last.

Thessaloniki, 20 juli 2013.
Från den ena melankolin, den som framkallas av historiens och naturens negativa händelser, stiger Sebald upp i den andra, den som orsakas av den tragiska medvetenheten om avgrunden, över vilken vår värld är byggd. Denna andra melankoli är samtidigt en eufori emedan den öppnar vägen till en bejakande inställning till världen, befriar logos från metafysikens negation, från våldet och orsakerna till dess uppkomst. Men denna eufori bör inte uppfattas som lycksalighet. Inte heller bör vi uppfatta melankolin som depression. I sin intervju med Martin Doerry och Volker Hage, där han avslöjar sin rädsla för det melodramatiska (”Ich fürchte das Melodramatische”, Der Spiegel, 12-3-2001), är Sebald tydlig: ”Melankolin är något annat än depression. Medan depressionen gör det omöjligt att tänka och kontemplera, tillåter melankolin – inte nödvändigtvis en trevlig situation i sig – en att kontemplera…” Om vi följer denna tankegång, kan vi säga att euforin, till skillnad från lycksaligheten, är en aktiv, skapande situation, en ändlös förståelse som inte låter minnet vila en stund. ”Det är klart tror jag”, förklarade Sebald kort före sin död, ”att de som inte har något minne har en mycket större chans att leva ett lyckligt liv” (Maya Jaggi, ”The last word”, The Guardian, 21-12-2001). Sammanflödet av melankolin och euforin tar den distanserade patinas form som svävar strax över de händelser och fenomen som Sebald går genom, som ”svävar en handsbredd över marken”. (Denna bild får vi av Sebald i Svindel. Känslor, övers. U. W., s. 199, och i Saturnus ringar, s. 658. Klädd i andra ord möter vi den i essän om Walser i Logis in einem Landhaus, 1998, s. 166, och i essän om Vladimir Nabokov i Campo Santo, s. 150 till exempel). I den molniga patinas och den kringsvävande avgrundens eufori (vi måste tveklöst någon gång hitta ett annat namn för avgrunden, ett som inte skrämmer och hotar, som ska kunna indikera den styrlösa oändligheten) vecklar världen (som kosmos) ut sig på ett slumpmässigt sätt så länge logos överger logos och avslöjar, medan den samtidigt njuter av den, ett arrangemang (en kosmetik) som vi, av andra skäl givetvis (och varför inte), kan identifiera i Jacques Austerlitz ord (övers. U. W., s. 791):

“[…] men på sistone har jag också fått klart för mig varför en instans som går före eller står över min tankeförmåga och som tydligen med största förtänksamhet styr och ställer någonstans i min hjärna alltid har bevarat mig för min egen hemlighet och systematiskt hindrat mig från att dra de närmast till hands liggande slutsatserna och anställa mot dessa slutsatser svarande efterforskningar.”

Vi befinner oss i rummet med sitt eget irrationella inre, där världen förblir öppen för att den är hermetiskt logosavvärjande, för att den inte låter logos strålar tränga in. Föremålen framträder här på det sätt som Austerlitz beskriver dem när han talar om mörkrummet och den fotografiska konsten (s. 818, övers. U. W.):

“I huvudsak sysslade jag från första början med tingens form och slutenhet, ett trappräckes svängda linje, hålkälen på en stenportal, det obegripligt exakta trasslet av strån i en tova torrt gräs.”

Sebalds texter har från sitt första ord samma egenskaper som sina inbäddade fotografier. De är inte beroende av förklaringar, av en angelägen meningsfullhet. De utvecklar en tidlöshet som vill överskrida både det onda och dess källor. Euforin i hans texter tar oss ut i ett ogrundat himlavalv som svävande avlägsnar sig samtidigt som den hänger kvar här omkring, den ställer oss i en kosmetik där Varat inte är något annat än en omätbar vävnad av opåtänkta harmonieringar och disparata sammanflätningar. Alltid med våra handlingars tragiska mörker hack i häl på oss:

“I varje fall upptog mig under tiden därefter både minnet av den sköna rörelsefriheten och minnet av den förlamande fasa som åtskilliga gånger hade gripit mig inför de spår av förstörelse som även i denna avsides belägna trakt gick långt tillbaka i det förflutna.” (Saturnus ringar, övers. U. W., s. 497.)

Judy Kendall

Dundee, by the bus station

Αναπολώντας το Κόμπε

Τα χειρότερα έρχονται μετά,
αναχώρηση από το Κιότο πριν φέξει ήδη
ακολουθώντας ό,τι έχει απομείνει από τη σιδηροδρομική γραμμή για να πας
όσο πιο κοντά μπορείς στο Κόμπε,
δέματα με κουβέρτες, τρόφιμα, νερό, ρούχα
δίπλα σε ραγισμένους, αγνώριστους δρόμους,
σαν τον Ουρασίμα νο Κο που επιστρέφει από το μαγεμένο παλάτι του
με καθυστέρηση τριακοσίων χρόνων,
και οι νύχτες γίνονται πιο μαύρες από όσο ήξερες,
αλλά πρέπει να περπατήσεις ακόμη τέσσερις ώρες σε ανήφορο
για να φτάσεις εκεί που κάποτε ήταν το πανεπιστήμιο του Κόμπε
και να αφιερώσεις μια ώρα σε χαιρετισμούς «πώς είσαι;
πόσοι είναι οι αγνοούμενοι τώρα, οι νεκροί;»
μοιράζοντας τα δώρα σου, ρούχα, παραμυθίες, ψωμί,
πριν επιστρέψεις διασχίζοντας μια γη γεμάτη τρύπες και μπάζα
και δίχως ορόσημα,
ενώ το χειρότερο σημείο είναι το τελευταίο
πριν από το ρήγμα στη σιδηροδρομική γραμμή,
όταν χάνεται το φως
και οι πυρσοί πολεμούν το σκοτάδι
και συ συνεχίζεις να αγωνίζεσαι μόνη,
προσπαθώντας να μη βγεις από τον δρόμο,
προσπαθώντας να πιστεύεις ότι υπάρχει τρόπος
να γυρίσεις σπίτι.

Joy Change, 2010. Μετάφραση Βασίλης Παπαγεωργίου.

Magnus William-Olsson

Hare and Poet, Växjö

Γιατί να μη πιστεύω στον έρωτα;

Γιατί να μη πιστεύω στον έρωτα;
Πιστεύω στον έρωτα που βαδίζει και κλωτσά
μέσα στις στάχτες της φιλίας σαν μεταπολεμικό παιδί.
Στον έρωτα που φουντώνει ο πόθος
μετά από μια νύχτα γεμάτη δάκρυα ή μια νύχτα
με ένα πολύ δύσκολο βιβλίο σε ξένη γλώσσα.
Κατανόηση; Όχι, δεν πιστεύω στη κατανόηση.
Ένωση και επανένωση; Όχι.
Να καίμε με την ίδια φλόγα; Όχι! Πιστεύω
στον έρωτα δύο φλογών, η μια τυλιγμένη
γύρω από την άλλη, και η καθεμιά
να καίει τον κομμένο της κορμό από δέντρο διαφορετικό.
Πιστεύω στο αλλιώτικο.
Στον εραστή πιστεύω, στην ερωμένη.

Homullus Absconditus, 2013. Μετάφραση Βασίλης Παπαγεωργίου.

 

 

Τζον Άσμπερυ / John Ashbery

Ashbery at Tibor de Nagy

Άστεγη καρδιά

Όταν σκέφτομαι την τελείωση του έργου, όταν σκέφτομαι το τελειωμένο έργο, μια μεγάλη θλίψη με κατακλύζει, μια θλίψη παραδόξως σαν χαρά. Οι περιστάσεις της δημιουργίας μπαίνουν στην άκρη, η ζωή του έργου καταλαμβάνει τον χώρο, σαν ενοικιαστής σε νοικιασμένο σπίτι. Πού είσαι τώρα, άστεγη καρδιά; Πιασμένη σε έναν μεντεσέ, ή κρυμμένη πίσω από μια γυψοσανίδα, όπως οι ανώνυμοι προγόνοί σου, τώρα που τους έχουν δώσει ονόματα; Καλύτερα να μη πολυσκεφτόμαστε την κατάσταση μας, αλλά η διαμονή σ’ αυτή είναι βαθιά αναζωογονητική. Σαν ένας μπουφές καλυμμένος με καράφες και φρούτα. Όπως ένας κυψελοειδής χαρταετός σε σχέση με έναν χαρταετό. Το εσωτερικό του σκοντάμματος. Ο δρόμος προς την ανάσα. Η γελοιογραφία στον μαυροπίνακα.

Quick Question, 2012. Translated into Greek by Vasilis Papageorgiou. In the picture John Ashbery at the Tibor de Nagy Gallery in New York, on the opening night of his exhibition with new collages, October 20, 2011. Photo VP: “Ο δρόμος προς την ανάσα”.

Elsa Korneti

Syros 2014

Tvångstankar

Du nötte ut dig i en mycket överdriven
egocentrisk sysselsättning
med förevigandet av dina celler,
så att du idag, genom en klarsynt mognad,
kommer fram till att det endast handlar om
det morbida extraktet av ditt komplexfyllda förhållande
till det eviga och det betydelselösa.

*

All denna förtätade oro kvävs
bakom ditt smala brösts galler.
Den har inget utrymme längre för att sprida sig.
Dess enda val
explosionen

*

I många år lider du,
försöker förtvivlat att komma ut
ur cirkustältet, där man tvingade dig att uppträda,
och äntligen kasta gycklarmunderingen.
Men du är fortfarande inne.

*

Så enkelt och fort har
den givna praxisens leda
lett dig till dina begärs annullering.
Du undrar vad all denna
anhopning av överjordisk känslighet är bra för
(för vilken du är så stolt) när det gäller dig själv,
och som du insisterar att lönlöst bära omkring.
Din samhälleliga insats är begränsad
till den distanserade
och framför allt säkra övervakningen av händelser
och det enstaka ekonomiska stödet
till tredje världens
översvämnings- och jordbävningsdrabbade.
Varje jul naturligtvis.
Så godhjärtad och så generös du sannerligen är!

Η αιώνια κουτσουλιά (Den eviga fågelspillningen), 2007. Translated by Vasilis Papageorgiou and Lo Snöfall.

 

 

Georgia Trouli

Caen, May 2014

Som en anklagelse

Ibland verkar det som om klippan
Utmejslar havet
Havet fiskarna
Amfibierna jorden
Varje eld vattnet
Ibland
Verkar det som om tillgivenheten utmejslar
Kärleken
Fotsulan färdsträckan
Det konstgjorda livet döden
Varje missfall
Födelsen
Ibland verkar det som om
Tiden utmejslar
Tiden
Och endast då
Skapar
Utkastet
Människan

Ακρογωνιαία πορεία στο και (Hörnstensfärd i och), 2012. Translated by Vasilis Papageorgiou and Lo Snöfall.

Anna Nygren, fragments

Yale

“Αλίκη! Γλυκιά μου! Καιρό είχα να σε δω! Ω , Βιολέτα μου! Πόσο μεγάλωσες!”

Μέσα στο σπίτι επικρατεί το ίδιο σκοτάδι με αυτό έξω. Τα μουντά χρώματα την βαραίνουν. Την κατατρώνε. Ήδη τώρα, ήδη πριν τη μέρα που κλείνει τα δώδεκα, γνωρίζει το σκοτάδι, και βέβαια το φως επίσης. Γνωρίζει τις αντιθέσεις, και δεν ξέρει τι να τις κάνει.

Η μητέρα της Ντιάνα έχει παλαβώσει. Ανεβοκατεβάζει τα χέρια της σαν πουλί. Τα μάτια της κοιτάζουν καρφωμένα. Η μαμά είναι πολύ διαφορετική. Ξέρει ότι έχει την άλλη γυναίκα στο χέρι και χαμογελά με τον συνηθισμένο της τρόπο. Η Βιολέτα υποκλίνεται συνεσταλμένα και η ειρωνική λάμψη στα μάτια της – τόσο απροσάρμοστη στο παιδικό πρόσωπο – κάνει την ώριμη γυναίκα να αισθάνεται άβολα.

“Χαμογέλα, Βιολέτα, χαμογέλα!” Ο ψίθυρος της μαμάς είναι ελάχιστα μόνο επιτιμητικός, στην πραγματικότητα της αρέσει η ανωτερότητα που δείχνει η κόρη της, η ίδια ήθελε πάντα να ήταν ένα έξυπνο παιδί.

 

Yale 2014

Είναι πεπεισμένος ότι είναι τυφλή. Της είναι αδύνατον να δει τον δρόμο μπροστά της. Αν μπορούσε δεν θα οδηγούσε με τέτοια ταχύτητα. Αδύνατον. Τα χέρια του συσπώνται, τα δάχτυλά του ανοίγουν τρύπες στο δέρμα του καθίσματος. Προσπαθεί να εστιάσει την προσοχή του στην αίσθηση που του προκαλεί το δέρμα στις άκρες των δαχτύλων του. Έχει σκληρύνει λίγο, δεν είναι τόσο μαλακό όπως ίσως ήταν άλλοτε. Σε μερικά σημεία έχει σκάσει και θρυμματίζεται. Επικεντρώνεται σ’ αυτό. Αγγίζει τώρα μια ρωγμή που έχει περίπου το σχήμα αγριογούρουνου. Ναι πράγματι, πρόκειται όντως για αγριογούρουνο. Εξετάζει τις άκρες της ρωγμής με το νύχι του μεσαίου δαχτύλου, προσπαθεί να φανταστεί πώς φαίνεται. Εδώ είναι οι χαυλιόδοντες, εδώ η ράχη, τα πισινά πόδια, τα μπροστινά, το ρύγχος. Μετά σκύβει, ανοίγει τα μάτια του που ως τώρα τα είχε κλειστά και κοιτάζει τη ρωγμή στη μπροστινή άκρη του καθίσματος. Βλέπει το αγριογούρουνο που τώρα έχει μάλλον το σχήμα λιωμένου κεριού ή ενός σβόλου από ιστούς αράχνης, ανάποδα.

“Τι κάνεις;”
“Τίποτε. Μπορείς να τρέχεις λίγο πιο σιγά;”
“Σιγά τρέχω.”

 

New Haven 2014

Στο μετρό κάθονται δυο γυναίκες. Η μια είναι έγκυος, αν και δεν φαίνεται πολύ, μάλλον σαν εύθραυστη κούραση ή κάτι τέτοιο. Δεν ξέρει αν θέλει αγόρι ή κορίτσι. Υπάρχουν βέβαια πιο πολλά πράγματα για κορίτσι. Αλλά νομίζει ότι δεν είναι τόσο εύκολο με τα ροζ. Είναι πιο δύσκολο να βρει κανείς πράγματα για αγόρι. Υπάρχουν βέβαια τα γκριζορόζ, λέει η άλλη. Ναι, αλλά. Αν είναι αγόρι μπορεί να έχει το ίδιο τζιν πουκάμισο με τον μπαμπά του, υπάρχουν σε παιδικά νούμερα, όταν όμως έχουν μεγαλώσει λίγο, τεσσάρων μηνών περίπου, όχι με μιας δηλαδή, σκέφτεται όμως τα Χριστούγεννα, ίσως. Έχει επίσης παρακολουθήσει πώς αναπτύσσεται το παιδί βδομάδα με βδομάδα. Έχει ήδη μαλλιά, έχουν πια αρχίσει να βγαίνουν. Λέει: Μου είναι λίγο αηδιαστικό, σαν να έχω τα μαλλιά κάποιου άλλου μέσα στο σώμα μου.

Οι γάτες ξερνούν τριχόμπαλες σε τακτά χρονικά διαστήματα.

Fragments from texts in progress, translated from Swedish by Vasilis Papageorgiou.

 

 

Andreas Embirikos / Ανδρέας Εμπειρίκος

Athens, Cats in February
Athens, Cats in February

Ögonlocken

Vattnen forsar alltid fram
Åren faller in i vattenfall
Och en vindpust skrämmer fåglarna.
Men trädgårdarna blev inte arga
Kulor av glädje visslar in i löven
Äpplena är röda
Och en förbipasserande plockar några.

Translated by Vasilis Papageorgiou. Published in ellinosouidhiká 5, 1986.

Liana Sakelliou

Fyra dikter

Dina ögon genomsökte mig.

Böljandet spred sig

till lövverket inne på månen.

Det småregnade.

Ingenting kan jämföras

med skogen, sa du;

har du någonsin funnits bortom bladen?

Cambridge Oct 2013

Du förleds av tiden

med alla sina indikationer.

Du berörs av tråden

till en ny berättelse.

Utan tvekan blir du rörd av den.

Saixpirikon

Vår relation påminner om

morgonljusets refraktion –

den gör insekterna galna i mörkret.

Mina fingrar blir fåglar,

de virvlar i lukten

från min fräscha hud.

Jag dansar, glömmer, dansar.

Du behöver en arvinge.

Här är jag, med dig i magen.

Thessaloniki Dec 2013

Något stiger upp som rök

och en immande rödräv

går genom skogen.

Dess svans börjar brinna.

Jag är en bra skytt.

Πορτρέτο πριν το σκοτάδι (Porträtt före mörkret), 2010. Översättning Vasilis Papageorgiou och Lo Snöfall

Εύα Ρούνεφελτ / Eva Runefelt

Crete 2013

Επάνω

Ένα τρομερό λεμμολόι, η αγέλη άσπρη

με μαύρες κηλίδες, πρασινωπά αφτιά

Ένας ζήλος στον παγετό, η βιάση
Οι νεκροί είναι οι πρώτοι
που ακούν

πώς ξεπετάγονται
από τη γη, οι σημύδες!

Minnesburen, 2013. Μετάφραση Βασίλης Παπαγεωργίου.

The easiness of a deep life

Ashbery i Allt om Böcker

 

I need the complicity of thinking and the combination of clarity and torment in it. I need it even more in ugly places or places where ugliness suffocates beauty. But also in the most beautiful of places where beauty around me allows me to alleviate the torment of thinking and take it a step further in an unheard of purity that is all mine before I would like to share it, to bring it out of its enclave. I will think of this most inhuman ugliness when back in beauty again. How complexity relaxes and becomes the easiness of a deep life, almost indifferent to life in that it is life itself.

Vasilis Papageorgiou

Oscar Nilsson Tornborg

San Francisco May 2013

(2)

Ζωή σημαίνει ότι κάτι υπάρχει. Ο θάνατος είναι απουσία, αυτό
το ξέρει καλά η Αλίκη. Ξέρει όμως επίσης ότι και το αντίθετο
είναι αλήθεια. Η ζωή είναι απουσία και ο θάνατος κάτι που υπάρχει.
Να κοιμηθεί κανείς κάτω από  μια καστανιά ή να κυνηγήσει ένα άσπρο κουνέλι,
αυτό είναι το ερώτημα. Η φωνή μιας αδελφής είναι μια ταινία δίχως εικόνες και
συνομιλίες. Κάτι σαν τη ζωή. Κάτι σαν τον θάνατο. Κάτι σαν
τον ήλιο και μια τρύπα στο έδαφος. Κάτι σαν ένα μπλε φόρεμα και
απογευματινό τσάι. Κάτι σαν μια τρύπα στο φόρεμα. Κάτι σαν
το κροκέ και τις τιμές των τελευταίων ετών στο χρηματιστήριο. Κάτι σαν
φωνή.

(5)

Μπισκότα, τρένα, ταξίδια. Τα τρένα είναι ταξίδια και τα ταξίδια μπισκότα. Το παιδί
είναι στο τρένο, ο συλλογισμός είναι σαφής και ξεκάθαρος. Οι λέξεις
δεν τίποτε παραξενιές, ή πώς το λέμε. Η φωνή μιας αδελφής
είναι μελλοντική ηχώ. Μια θάλασσα, ένα ανθεκτικό δερμάτινο παπούτσι.
Οι αγελάδες βόσκουν πέρα στο βάθος. Μηρυκάζονται, κολυμπούν σε σκέψεις για
επερχόμενες καιρικές συνθήκες. Η Αλίκη είναι γλώσσα. Στόμα ανοιχτό.
Λανθασμένη πρόβλεψη καιρού. Ήλιος και χαλάζι. Ενδιαφέρουσα
συσχέτιση και απρόσμενη μετάβαση. Ο εγκέφαλος του παιδιού βγάζει ρίζες,
μεγαλώνει. Προσοχή στα αγκάθια. Here be monsters.

Undertexter, 2012. Από την ενότητα ”Undertexter (1-5)”. Η Αλίκη είναι η ηρωίδα του Λιούις Κάρολ. Μετάφραση Βασίλης Παπαγεωργίου.

Maria Topali

Mardröm med infödingar

Jag är Tzeni, Maria, Pinelopi,
jag är ”Det var en gång”, jag är Eleni,
jag är Tzeni. Det här är min Rädsla, jag ska berätta för er om den
och inget mindre än det. Inte på ert språk – hur skulle jag kunna det?
Jag ska tala i översättning: jag är Maria, Pinelopi,
jag är Eleni
och jag är någon gång Tzeni.

Jag är Dimitra, Miranta, Gogo. Det här är min Rädsla.
Det här är inte mitt språk. Jag är Evi.
Jag dansar överallt och är hungrig, ringer på er dörr.

Jag är Zoi. Det här är hennes barnbarn, Medea. Jag dansar och är
hungrig.
Det här min Rädsla. Den är också min.
Jag tror på den Ende, avresan. Jag är Marika.

Jag lägger mig i min säng av snö,
i min vita, kalla säng.
Jag förfryser i min vita säng
och är täckt med aska.

Det fanns dock en bejakelse i sagorna:
Historien har bevarat tecken som inte motsäger den:
en gång ville man leva.
Om vi går omkring kommer vi att möta dem.

Min mormor sover under snön.
Under snön sover min gammelmormor.
Hennes mor sover under snön.

Det finns ordträdgårdar, paradisfåglar,
växthus med adjektiv finns det, verbblomsterrabatter,
men från snön kommer jag halvdöd,

jag hinner inte (och min syster kommer uttorkad
av öknen), senare kan vi
kanske leka, ha roligt,

men nu snubblar jag på hörnen.

Du säger det bra. Jag är Klytemnestra, Eleni.
Jag avgudar den Ende, ankomsten. Det är han.
Jag är Maria. Liksom jag. Jag är Eleni.
God afton. Jag är Tzeni.

Σερβίτσιο τσαγιού, 1999. Översättning Michael Economou och Vasilis Papageorgiou.

Lars Gustaf Andersson

Κάποιος ή κάποιοι

Ουρανοί, πασπαλισμένοι με τροχιοδεικτικές βολίδες

από σβησμένους κόσμους.

Συλλογές βιβλίων με χρυσούς τίτλους

και μνήμες που μιλούν μεταξύ τους

και προς κάθε κατεύθυνση για πράγματα που άκουσαν

και επισκέπτες που έρχονται από μακριά και μέσα στη νύχτα

παίρνουν λάθος τρένο.

Και τότε εκείνη τον βλέπει.

Εκείνος έφτασε επιτέλους σε μιά τοποθεσία που

παρέμεινε έξω απ’ αυτόν.

 

Bebodda världar, 1996. Μετάφραση Βασίλης Παπαγεωργίου.

Τούμας Τράνστρεμερ, Οι μνήμες με βλέπουν

Τούμας Τράνστρεμερ, Οι μνήμες με βλέπουν, Νέα Εστία 1852, 2012

Μετάφραση Βασίλης Παπαγεωργίου

 

Μνήμες

“«H ζωή μου.» Όταν σκέφτομαι τις λέξεις αυτές βλέπω μπροστά μου μια αχτίδα φωτός. Όταν τις σκέφτομαι καλύτερα η αχτίδα παίρνει τη μορφή κομήτη με κεφάλι και ουρά. Η πιο φωτεινή άκρη, το κεφάλι, είναι τα παιδικά μου χρόνια και τα χρόνια που μεγάλωνα. Ο πυρήνας, το πιο συμπαγές μέρος, είναι τα πρώτα πρώτα παιδικά χρόνια, τότε που διαμορφώνονται τα πιο σημαντικά χαρακτηριστικά της ζωής μας. Προσπαθώ να θυμηθώ, προσπαθώ να εισχωρήσω στον καιρό εκείνο. Είναι όμως δύσκολο να κινηθεί κανείς σε κείνες τις συμπαγείς περιοχές, είναι επικίνδυνο, αισθάνομαι να σαν να πλησιάζω τον θάνατο. Πίσω πίσω λεπταίνει ο κομήτης – εκεί βρίσκεται το μακρύτερο μέρος, η ουρά. Γίνεται όλο και πιο αραιός, αλλά και πιο πλατύς. Βρίσκομαι τώρα στην άκρη της ουράς, είμαι εξήντα ετών καθώς γράφω αυτά εδώ.”

Elisabeth Hjorth

 

Ενταφιασμός, Μάρτιος

Ένα πρόσωπο σχεδιασμένο με παστέλ, απαλό μέσα στον άσπρο της κιμωλίας κλειστό χώρο.

Το τετράχρονο παιδί αφήνει την ιχνογραφία του πάνω στο φέρετρο.

Ιχνογραφίες όλων των παιδιών σε όλους τους ενταφιασμούς.

(Όλα τα μαρτιάτικα παιδιά που γεννιούνται σε τέτοιο φως)

Το παγωμένο χώμα, η σκληρή εργασία. Ένας καλοφτιαγμένος λάκκος για φλούδες και κλωνάρια.Κόκαλα. Ακόμη μια ευλάβεια. Τελετουργίες μικρών πουλιών. Όποιος θέλει μπορεί να έρθει. Ιχνογραφίες κάτω από τη γη, που θα γίνουν χώμα. Πως γεννιέται κανείς για να χειριστεί τέτοιο φως; Η ανάπαυση των εικόνων, ο αναστεναγμός του σβησμένου ονόματος. Τα λυγρά.

Kärnfamiljen, 2008. Μετάφραση Βασίλης Παπαγεωργίου.

Henri Cole

Migrän

Medan jag sätter på ugnen för att värma upp middagen
iakttar jag en fluga som utforskar
rummet, där jag hängde tvätten.
Mina mänskliga fingrar, med sina långa, smala ben,
ser mer ut som en reptils. Jag vet inte,
kanske finns det inte någon mening i allt det här,
som en skåra i den gräsbevuxna marken, ur vilken gnagare
kommer och går. Lera och liv, vatten och hopp –
jag vill ha allt detta, verkligen. I stället lyssnar jag
på den blodfärgade knytnäven klapp klapp inne i skallen på mig
och underhåller en ömklig fluga.
Inom kort kommer den inte att orka mer,
som mitt armbandsur, men mitt varma mänskliga andetag
ska få den att flyga igen.

Ημικρανία

Καθώς ανάβω τον φούρνο για να ζεστάνω το δείπνο μου
παρατηρώ μια μύγα που εξερευνά
το δωμάτιο, όπου έχω κρεμάσει πλυμένα ρούχα.
Τα ανθρώπινα δάχτυλά μου με τα μακριά, λεπτά τους κόκαλα,
μοιάζουν περισσότερο με κόκαλα ερπετού. Δεν ξέρω,
ίσως να μην έχουν νόημα όλα αυτά,
σαν μια σχισμή στη χλοερή γη, από όπου μπαινοβγαίνουν
τρωκτικά. Λάσπη και ζωή, νερό και ελπίδα –
τα θέλω πράγματι όλα. Αντ’ αυτού ακούω
την αιματοβαμμένη γροθιά τακ τακ μέσα στο κεφάλι μου
και διασκεδάζω μια θλιβερή μύγα.
Σε λιγάκι θα σταματήσει
σαν το ρολόι στο χέρι μου, όμως η ζεστή, ανθρώπινη ανάσα μου
θα την κάνει να πετάξει και πάλι.

Blackbird and Wolf, 2007. Translated into Swedish by Vasilis Papageorgiou and Lo Snöfall. Translated into Greek by Vasilis Papageorgiou.

Τούμας Τράνστρεμερ/Tomas Tranströmer

Τα χρώματα τιμούν τον Τούμας Τράνστρεμερ, Νομπέλ λογοτεχνίας 2011.

Επίλογος
Από τη συλλογή 17 ΠΟΙΗΜΑΤΑ
1954

Δεκέμβριος. Η Σουηδία είναι πλοίο τραβηγμένο στη στεριά,
ξαρματωμένο. Τα κατάρτια του υψώνονται αυστηρά
στον ρόδινο ουρανό. Και το σούρουπο κρατά περισσότερο
από τη μέρα – ο δρόμος που οδηγεί εδώ είναι γεμάτος πέτρες:
το φως δεν φτάνει ποτέ πριν από το μεσημέρι
και το κολοσσαίο του χειμώνα ορθώνεται,
φωτισμένο από φανταστικά σύννεφα. Και τότε
υψώνεται αμέσως απ’ τα χωριά ιλιγγιώδης
ο άσπρος καπνός. Τα σύννεφα αιωρούνται σε ατέρμονο ύψος.
Η θάλασσα ανασκαλεύει στις ρίζες του ουράνιου δέντρου,
αφηρημένη και σαν ν’ ακούει κάτι.
(Ένα πουλί πετά αθέατο πάνω από της ψυχής το σκοτεινό
και αλλού στραμμένο μισό, ξυπνώντας
με τις φωνές του αυτούς που κοιμούνται. Και
το τηλεσκόπιο γυρίζει, εντοπίζει έναν άλλο χρόνο,
και είναι καλοκαίρι: τα βουνά μουγκρίζουν, πλημμυρισμένα
στο φως και το ρυάκι υψώνει τη λάμψη του ήλιου
με το διάφανο χέρι του… Και μετά σβήνουν όλα,
όπως όταν κόβεται μια ταινία στο σκοτάδι.)

Ο αποσπερίτης κατακαίει τώρα το σύννεφο.
Δέντρα, φράχτες και σπίτια μεγεθύνονται, διευρύνονται
στου σκοταδιού την ορμητική, αλλ’ αθόρυβη χιονοστιβάδα.
Και κάτω από το άστρο εμφανίζεται όλο και περισσότερο
το άλλο, το κρυμμένο τοπίο που ζει
τη ζωή των περιγραμμάτων στην ακτινογραφία της νύχτας.
Μια σκιά τραβά το έλκηθρό της ανάμεσα στα σπίτια.
Που περιμένουν.

Στις έξι το απόγευμα σηκώνεται αέρας
και καλπάζει βροντώντας στον δρόμο του χωριού,
στο σκοτάδι, σαν πλήθος ιππέων. Πώς
ηχεί και σιωπά η μαύρη ανησυχία!
Τα σπίτια είναι φυλακισμένα σε χορό ακινησίας,
στο βουητό που μοιάζει αυτό του ονείρου. Η μια
μετά την άλλη οι σπιλιάδες γυροφέρνουν πάνω απ’ τον κόλπο
και κατευθύνονται προς την ανοιχτή θάλασσα που ξεχύνεται στο σκοτάδι.
Στον ουρανό τ’ άστρα στέλνουν απελπιστικά σήματα.
Ανάβουν και σβήνουν από τα σύννεφα που περνούν από μπροστά τους,
που μόνον όταν κρύβουν το φως αποκαλύπτουν
την ύπαρξή τους, σαν τα σύννεφα του παρελθόντος
που περιφέρονται στις ψυχές. Όταν περνώ έξω
απ’ τον τοίχο του στάβλου φτάνουν στ’ αφτιά μου μέσα στη φασαρία
τα χτυπήματα των οπλών του άρρωστου αλόγου.
Η αναχώρηση μέσα στη θύελλα, από
μια χαλασμένη αυλόπορτα που χτυπά και χτυπά, ένα φανάρι
που κρέμεται από ένα χέρι, ένα ζώο που κακαρίζει
τρομαγμένο στο βουνό. Αναχώρηση όταν βροντούν
οι κεραυνοί πάνω απ’ τις σκεπές των βουστασίων, όταν βουίζουν
τα τηλεφωνικά καλώδια, όταν ο αέρας σφυρίζει διαπεραστικά
στα κεραμίδια στη στέγη της νύχτας
και το δέντρο ανήμπορο σείει τα κλαδιά του.

Από μια γκάιντα ξεχύνεται μια μελωδία!
Μελωδία από μια γκάιντα που προελαύνει,
απελευθερωτικά. Μια πομπή. Ένα δάσος σε πορεία!
Αφροί γύρω από μια πλώρη, το σκοτάδι σαλεύει
και στεριά και θάλασσα ταξιδεύουν. Και οι νεκροί,
που βρίσκονται κάτω απ’ το κατάστρωμα, είναι μαζί μας,
μαζί μας στο ταξίδι: ταξίδι με πλοίο, περιπλάνηση
που δεν είναι καταδίωξη, αλλά σιγουριά.

Κι ο κόσμος μαζεύει συνεχώς το αντίσκηνό του
Και πάλι. Μια μέρα καλοκαιρινή αρπάζει ο αέρας
τ’ άρμενα της βαλανιδιάς κι εκσφενδονίζει τη Γη.
Το νούφαρο κάνει κουπί με το κρυφό νηκτικό του πόδι
στη σκοτεινή αγκαλιά της λίμνης που είναι σε φυγή.
Μια ξεκομμένη κοτρόνα κυλά στις αίθουσες τ’ ουρανού και χάνεται.
Στο καλοκαιρινό σούρουπο φαίνονται στον ορίζοντα νησιά
που υψώνονται. Παλιά χωριά τραβούν τον
δρόμο τους, εισχωρούν όλο και πιο βαθιά στα δάση, πάνω
στους τροχούς των εποχών με τα στριγκλίσματα της καρακάξας.
Όταν η χρονιά βγάζει τις μπότες της,
και ο ήλιος σκαρφαλώνει πιο ψηλά, τα δέντρα γεμίζουν φύλλα
και αέρα και αρμενίζουν ελεύθερα.
Στα ριζά του βουνού σκάει η κυματωγή του δάσους των κωνοφόρων,
έρχεται όμως η μεγάλη, ζεστή φουσκοθαλασσιά του καλοκαιριού,
περνά αργά μέσ’ από τις κορυφές των δέντρων, αναπαύεται
για μια στιγμή κι αποτραβιέται –
παραμένει η άφυλλη ακτή. Και τελικά:
το πνεύμα του Θεού είναι σαν τον Νείλο: πλημμυρίζει
και υποχωρεί με ρυθμό που έχει υπολογιστεί
σε κείμενα από διαφορετικές εποχές.
Αλλά και Αυτός είναι αμετάβλητος
και γι’ αυτό σπάνια Τον βλέπει κανείς εδώ.
Διασχίζει τον δρόμο της πομπής από τα πλάγια.

Όπως το πλοίο που διασχίζει την ομίχλη
δίχως η ομίχλη να το αντιλαμβάνεται. Σιωπή.
Το σύνθημα είναι το αδύναμο φέγγος του φαναριού.

Σ.τ.π. Τραγούδι: Το μυθολογικό μέρος είναι από το έκτο τραγούδι του Καλεβάλα.
Ελεγεία: Ο άντρας του Μπόκστεν [Bocksten]. Το καλοκαίρι του 1936 βρέθηκε στον βάλτο του Μπόκστεν στη Χάλλαντ [Halland] το πτώμα ανδρός που δολοφονήθηκε στα μέσα του δεκάτου τετάρτου αιώνα. Η ενδυμασία του ήταν σε τέλεια κατάσταση εξαιτίας των χουμικών οξέων. Στο πτώμα ήταν καρφωμένα δυο παλούκια για να μη μπορέσει ποτέ ο νεκρός να σηκωθεί και περπατήσει.

 


Σύρος
Από τη συλλογή Ο ΜΙΣΟΤΕΛΕΙΩΜΕΝΟΣ ΟΥΡΑΝΟΣ
1962

Στο λιμάνι της Σύρου παρατημένα εμπορικά πλοία σε αναμονή.
Οι πλώρες δίπλα δίπλα. Αραγμένα εδώ και χρόνια:
CAPE RION, Μονρόβια.
KRITOS, Άνδρος.
SCOTIA, Παναμάς.

Σκοτεινοί πίνακες πάνω στο νερό, κρεμασμένοι απόμερα.

Σαν παιδικά παιχνίδια που γιγαντώθηκαν
και μας κατηγορούν
για ό,τι δεν γίναμε.

XELATROS, Πειραιάς
CASSIOPEJA, Μονρόβια.
Η θάλασσα σταμάτησε να τα διαβάζει.

Όταν όμως ήρθαμε για πρώτη φορά στη Σύρο, νύχτα ήταν,
είδαμε τις πλώρες δίπλα δίπλα στο φως της σελήνης και σκεφτήκαμε:
τι πανίσχυρος στόλος, υπέροχα ενωμένος!

Τα ποιήματα περιλαμβάνονται στον τόμο Tomas Tranströmer, Τα Ποιήματα, μετάφραση Βασίλης Παπαγεωργίου, εκδόσεις Printa 2004.

Konstantinos Kavafis, 8

Den osannolika gryningen
Poems by Konstantinos Kavafis
Translated into Swedish by Vasilis Papageorgiou and Lo Snöfall
Published by Ellerströms 1993
The book is now out of print. Chromata publishes here the whole book in instalments. This is the last instalment.

Cherry Smyth

Första dagarna i Cahabergen

Vad gör denna stillhet med kroppen?
Gradvis växande utvidgning som chokladvikt.

Gräsplanen sträcker munnen ner i vattnet.
Tunna skyar blånar nu den högt liggande sjöns fönster.

Ögon når över en tre mil grå harmoni.
Himlen skiftar som musik, jaget följer efter.

Härlig luft skummar ut för att möta rymden.

Kanter som gjorts uppmärksamma på rörelse och oljud
slappnar av för att dricka tystnaden, men gör det inte ännu.

Avlägsna avsikter vandrar in i purpur.


Πρώτες μέρες στα Όρη Caha

Τι επίπτωση έχει αυτή η ακινησία στο σώμα;
Επαυξητική επέκταση όπως το βάρος από σοκολάτα.

Ο χορτοτάπητας βουτά το στόμα του στο νερό.
Λεπτά νέφη χρωματίζουν τώρα μπλε το παράθυρο της ψηλής λίμνης.

Μάτια απλώνονται σε μια γκρίζα αρμονία τριάντα χιλιομέτρων.
Ο ουρανός παραλλάσσει σαν μουσική, ο εαυτός ακολουθεί.

Η αφρόκρεμα του πολυτελούς αέρα ρέει για να συναντήσει τον χώρο.

Παρυφές που αντιλήφθηκαν κίνηση και θόρυβο
ηρεμούν για να πιουν τη σιωπή, αλλά δεν το κάνουν ακόμη.

Μακρινές προθέσεις περιπλανώνται στο ιώδες.

Translated into Swedish by Vasilis Papageorgiou and Lo Snöfall. Translated into Greek by Vasilis Papageorgiou.

Tomas Tranströmer / Τούμας Τράνστρεμερ at 80

Ο Τούμας Τράνστρεμερ κλείνει σήμερα τα ογδόντα του χρόνια. Τα Χρώματα τον τιμούν δημοσιεύοντας ένα ποίημα από τη συλλογή Ο Μισοτελειωμένος ουρανός  (1962). Το ποίημα περιλαμβάνεται στον τόμο Tomas Tranströmer, Τα Ποιήματα, μετάφραση Βασίλης Παπαγεωργίου, εκδόσεις Printa 2004.

Εσπρέσο

Ο μαύρος καφές στο πεζοδρόμιο
με καρέκλες και τραπέζια φανταχτερά σαν έντομα.

Πολύτιμες, αιχμαλωτισμένες σταγόνες
γεμάτες με την ίδια δύναμη που έχει το Ναι και το Όχι.

Βγαίνει από σκοτεινά καφέ
κι ατενίζει τον ήλιο ασκαρδαμυκτί.

Στο φως της μέρας μια τελεία ευεργετικού μαύρου
που χύνεται γρήγορα μέσα στον χλομό πελάτη.

Μοιάζει τις σταγόνες της μαύρης βαθύνοιας
που μερικές φορές κλείνονται στην ψυχή

και μας δίνουν ένα ευεργετικό σκούντημα: Πήγαινε!
Παρότρυνση ν’ ανοίξουμε τα μάτια.

Tomas Tranströmer in Växjö 2004.

Konstantinos Kavafis, 6

Den osannolika gryningen
Poems by Konstantinos Kavafis
Translated into Swedish by Vasilis Papageorgiou and Lo Snöfall
Published by Ellerströms 1993
The book is now out of print. Chromata publishes here the whole book in instalments.


 

 

 

Ingemar Leckius

Ατενίζοντας το Αιγαίο

Μια αργοπορημένη ψαροπούλα κατευθύνεται προς το λιμάνι
χαράζοντας βαθιά αυλάκια στη γαλάζια έρημο.
Το  Άγιον  Όρος διακρίνεται αμυδρά στη μακρινή φωτεινή του αχλή.

Και ξαφνικά γίνονται όλα λάμψη εκτυφλωτική,
πύρινη θάλασσα, φως που κατακλύζει τα πάντα.
Οι γρήγορες φτερούγες του περιστεριού είναι τα μόνα μου βλέφαρα.

Ναός από αιωρούμενο μάρμαρο; Ξανασμίξιμο του κάτω νερού
με το πάνω;  Άραφος μανδύας από φως;
Εικόνα του ανεικόνιστου; Εικονοστάσι της απαρχής…

Ψηλαφώ τη στάχτη των εικόνων,
καθώς ένας άγγελος πέφτει βαθιά στο ανείπωτο
και ο λαγός στο παράλιο δάσος βοσκά ήρεμος το πράσινο φως.

Vid Terebinträdet, 1989. Μετάφραση Βασίλης Παπαγεωργίου. Η μετάφραση τούτη δημοσιεύτηκε στον τόμο Καβάλα: Μια πόλη μια λογοτεχνία. Διαμαντής Αξιώτης (επιμ.), Μεταίχμιο 2002.

Konstantinos Kavafis, 5

Den osannolika gryningen
Poems by Konstantinos Kavafis
Translated into Swedish by Vasilis Papageorgiou and Lo Snöfall
Published by Ellerströms 1993
The book is now out of print. Chromata publishes here the whole book in instalments.

Tre grekiska poeter

Mihalis Ganas (Epirus 1944). Poet, författare, producent av litterära program och filmmanusförfattare. Hans dikter har översatts till flera språk och tonsatts av kända grekiska tonsättare.

Maria Kyrtzaki (Kavala 1948). Poet, språkgranskare och radioproducent av litterära program. Hennes dikter har översatts till flera språk.

Giannis Varveris (Aten 1955). Poet, översättare och teaterkritiker. Hans dikter har översatts till flera språk.

Översättning till svenska Vasilis Papageorgiou och Lo Snöfall.

Bike parts from NY, drawing by Daniel Olovsson

M I H A L I S  G A N A S

Kärlekens
till Popi

Som koppar från en kittelflickare i Ioannina
lyser och glänser ditt skratt,
dina ord exploderar i mig
som handgranater.
En kropp som sparkade som ett litet djur
innan sömnen kom,
tre nätter i rad nu och med dubbla kuddar
avger jag nikotin,
kör åttio i feber
sedan nittio
blir som besatt på landsvägarna.
Och ensamheten en bitter läxa
och döden en svart trådrulle,
kom med kärleken,
kom med vattnet.
Var inte borta mer lämna mig inte
genomskinlig handflata och rätt hjärta,
som jag älskar och som skrämmer mig,
som givit mig bröd och stjärnljus
bröstets metall igen
och kroppens sovande trumma.

 

II
till Hristos Bravos

En sådan natt, för många år sedan,
var den någon som gick ensam, jag vet inte hur
många leriga kilometer.
En molnig natt utan stjärnor.
I gryningen kom han in i Ioannina.

På det första härbärget åt han, och där sov han
i tre dygn. Han vaknade av snön
som föll mjukt, gick och ställde sig vid fönstret
och lyssnade på klarinetterna.
Ibland oklara och ibland intill honom,
precis som vinden ville det.
Och sedan hörde han rösten
helt klart, den kom från nära håll,
som hundskall och som om man knivdödade
kvinnan men utan bråk eller
något annat, det snöade hela natten i Ioannina.
I gryningen betalade han räkningen
och återvände till sin by.

Han var nog i sitt femte årtionde
med grått hår och tre ogifta
döttrar, änkeman sedan fyra år,
med sin svarta mantel över axlarna,
och hur mycket snö som dessa axlar burit
var det ingen som visste.

 

Koltrasten
till den där onsdagens sällskap, 18-5-88

Koltrasten en smal liten munk
med sitt hesa mässande och sina klumpiga
böner året runt, men under våren
håller den andakt i de lysande platanerna
på kända platser och i omtalade
träd, när det regnade,
blåste eller var kallt, när
det snöade och den hängde
i murgrönans svarta frön
för att ge näring till den lilla kroppen
och sedan vilade den på en kvist,
en svart låga som väntar
i snön,
tills på våren
då något kommer och löser upp
knuten i dess hals
vilket befriar rösten som överraskar den,
närd av tystnaden och nöden,
och den blir till prästen för en mörk
religion och en ständigt plågande
gudinna som får jägare
och katter och vesslor att skrämma den
så att den sjunger,
så mycket den kan hinna med,
innan den ligger på sin mage igen
i sin rösts vinterdvala.

 

M A R I A  K Y R T Z A K I

Greker

Som greker som blivit kvar
hemma i ett annat land.

Det försvann i djupet av Asien
sjönk vid filosofers stränder
och det blev till en våg på poeternas öar
och en liten vind av hemlängtan.

Hem är det man längtar efter.

Pindos tillflykt
bortom Pyrrhus förlorade glädje
Bakom Haimos toppar
i Orfeus Thrakien bär Eurydike
svart huvudduk
en lång sorgklänning

Varför sörjer hon musiken.

Och hon söker, söker i radiovågornas FM
och sedan blod igen, blod i medelhög och
kort frekvens, mörkt och massivt
hon söker sina lemmar sin melodi
för att uttrycka indirekta ord
sången som blixtrade till
och tycktes henne vara ett liv.

Och att de längtar efter detta andra liv
tycktes dem vara ett liv.

Bakom marmor gömde sig ruiner
de återvände till Parthenon    De tittade
tillsammans med karyatiderna gick de
från klippans ena sida till den andra i Zaloggos stad.
De spelade i konkava teatrar.

Nej. De vet inte, förstår inte
Vet inte och längtar inte

och radiovågorna spelar en annan musik.

 

[Plötsligt tystnad]

Plötsligt tystnad. En annans
Dröm eller min, vet inte

Han satt på bänken. Vid kanten
av en bullrig gata. Han hade de gamla trasiga
kläderna på sig. Blicken var nu
fäst framför honom
– som om han såg på någon eller något.
Han bad, det visste jag, men annorlunda

Den brutna kroppen
lutade mot sig själv. Och orden
även de lutade mot glasväggarna
på husen som reste sig runt honom

Återspegling av ord tänkte jag och kände hur han
skakade och hur gråten överväldigade honom
luta och luta igen verkade han säga
– talade han till ett hemland eller en hemperson? –
och fäst oss med
beröringens blick i rämnor, ruiner
i språkets sprickor
flagga, fana i njutningens land

 

Det mållösa språket

Människan kan inte vara utan hemland;
hon blir som fisk utan eget vatten
och som om hon hamnat utanför det som skyddade henne
– det egna språket.
Hon bygger trädgårdar och gårdsplan
inte hemmet
Och ensamheten – den räcker inte, är inte tillräcklig
för att skapa ett hemlands mark.

Ensamheten bor i kärleken, skräm den
inte, du log,
och uppfinner ett mållöst språk
och ett hedrat språk.
Alla respekterar det och bugar
och går förbi.
Att inte minnas
kärleken som en gång
fyllde deras segel
– och detta det enda och enastående
språket att tala

Som de har glömt.

Du och jag är i säkerhet och
du ska inte vara rädd – bo i mig
som en ensamhet utan att vara rädd.
Och låt mig
öppna dina dörrar
fönstren, så att jag som ljus och ett litet blad
av skugga kan komma in. Och titta där, på väggar
och golv och fönsterbrädor,
just där är den i fred, kärlekens återspegling,
den slår rötter, får små grenar och frukter
som doftar och eftersken från
kroppar som har kämpat och är trötta på krig
och har längtat efter basilikans och
myskens doft. Var inte rädd.

I detta ljusets svarta land
som jord och hur ditt ansikte sträcker sig och ständigt
minns och alltid längtar efter
ljuset
ljuset
det andra ljuset
Kärlekens.

Du
vilket annat land ska du söka
Jag
vilken annan jord.

 

G I A N N I S  V A R V E R I S

Din kropp och jag

Vi har rest mycket
din kropp och jag
vi har föreställt oss
allt som en kropp och ett jag
kan föreställa sig.
Min kropp och jag
har drömt om
din kropp i positioner
du aldrig föreställt dig.
Nu har du ingen plats här
vad vill du
mellan mig
och din kropp.

 

Om jag hade ett litet barn

– Så mycket som du inte kan
av det jag minns.
I ditt lilla huvud stoppar jag minnen
ur mitt minne
personer, saker som jag älskat
som du inte ens fick chansen
att glömma.
Och hela tiden berättar jag igen och igen om så mycket som du gått miste om, fastän

du inte gått miste om någonting alls.
Lyssna inte på någon
som är oförmögen att glömma
lyssna inte
varken du eller ni
han är galen i minnen
hans händer och ord är minnen
låt honom vara i sina minnen
ta barnet från hans händer.

 

Plan för sömn

Nu för tiden är jag sömnig.
Jag dryper sömn över allt jag gör;
jag, som i hela Attika inte känner någon
som är mer intelligent än jag,
vill sova.
Jag har blivit sömnig av att förstå
det förstår jag. Jag måste ha rätt;
det är väl i sin ordning att jag är sömnig.
Men jag kan inte sova.
Och så gör jag inget annat
än tar sömnigheten
med till mina vänner,
en förståelse av trötthet
och en ljuv uppgivenhet
som ser ut som krav på
att man ska förstå mig.
Och så, efter åratal i denna sömnighet
kommer jag inte att inse om man har förstått
och om jag var eller inte var sömnig
när jag faller i sömn.

Konstantinos Kavafis, 4

Den osannolika gryningen
Poems by Konstantinos Kavafis
Translated into Swedish by Vasilis Papageorgiou and Lo Snöfall
Published by Ellerströms 1993
The book is now out of print. Chromata publishes here the whole book in instalments.

 

Star on the barn, by Lo Snöfall

 

 

 

 

Konstantinos Kavafis, 3

Den osannolika gryningen
Poems by Konstantinos Kavafis
Translated into Swedish by Vasilis Papageorgiou and Lo Snöfall
Published by Ellerströms 1993
The book is now out of print. Chromata publishes here the whole book in instalments.

Cherry Smyth

Framtiden för något utsökt

Ηela vintern observerade jag din ensamma cyklamen
räta ut sin herdestav
för att fladdra upp i det enda ljuset
och låta ljuset komma in
dit det inte kunde nå självt
för att skapa sådant rosa,
en fjärilasana.
Först nu kan jag börja känna
hur långsamma dina årstider är,
hur länge knoppar vallades
i den där skrynkliga skuggan,
hur mycket det behövdes för att vattna
ditt fält av ådriga stigar,
att förtrösta på lite jord.

Το μέλλον ενός λεπτού πράγματος

Όλον τον χειμώνα παρατηρούσα το μοναχικό σου κυκλάμινο
που ίσιωνε το κυρτό ραβδί του
για ν’ αναπεταρίσει στο μοναδικό φως,
επιτρέποντας στο φως να εισχωρήσει
εκεί που δεν μπορούσε να φτάσει από μόνο του
για να δημιουργήσει τέτοια ροδαλότητα,
μια ασάνα σαν πεταλούδα.
Τώρα μόνο αρχίζω να νιώθω
πόσο αργές είναι οι εποχές σου,
πόσο καιρό τα μπουμπούκια ποιμαίνονταν
σ’ εκείνη την τσαλακωμένη σκιά,
πόσο σε πήρε να αρδεύσεις
την έκτασή σου με τα νευρώδη μονοπάτια,
να πιστέψεις σε λίγο χώμα.

(One Wanted Thing, 2009. Translated into Swedish by Vasilis Papageorgiou and Lo Snöfall. Translated into Greek by Vasilis Papageorgiou. Photograph: Well, by Lo Snöfall.)

John Yau

Σύντομο κείμενο

Κάποιος τα ψέλνει σε κάποιον σε μια πόλη
που το όνομά της ομοιοκαταληκτεί με το δικό σου·  μια πόλη που
δεν γνώριζες καθόλου· μια πόλη που δεν μπορείς να επισκεφτείς
παρ’ όλο που αυτή σε επισκέφτεται έτσι όπως αρχίζει η μέρα·
έτσι όπως αρχίζει η μέρα μ’ έναν λαμπυρίζοντα παλμό
παλμό προσδοκίας ακολουθούμενο από την ανάγκη
ν’ ακούσεις κάποιον να λέει το όνομά σου.

(Corpse and Mirror, 1983. Μετάφραση Βασίλης Παπαγεωργίου. The picture above shows Linnaeus,  a new arrangement by Lo Snöfall.)

Konstantinos Kavafis, 2

Den osannolika gryningen
Poems by Konstantinos Kavafis
Translated into Swedish by Vasilis Papageorgiou and Lo Snöfall
Published by Ellerströms 1993
The book is now out of print. Chromata publishes here the whole book in instalments.

Μαρί Σίλκεμπεργκ / Marie Silkeberg

Τρία ποιήματα από την ενότητα «To όνομα»

Τα γράμματα φτάσανε· λογοκριμένα, κομμένα
Μπορούσες να δεις τα μάτια του μεσ’ από τις τρύπες,
την άκρη του στόματος
Ή μήπως πρόκειται για σκοτάδι

Όχι. Καίει φωτιά εκεί
Το βλέμμα μιας γυναίκας, δεν διατρυπά κανέναν
Τον ακολουθεί όμως σε αχανείς ηπείρους
Ορέστη, φωνάζει, τον φωνάζει με τ’ όνομά του

*

Πολυαγαπημένε
Χαϊδεύουμε με το χέρι το πρόσωπο κάποιου
και ο κόσμος αλλάζει – ο πόθος τον καταλαμβάνει
Ξεδιπλώνεται. Ο κόσμος, ο πόθος
Χτίζει πόλεις

Μπορούμε να περιπλανηθούμε στους δρόμους του. Στα
κτίριά του από σκιά, στις σχολικές του αυλές,  στις περιφραγμένες του ώρες
Τελικά είναι πάντα τα δυνατά μπράτσα του εξαναγκασμού που τυλίγονται
που τυλίγονται γύρω από μια ασημένια μέση
Δίχως ηρωισμό, σίγουρα, αλλά ποτέ δίχως χρέος – η ζωή
Η σκηνή αδειάζει, ένα γκρίζο φως εισβάλλει
Έτσι παραμένεις στην πείνα μου
Έτσι παραμένω στον λιμό μου
Δική σου

*

Όλγα Μαρία, πολυαγαπημένη

Ναι, οι φλαμουριές –

Η φανταστική Οδησσός,
ο σκοτεινός υμέναιος

Αν μ’ έβλεπες –
εδώ ανάμεσα στις κορυφές των σημύδων

Εσύ δικό μου Ο
που τόσο δυσμενώς με αναζητάς

που όλη σου η περιφέρεια
έχει καεί

στην τροχιά των μαύρων ακτίνων

Η Marie Silkeberg γεννήθηκε το 1961 στο Γκλόστρουπ, στη Δανία. Ποιήτρια, δοκιμιογράφος, μεταφράστρια και καθηγήτρια δημιουργικής γραφής στο πανεπιστήμιο του Γκέτεμποργκ. Ζει στη Στοκχόλμη. Τα ποιήματα που παρουσιάζονται εδώ προέρχονται από τη συλλογή Imorgon, och imorgon, Αύριο, και αύριο, 1997. Η συλλογή είναι αφιερωμένη στον Έλληνα παππού της από τη μεριά του πατέρα της, τον Ορέστη Σωκράτη που γεννήθηκε στο Ροστόβ το 1888 και πέθανε στη Στοκχόλμη το 1947. Το επίθετό του ήταν Σβορώνος. Οι μεταφράσεις δημοσιεύτηκαν στο περιοδικό Helios: The voice of three seas, 1, Rhodes 1999. Μετάφραση Βασίλης Παπαγεωργίου.

Grekiska epigram

Carl Fredrik Hill, a portrait by Lo Snöfall, oil on canvas.

Inledning och översättning

Vasilis Papageorgiou och Magnus William-Olsson

(Aftonbladet, lördag 10 juni 2000)

I den antika grekiska litteraturen möter man inte sällan föreställningen om att dikten härstammar från det gudomliga. Såväl Illiaden som Odysséen börjar exempelvis med ett anrop till muserna om att använda skalden som medium. Men vid sidan om diktens mystiska, kultiska och metafysiska historia, löper en annan och lika kraftfull – den som handlar om brukbarhet. Dikten som verktyg för ett eller annat; sångleken, kärleksförklaringen, fest- och bröllopsdikten, kort sagt den sorts dikt som människor gjort bruk av då de egentligen varit upptagna av annat.

I denna tradition kan man, åtminstone delvis, placera epigrammet. Det grekiska ordet betyder ursprungligen inskrift, det som är skrivet på något, på en hård yta, en sten. Och när genrens föds på sjuhundratalet före Kristus handlar det också om inskrifter på gravstenar, på statyer eller på offergåvor. Det är alltså från början dikter med en funktion. De berättar om den döde, eller om givaren. På ursprunget faller också formen, som av praktiska skäl måste bli relativt kort och som just därför ger utrymme för en betydande metrisk och formell komplikation. Inskriftens allt överskuggande syfte är ju att bestå. Och av en kort text som gör anspråk på att bestå krävs en hög komplexitet för att den inte skall bli banal och ointressant med tiden.

I början var epigramförfattarna anonyma. Den som talar i epigrammen är vanligen inte författaren utan den döde eller givaren. Som vore inskriften en sorts pratbubbla över en förlust, en frånvaro och på samma gång ett vittnesbörd om skriftens triumf över ögonblicket och döden. Många nutida författare och tänkare har också påpekat och problematiserat det faktum att epigrammet, och epitafiet (gravskriften), hör samman med skriftens begynnande kolonisation av den grekiska kulturen och tanken. Minnet var inte längre lika beroende av traditionen, när det kunde fästas i skrift. Tillägnelsen (skriftläsandet) blev en viktigare minnesakt än utsägandet (berättandet), vilket vissa menar kom att få en avgörande mentalitets- och kulturhistorisk betydelse.

Ganska snart blev epigrammet dock en poetisk genre bland andra. En genre som var livaktig ända in på 500-talet efter Kristus. Från Klassisk tid, över Hellenistiskt, Romersk och Bysantinsk tid rinner en rad av varierande epigram, som alla behållit den korta formen och oftast även den elegiska versen, det s.k. elegiska distichonet som i sin grundform består av en hexameter följd av en pentameter.

Denna märkvärdigt homogena tradition har genom tiderna samlats i flera antologier. Den första anses vara gjord av den betydande epigrammisten Meleagros (ca 140-170 f. Kr.). Men de två viktigaste, och de som vi främst hämtar vår kunskap om genren från är Maximos Planudes (ca.1260-1310) stora antologi och framförallt den Pallatinska antologin som upptäcktes kring 1590, men som bör ha tillkommit någon gång i början av 900-talet. De två sistnämnda antologierna rymmer sammantagna (de återger i stor utsträckning samma texter) närmare fem tusen epigram, av mycket skiftande kvalitet och kynne. Här kan man finna allt ifrån allvarliga hyllningar av döda hjältar, till sanslöst fräcka epigram om de erotiska företrädena hos älskare och älskarinnor, allt ifrån filosofiska djupsinnigheter till råa vitsar. Sammantagna ger de dock en bild av mänskligt liv i passion, sorg, lust, hat, glädje, förtvivlan och lovsång som saknar motstycke i den västerländska litteraturens äldre historia. Människor som varit döda i tusentals år kommer en plötsligt till mötes rakt ur sin vardagliga kamp med existensen. Man känner igen sig bland dem, med ungefär samma frekvens som man känner igen sig i dem man möter på gatan eller på bussen på väg till jobbet.

Ja, epigrammet, inskriften, pekar till sist på sig själv som funktion. Dessa texter har förmått bära sina länge sedan döda genom tiden och låter dem återuppstå var gång en ny läsare rör vid texten med blicken. De visar oss skriftens särskilda gravskick, som syftar till att övervinna döden. Den som blott jordas i människors minnen, som det heter i Gamla testamentet, han dör med sina minnesbärare. Men den som jordas i skriften, den beständiga, han lever så länge någon – vem och var som helst – ännu kan läsa och tyda hans grav.

I de här tolkningarna har vi valt att avstå från metern. En annan gång kan vi komma att välja annorlunda. Vi har, i det här sammanhanget, sett betydelse- och tontrohet som viktigare än det metriska och formella raffinemang som epigrammen ofta också visar prov på.

*

Ditt ben, Nikandros, har fått hår! Se upp
så att det inte också sker din stjärt.
Och så blir du varse bristen på älskare. Nej, tänk
redan nu på hur kort din ungdom varar.

Alkaios från Messene (levde under 200-t f. Kr.)

*

Jag älskade. Jag kysste. Lyckad var jag, framgångsrik. Är älskad ännu.
Men vem jag är, och hon, och hur – vet blott gudinnan.

Okänd författare (trol. tillkommet någon gång under de första fem seklerna e. Kr.)

*

Av kärleken blev Heliodoras nagel stark och vass,
ty hon river sig ända in till hjärtat.

Meleagros (f. ca. 140 f. Kr. d. ca.70 e. Kr.)

*

Kytherea själv knöt upp den ljuvliga gördeln över brösten
och gav den, Ino, åt dig, som din egen, att du med
sinnestrollande kärleksvätskor alltid skall kunna tämja män;
Och så har du använt dem bara på mig.

Antifanes från Makedonien (levde trol. kring åren för vår tideräknings början)

*

Medtävlarna reste detta äreminne över boxaren Apis,
för att han aldrig förmådde skada någon.

Lukillios (levde under första seklet e. Kr.)

*

Äpplet kastar jag till dig. Älskar du mig i ditt hjärta
tar du emot det och ger av din jungfrudom.
Men tänker du, som jag hoppas att du inte tänker
tar du emot det och grubblar över kortlivad skönhet.

Platon (f. 427 f. Kr., d. 347 f. Kr.)

*

Tapper i strid var Timokritos. Det här är hans grav.
Krigets gud skonar inte de bästa, utan de fega.

Anakreon (f. ca 570 f. Kr.)

*

Hjältemodets härold, de odödligas uttolkare.
Sol efter solen i grekernas liv.
Musernas strålglans, världsalltets oförgängliga mun, Homeros,
har den vågslagna sanden, o främling, begravt.

Antipatros från Sidon (200-t. f. Kr.)

*

En gång lekte jag med sexiga Hermione.
O pafiska gudinna, en färgrik gördel av blommor
bar hon med guldbokstäver runt om. Där stod: ”Älska mig
och var inte ledsen om jag tillhör en annan”.

Asklepiades (f. ca. 230 f. Kr.)

*

Här ligger jag, Timokreon från Rhodos, efter att ha ätit mycket,
druckit mycket och snackat mycket skit om folk.

Simonides från Keios (f. 556 f. Kr. d. 468 f. Kr.)

*

Inget är skönare än kärlek. Allt ljuvligt överträffar den.
Jag har till och med spottat honungen ur munnen.
Nossis säger detta: Den Kypris inte kysst, hon skall åtminstone
aldrig lära känna vad sorts blommor rosor är.

Nossis (tidigt 300-talet f. Kr.)

*

När Diophon, den avundsamme, såg att grannen korsfästs
på ett högre kors, rann livet ur honom.

Lukillios

*

Efter att ha ätit lite, druckit lite och lidit mycket sjukdom
dog jag äntligen. Dra ni åt helvete allihop!

Okänd författare eller Simonides från Keios

*

Kläderna kasta, min ljuva. Låt nakna lemmar röra vid
nakna lemmar, flätade i varandra. Inget
skall finnas emellan oss, Som Semiramis mur
tycks mig din tunna klädnad. Låt bröst
och läppar förenas: Och begrav resten i tystnad.
Jag hatar oprecist sladdriga tungor.

Paulos Silentarios ( 500-talet e. Kr.)

*

Förtvivla! Vad skall jag säga först, och vad sedan?
Förtvivla! I smärtans innersta detta: du finns inte mer.
Åh, underbara kvinna, främst var i skönhet din kropp,
främst i godhet ditt hjärta.
Prote, ditt namn talade sanning. Ty i ljuvhet,
oefterhärmlig, stod ingen framom dig.

Krinagoras (levde kring åren för vår tideräknings början)

*

Noter: 1. Kypris är ett annat namn för Afrodite. 2. Rosen är Afrodites blomma 3. Uttrycket pafiska gudinna syftar på Afrodite. 4. Kytherea är ett annat namn för Afrodite. 5. Uttrycket Semiramis mur syftar på en drottning som omgärdade Babylon med murar. 6. Namnet Prote betyder “den första”.

Swedish-Greek Poetry Meeting

The meeting would have taken place the 15 of December 2009 at the Acropolis Museum in Athens. The event was inexplicably and authoritatively cancelled by the Greek Ministry of Culture and Tourism, despite the fact that everything was organized in time by the Swedish-Greek Cultural Committee and preparations were in the final stage.

Swedish Poets

Eva Ström
Jenny Tunedal
Magnus William-Olsson

and Peter Curman

Greek Poets

Pavlina Pampoudi
Titos Patrikios

Translation into Greek by Vasilis Papageorgiou
Translation into Swedish by Vasilis Papageorgiou and Lo Snöfall
Photographs by Lo Snöfall

Eva Ström / Εύα Στρεμ

Τ ο  σ κ ο τ ε ι ν ό  α λ φ ά β η τ ο

Ω, διάβασέ το, διάβασέ το
το σκοτεινό μου αλφάβητο
πριν εξαφανιστεί
είμαι γραφή που χάνεται

διάβασέ με όσο ακόμη είμαι λέξεις
διάβασέ με όσο ακόμη είμαι κώδικας

Οι λοβοί μου δημιουργήθηκαν κάποτε
για κεραυνοβόλο ακαριαίο έρωτα
Εμπρός, αγάπησέ με
νουκλεοτίδιο προς νουκλεοτίδιο

Έτσι με διαβάζει ο θάνατος
έτσι με διαβάζει ο έρωτας
νουκλεoτίδιο προς νουκλεοτίδιο

Πίστεψέ με μπορώ να το κάνω
Μπορώ να πλάσω τον κόσμο
Μπορώ ν’ αναστηθώ από τη λάσπη
διαβασμένη μέχρι διάλυσης,
διαμελισμένη,
νεκρή
μπορώ να ζήσω έτσι.

*

Η  γ λ ώ σ σ α

Υπήρχα ήδη όταν γεννήθηκες, και ήμουν πιο μεγάλη από εσένα
μπορούσες να με πλησιάσεις βαθμηδόν μόνο
μπορούσα να σ’ εγκαταλείψω ακριβώς τότε που με χρειαζόσουν
πράγμα που σ’ έκανε έξαλλο και ανελέητο
πάντα όμως επέστρεφα, απρόσμενη,
δεν με έλεγχες

Κι ωστόσο υπήρχα μέσα σου εξαρχής
σαν δυνατότητα σαν λειτουργία
ήσουν πάντα αναγκασμένος να με εφευρίσκεις
όποτε δεν πίστευες στις αισθήσεις σου
και πάντα ήθελες να μ’ έχεις μαζί σου σε όλες σου τις εμπειρίες
λες και ποτέ δεν τολμάς να πας κάπου μόνος
λες και δεν πιστεύεις τίποτε και κανέναν
αν δεν είμαι μαζί σου

Προσπαθώ να είμαι υπομονετική, φεύγω στις πιο
άθλιες αποστολές
υπομένω κακουχίες, πενιχρή τροφή
μερικές φορές με κλειδώνουν σε απόλυτο σκοτάδι
κι ωστόσο όλοι περιμένουν νέα μου.

Κι εγώ επίσης δεν αντέχω την κακοποίηση, ακόμη κι εγώ χρειάζομαι έρωτα.
Όταν μ’ εγκαταλείπουν εγώ δεν πάω ποτέ πουθενά.
Ίσως δεν είμαι εκεί που με άφησαν την τελευταία φορά
ακόμη κι εγώ μπορώ να μεγαλώσω μέσα σ’ ένα καλοκαίρι, σ’ έναν χρόνο.

*

Ή θ ε λ α  μ ό ν ο  ν α  β ρ ί σ κ ο μ α ι  μ έ σ α  σ τ ο  κ ό κ κ ι ν ο

Ήθελα μόνο να είμαι μέσα στο κόκκινο
Ήθελα να κολυμπώ – να είμαι μέσα στο κόκκινο
Ήθελα να ονειρεύομαι – να κολυμπώ μέσα στο κόκκινο
Ήθελα να είμαι μέσα σε κόκκινα όνειρα

Ήθελα μόνο να εκδιώξω το κόκκινο
Ήθελα μόνο να αποβάλω σαν αίμα το κόκκινο
Ήθελα μόνο να συγκεντρώσω το κόκκινο
Ήθελα μόνο να αιμοσφαιρίσω στο κόκκινο

Ήθελα μόνο να συγκεντρώσω το κόκκινο
Ήθελα μόνο να επιλέξω το κόκκινο
Ήθελα μόνο να ξεπλυθώ από το κόκκινο
Ήθελα μόνο να μοιράσω το κόκκινο.

Jenny Tunedal / Γέννυ Τούνενταλ

Η  σ υ γ ν ώ μ η  δ ε ν  ε ί ν α ι  τ ο  τ έ λ ο ς  τ η ς  α μ ν η σ ί α ς

Τα λόγια της δηλώνουν την ιδιαίτερη απόσταση μεταξύ τους.
Κατόπιν μπορεί κανείς να προσανατολιστεί στον χώρο.
Δεν υπάρχει καμιά κοινή νύχτα.
Αυτό που ρέει είναι το νερό και το φως (από άστρα).
Το δωμάτιο συνεχίζει να βυθίζεται στο σκοτάδι και να διαλύεται ασαφώς.
Ο ήλιος συνεχίζει ν’ ανοίγει χώρους ανάμεσα στα σπίτια των άλλων.
Μοιάζεις ανίσχυρο νερό με τον ουρανό να πιέζει την επιφάνειά του.
Μόνο μια λάμπα μπορεί να είναι τόσο ήρεμη και κιτρινωπή.
Και η σκιά είναι φως δίχως προθέσεις, χαμογελώντας, απεγνωσμένα.
Δες αν υπάρχουν πια ορίζοντες και πιο μαύρα πουλιά, που τους διασχίζουν.
Το πρόσωπό σου, όχι όμως το σώμα, επέστρεψε στ’ αδέλφια μου και στις χειρονομίες.

*

Έ ν α  ά λ λ ο  σ ύ ν ν ε φ ο.

Έ ν α  ά λ λ ο  σ ύ ν ν ε φ ο,  π α ν ό μ ο ι ο

Σαν επανάληψη.
Σαν κάτι ξένο και σαν διαφορά.
Μια νέα κόμμωση, αλλά χωρίς πόνο.
Το μαύρο στα μάτια, μαύρο από μολύβι, παλιά σημάδια, μαρκαδόροι.
Μόνο κατά τη χρήση του χαλαρώνει κάτι πραγματικά.
Δεν συζητάμε κάποιες αποφάσεις, δεν επικρίνω τον ύπνο σου.
Επιφέρει αδυναμία η αστραφτερή άμμος.
Δεν υπάρχει άμμος στον ύπνο, τα ίχνη πάνω στα άσπρα ίχνη χαράζουν χάρτες σε ερήμους.
Ένας διαρκής αμετακίνητος στρατός και η γης αποκαλείται εδάφη.
Θυμάμαι όλα όσα δεν είπες.
Μου το λες για να με παρηγορήσεις.

*

Ε π ε ι δ ή  η  θ λ ί ψ η  δ ε ν  ε ί ν α ι  α ν η σ υ χ ί α

Ποια ακριβώς ρούχα κάνουν τα χέρια της πιο όμορφα.
Δεν μπορώ ν’ απαντήσω στην ερώτηση τι απομένει.
Δάκρυα, είπε η χαρούμενη φωνή στον δρόμο.
Εκείνη τότε έγειρε προς τα εμπρός και τον φίλησε.
Ήταν όλα ροζ και πολύ κοντά.
Μεταξωτό ύφασμα αρπαγμένο απ’ τα χέρια κάποιου, τόσο άσπρα γύρω από σφιχτά μπράτσα, δίχως αγκαλιές, ριχτό, διαπεραστικό άσπρο, διαπεραστικά χέρια ανοιχτά, τα χέρια αποδίδουν το κεφάλι, ένα σύννεφο που τρώει ένα άλλο σύννεφο, αδελφικά.
Ένα ύφασμα που μοιάζει τους όρους της.
Πτυχές που αποδίδουν τη θέση του κεφαλιού.
Το φως πέφτει και κομματιάζεται σχεδόν δίχως βάρος.
Δεν έχει σημασία πως πέφτει το φως.
Το φως πέφτει πάνω στο αδύναμο στόμα της και τ’ απλωμένα χέρια του, στο μέρος αυτό και σε άλλα, στα κρύα φωτεινά πρόσωπά μας, που μοιάζουν το ένα το άλλο όπως κάθε πόλεμος μοιάζει με πόλεμο.

Magnus William-Olsson / Μάγκνους Βίλλιαμ-Ούλσσον

Ε γ ώ  ο  ί δ ι ο ς

06 11 60

Γεννήθηκα
γεννήθηκα στον αστερισμό του ορόσημου
Το σημείο της δημιουργίας μου
κλείνει συσπειρώνεται

Στο κέντρο του υπάρχει ένας καθρέφτης

Αναπαύομαι συμμετρικά ανάμεσα στα σημεία
Ισορροπώντας στο κενό
του ορόσημου·

άσπρο και ξε-
κάθαρο

σαν ομίχλη

*

( Μ ν η μ ο σ ύ ν η )

Η φροντίδα της επιδερμίδας, Μνημοσύνη
όταν ξεραίνεται στον ήλιο
Οι μικρές ρωγμές γύρω από τον πρωκτό – με λάδι
Βλέφαρα και βουβώνας, όλα φιλημένα σκασμένα πριν από λίγο

Η φροντίδα της επιδερμίδας και η προστασία της από τις πληγές
Επουλωμένα με λάδι, με αλοιφή και αμυγδαλέλαιο τα εξανθήματα και οι ρωγμές και οι πληγές που ανοίγουν στο δέρμα σαν νερομάνες, άστρα, έντομα

Ήρθαν για να πιουν, και τώρα κρέμονται σαν τσαμπιά γύρω από τις άκρες των ματιών. Πηγές υγρών στη μύτη και στις άκρες του στόματος. Ακόμη και οι πιο μικροί μπορούν να ξεδιψάσουν

Το παιχνίδι του βλεννογόνου υμένα. Μικρά αιχμηρά πόδια του κερατοειδή χιτώνα

Το σεληνιακό σου δέρμα, Μνημοσύνη
η πληγωμένη επιθυμία σου

*

( Κ α λ λ ί μ α χ ο ς )

Με φαντάζομαι να χαϊδεύω με τρία δάχτυλα, μετά να πιάνω τα μαλακά, συνεσταλμένα αρχίδια του και να τον φιλώ από τέτοια αδιάντροπα πλεονεκτική θέση. Η άκρη της γλώσσας πάνω στα χείλια
και μετά αφήνω την άκαμπτη γλώσσα να διαπεράσει τη στοματική κοιλότητα, να εισχωρήσει βαθιά στο λαρύγγι

Αν όμως αυτός είμαι εγώ κι εγώ είμαι εσύ;
Αν αυτός είναι κύριος κι εγώ δούλος του;
Αν εγώ είμαι η σκιά του, το όνειρό σου ή η δική μου αχαλίνωτη επιθυμία μπροστά στον καθρέφτη;

Ω, ερωτική έκσταση!
ουκέτι μακρά λέγω

Peter Curman / Πέτερ Κούρμαν

T i m e o u t

Όταν η ζωή αρχίζει να παραλύει απ’ τη ρουτίνα
είναι καιρός για ένα timeout –
καιρός να γίνει κανείς απρόσιτος σε τηλέφωνα και φαξ,
να κλείσει το ηλεκτρονικό του ταχυδρομείο.
Ή να πει ό,τι και ο Γκούνναρ Έκελεβ: ”Non serviam”,
δεν σε υπηρετώ!
Βρες μου ένα καλύτερο μέρος για timeout
από το σπίτι της Αριάνε Βάλγκρεν στην πλαγιά της Ακρόπολης, στην Αθήνα
δυο βήματα από τον ίδιο τον Παρθενώνα!
Εδώ περνώ τώρα τις μετρημένες μέρες μου.
Μη νομίζεις ότι είμαι εδώ για να γράψω λογοτεχνικά αριστουργήματα
– τέτοια όνειρα δεν συνάδουν με το timeout.
Πάνω στο γραφείο μου βρίσκονται σωροί με άγραφα ποιήματα.
Τα πονήματα δεν είναι παρά πόνοι για μένα.
Πρωινή ιεροτελεστία: να τρώω πρόγευμα στη βεράντα,
να ψήνω καφέ, να κόβω ψωμί, να βάζω στο τραπέζι φέτα και ντομάτες, ελιές.
Ν’ ακούω μετά τις πρωινές ειδήσεις που κρατούν καλά ως τις εννιά.
Κατόπιν κάποιο μουσείο ή βόλτα για ψώνια.
Σκάλες, πάνω, κάτω, και πάλι σκάλες:
Νιώθω την Αθήνα στα πόδια μου,
η Αθήνα με πονά στα γόνατά μου
κάθε της πέτρα στα κόκαλά μου.
Αγαπημένη, όμορφη, αυστηρή Αθήνα!
Διαβουλεύομαι έντονα με τον εαυτό μου για διάφορα πράγματα
και με τον τουριστικό οδηγό του Φρόμμερ στην τσέπη
περιφέρομαι στην Πλάκα και το Κολωνάκι
και βλέπω κάθε αξιοθέατο.
Μεγάλη η χαρά μου να περιπλανιέμαι στην πόλη αυτή!
Ή με τον υπόγειο να ταξιδεύω πίσω στην αρχαιότητα.
Ακόμη και κει κάτω στα βάθη σκέφτεται κανείς τον Παρθενώνα
που φωταγωγημένος φυλά την πόλη τη νύχτα.
Μεγάλη η αμερικανική ατίμωση στο WTC,
ένα τζάμπο τζετ όμως ίσια πάνω στον Παρθενώνα!
Θα ήταν σίγουρα καρδιακή προσβολή ιστορικών διαστάσεων!
Έτσι δεν είναι, μπιν Λάντεν;
Όμως οι ανθεκτικές Καρυάτιδες σέρνουν ακόμη πίσω τους τη συλλογική μας μνήμη
όπως σέρνω κι εγώ τη ζωή μου
σκοντάφτοντας εδώ και κει ανάμεσα στις κολώνες
και προσπαθώντας να θυμάμαι να μη ξεχάσω αυτά που βλέπω

Pavlina Pampoudi / Παυλίνα Παμπούδη

K o n s t h a n t v e r k a r e n

Konsthantverkaren, utvisad i den sandiga tiden mellan det förflutna och framtiden, plågas av sin dubbla natur. Han är en varelse med människans heder och Guds plikt. Med kulans begär och villebrådets minne. På en ängels gata och i en spindels bo. I klippans skuld och havets ånger.
För envåldshärskarens ära och maskens förmåner. För ett liv som vind och eldens död.

Konsthantverkaren avtjänar sitt liv. Inspärrad i det skälvande vita utanför spektrumet.
Främst väggar runtomkring. Mer än dubbla jämfört med dem som bestämmer platsen. Förutseende okända dimensioner.

En projektion färdas mycket fort på väggarna. Obegripliga bilder i oavbruten
succession. Otaliga händelser och variationer, universella och obetydliga.
Allt händer samtidigt, allt har innebörd, konvergerar.

På vänstra sidan ett bord. På bordet bördiga papper, i vilka det förflutnas idisslare
utan att ana någonting ingenting betar.
Under bordet ett annat spöke. Hunden som ingenting vaktar morrar mot aldrig.
Vaken observerar han med de dödas tusen ögon.

Där framme en trästol. Konsthantverkaren använder den som en extra lem att stödja sig
på. Medan hans medvetande i gudomliga virvlar, mil efter mil, orytmiskt korsar
den svindlande öknen av mänskligt damm.

På högra sidan en orörlig storm som förtätar tomrummet. Osynlig arbetar den tredje
ödesgudinnan. Än så länge är Verket synligt bara i skiljetecknen. Främst pauser och
mörker. Dess verkliga omfattning bortom detta liv.
Inom kort skall det skänkas till konsthantverkaren.

*

D i k t

Att fatta det ofattbara, förgäves

Det är vilt
Den andre jägarens rop inombords,
Lockbete, hunger, villebråd
Fälla, det är jag

Vad ser jag nu, vad tittade på mig,
Vad besitter mig, vad brottas jag med?

Att fatta det ofattbara, förgäves:
Dikt

*

D i k t e r

Fåglarnas sneda fotspår
Hieroglyfer
I sanden
Dikter

Upprepningstecken
Upprepningstecken
Upprepningstecken

Vind

Titos Patrikios / Τίτος Πατρίκιος

L a b y r i n t e n s  h i s t o r i a

Sedan Theseus dödade Minotauros
lämnades labyrinten åt sitt öde, vakterna avskedades
med tiden störtade taket ner
de fruktansvärda korridorerna uppdagades
salarna där tortyr och antropofagi ägde rum
valvgångarna med de dolda uppfinningarna
de nergrävda skatterna
väggarna rasade ner, det blev bara spår kvar
av invecklade mönster på marken.
Men man har aldrig slutat bygga liknande labyrinter,
mörka konstruktioner med nytt material
med nya monster, offer, hjältar, härskare,
överhuvudtaget skapar man labyrinter med ord
varje år går nya kullar in i dem
pojkar och flickor, både rädda och djärva
inför fällorna, falluckorna, blindgatorna
med ambitionen att återskapa och spela
det gamla dramat anpassat till nya situationer
genom att ge huvudrollerna samma namn
Minoas, Pasifae, Minotauros, Ariadne,
Daidalos, Ikaros, Theseus.

*

T å g a v g å n g a r

Å avgång
med det förborgade hoppet om en förlängning
med den uttryckta önskan att resa hem
med mycket bagage, att som ett tecken lämna kvar
en handväska, en säck, en resväska
på varje station man kommer fram till –
det blir lättare så att ta nästa tåg
lättare fortsätter man resan
men småningom upptäcker man
att ens spår blir alltmer svaga bakom en
att man kanske till slut inte kan hitta dem igen
så som man ibland inte kan hitta kvittot
från bagageinlämningen.

Å avgång
med tillönskningar och förhoppningar
trots de oförutsebara ändringarna
i tågtidtabellerna.

*

Å r e t r u n t b l o m m a n d e  r o s o r

Skönheten hos de kvinnor som har ändrat våra liv
djupare än hundra revolutioner
försvinner inte, vissnar inte med åren
hur mycket fysionomierna än slits
hur mycket kropparna än förfaller.
Den finns kvar i längtan som de en gång framkallade
i orden som kom fram om än sent
i utforskandet av köttet utan någon säkerhet
i dramerna som aldrig blev offentliga
i separationernas avspeglingar, i de fullständiga identifikationerna.
Skönheten hos de kvinnor som förändrar livet
finns kvar i dikterna som skrevs för dem
åretruntblommande rosor som avger sin egen doft
åretruntblommande rosor, precis som poeterna säger i evighet.

Τόμμυ Ούλοφσσον/Tommy Olofsson

Autumn on the other side

Δίπλα στον τάφο στην Ούποκρα

Τα κλωνάρια ελάτου που άφησα πάνω τους,
η τρυφερότητα των κλαδιών και μετά των κεριών
που άναψα, καθώς εισέπνεα
λίγη από τη ζέστη που μου έχουν δώσει.

Kalmar through

Έρωτας στο Βερολίνο

Και ήμασταν εντελώς διαφορετικοί.
Κάναμε έρωτα και ήμασταν ένας.
Ήμασταν ένας που ποτέ δεν θα ξεχάσουμε.

Gotenstrasse 10. Ήταν ο δρόμος σου.
Είχες εκεί έναν δρόμο να πάρεις. Περπατούσα
κι εγώ όπως εσύ και είχα έναν δρόμο να πάρω.

Και αφού είχαμε περπατήσει φτάσαμε κάποτε
και μέναμε ο ένας μέσα στον άλλο. Το βλέμμα σου ήταν
το παράθυρό μου, οι ανάσες σου ο σφυγμός μου.

Ήμασταν ένας που ποτέ δεν θα ξεχάσουμε.
Κάναμε έρωτα και ήμασταν ένας.
Και ήμασταν εντελώς διαφορετικοί.

(Attack mot intigheten, 2009. Μετάφραση Βασίλης Παπαγεωργίου.)

Περ Λάγκερκβιστ – Pär Lagerkvist

Daniel's Audi by Lo Snöfall

Κανένα χέρι δεν είναι τόσο άδειο όσο το δικό μου,
καμιά καρδιά τόσο έρημη.
Αν κάποιος έμπαινε στ’ αγροκτήματά μου
θα νόμιζε ότι βρίσκεται ανάμεσα σε νεκρούς.

Μόνος διασχίζω μια ξεραμένη γη
ποθώντας την καρδιά μου να εγκαταλείψω.
Καμιά θύελλα δεν λυσσομανά,
ο πόνος μου μικρός και κενός είναι.

Μαραμένα βότανα ορθώνονται δίπλα στο πόδι μου,
ζεστοί άνεμοι μ’ ακολουθούν.
Τίποτε δεν ορμά στο στήθος μου
σαν ψηλό και τρεμάμενο κύμα.

Κάθε βράδυ γέρνω το κουρασμένο κεφάλι μου
στους αδύναμους κορμούς των δέντρων.
Έχω λιώσει όλους τους δρόμους μου,
η σκόνη τους καλύπτει τα χόρτα.

Μια μέρα θ’ αφήσω τη γη που μου έδωσε ζωή,
τα έρημα αγροκτήματα θ’ αφήσω.
Έναν πόθο για του θανάτου τη βροντερή θάλασσα
βαθιά στην καρδιά μου άσβηστο κρατώ.

(Ångest, 1916. Μετάφραση Βασίλης Παπαγεωργίου.)

Elena Penga / Έλενα Πέγκα

Hud

Har du varit i Amerika?
Nej. Är det fint där?
Ja.
För mig är Amerika Michael Jackson. Från svart ville han bli vit och han förstörde allt på och inom sig som påminde om hans ursprung. Han blev, även han, skaparen av sig själv.
Även transvestiter gör något liknande.
Ja.
Det finns också den där amerikanskan, Wildenstein, som ville se ut som en katt och som lyckade med det. Efter femtionio operationer. Har du sett henne?
Var någonstans?
I någon tidskrift.
Nej. Hur ser hon ut?
Skrämmande. Ser ut som en katt.
Om man sträckte ut människans hud horisontellt skulle den täcka en dubbelsäng.
Har du sett det?
Var någonstans?
I någon tidskrift.
Tidskrift?
Allting finns i tidskrifter.

(Översättning Vasilis Papageorgiou och Lo Snöfall.)

John Ashbery / Τζον Άσμπερυ

Ocean with two objects

Ποίημα πριν από τον χρόνο

Ήσυχα, λες και θα μπορούσε να γίνει
διαφορετικά, η θάλασσα γυρίζει
και μπαίνει γλιστρώντας στην κιλότα της.

Οι ύφαλοι κάτι πρέπει να ξέρουν,
όπως και όλοι οι απερίεργοι σολομοί
που κολυμπούν ελαφρόμυαλα κατά κοπάδια

κι αναρωτιόνται ποιο κοπάδι είναι καλύτερο.
Πιστέψτε με, δεσποινίς Θάλασσα, θα σας πήγαινα
μια βόλτα με το σαραβαλάκι μου, αν μπορούσα.

(Your Name Here, 2000. Translated into Greek by Vasilis Papageorgiou. This translation was published in ΠΟΙΗΣΗ 16, 2000. Photograph by Lo Snöfall.)

Βίλχελμ Έκελουντ / Vilhelm Ekelund

Davidia involucrata in Lund, Botanic Gardens
Davidia involucrata in Lund, Botanic Gardens

Η μεγάλη ανθρωπολογία

– όμως την περιπέτεια της εξαγνισμένης αγωνιστικότητας, τον περί αυτής μύθο θα μπορούσαμε κατά κάποιον τρόπο να τον μετατρέψουμε σε αίμα του αίματός μας –: σκοπός ήταν να ονειρευτούμε σθεναρώς.
”Η λατρεία των ονείρων” –: αυτό θα ήταν ένα από τα θέματά μου.
Θα μπορούσε να εξελιχθεί περαιτέρω.

Σθεναρά όνειρα –
θα μπορούσαν να είναι η σωτηρία μας; Οι σθεναροί ονειρευτές –
θα μπορούσε τελικά να αποδειχτεί ότι ήταν το γένος αυτό που υπήρξε ο πραγματικός φορέας των – ανθρωπίνων ενεργειών;

Κάθε ανθρώπινο σκάψιμο, τρύπημα, κυνήγι θησαυρού είναι
– στην αυθεντικότητά τους – ένα σκάψιμο προς την ελευθερία. Κάθε μεγάλη έρευνα είναι η αναζήτηση των όρων της ελευθερίας.
Αυτό είναι η μεγάλη ανθρωπολογία.

Και πώς η ζωή όλη ενός τέτοιου ανθρώπου μπορεί να φαίνεται σαν αυτή ενός σαστισμένου πουλιού που επιμένει να μπει σε κλειστό παράθυρο!
– Όσο και υπάρχουν πόρτες και παράθυρα ανοιχτά παραδίπλα, αυτό επιμένει ακατάπαυστα να αναζητά το ομοίωμα της ελευθερίας.

Το πρόβλημα μπορεί να λέει όσο απέριττα γίνεται: να είσαι απλός.
Είναι πρόβλημα που μπορεί να λυθεί!

Αν αγαπούσαμε την απλότητα θα ήμασταν όλοι ήρωες. Αυτό όμως
που αποκαλούμε ”ζωή” (και που συχνά είναι το αντίθετο) μας ξεγελά.

Ένα φέγγος στο σπίτι σου, στο σώμα σου, στην ψυχή σου –
το φέγγος που είναι δικό σου: από τη διατήρησή του εξαρτάται η ζωή σου.
Η ανοικονομία αυτή (στην κυριολεκτική της σημασία!) είναι η καλύτερη ηθική.

Η εξήγηση της παγκόσμιας δυστυχίας
βρίσκεται στη διάθεση για κολακεία και προχειρότητα.

Το μυστικό πάθος που λέγεται μέλλον:
αυτό που σε κάθε μεγάλη ζωή αποτελεί αντίβαρο
σε άλλα πάθη – αντίβαρο, μυστικό αγκυροβόλι!

Η κατανόηση και η συμπαγία – μόνο στο πιο ακατανόητο:
Γι’ αυτό η δύναμή σου είναι: πίστη στο όνειρο. Έτσι ήταν
για όλους τους – ονειροθελητές.

Μέθοδος παραγωγική.
– Αυτοί που ξέρουν ν’ αφήνουν τις σκέψεις τους
να λιάζονται: σ’ αυτούς (όπως ο Λίχτενμπεργκ!)
πρέπει να συγκαταλέγω τον εαυτό μου. Η μέθοδος αυτή, αυτή η επίγνωση ήταν ο ”ζήλος” μου.

Συντομογραφίες – με αυθυποβλητικό στόχο·
διόλου εξαιτίας ανυπομονησίας και αταξίας.

Το ειδύλλιο: ”πάγος και μέλι”.

Το όνειρο για μια ποίηση, για ένα συγγραφικό έργο που θα ήταν
εντελώς αυθόρμητο, καθαρή ακτινοβολία μουσικής στην ύψιστη μορφή της, μυστική, ελεύθερη αποκάλυψη του νόμου –: το ορφικό όνειρο, το προαίσθημα της δυνατότητας να παίξω καθαρά. Η θέληση για δύναμη του Ησυχασμού· οι πόλεμοί του.

Ανεξάντλητος ως προς την εμπειρία, ανεξάντλητος
ως προς την ελπίδα· όπως θα πρέπει να είναι ο συγγραφέας.

(Σημειώσεις του Βίλχελμ Έκελουντ (1880-1949) από το αρχείο του στην πανεπιστημιακή βιβλιοθήκη της Λουντ. Δημοσιεύονται για πρώτη φορά στον τόμο Drömmar som förplikta: Om Vilhelm Ekelund och hans läsare, ο οποίος περιέχει δοκίμια του πανεπιστημιακού Per Erik Ljung για τον Σουηδό ποιητή. Lund 2009. Μετάφραση Βασίλης Παπαγεωργίου. Στη φωτογραφία ανθισμένη davidia involucrata στη δυτική πλευρά του Βοτανικού κήπου της Λουντ. Στα Σουηδικά λέγεται μυξομαντιλόδεντρο, näsduksträd, στα Αγγλικά περιστερόδεντρο, dove tree.)

Magnus William-Olsson

New York, by Lo Snöfall. Published in Ingen hand orörd.
New York, by Lo Snöfall. Published in Ingen hand orörd.

Επιστροφή

Βαθουλώνω την παλάμη μου και
τη γεμίζω θάλασσα.
Η αίσθηση της υγρότητας στη στεγανή
επιδερμίδα μου εκφέρει το π ε π ε ρ α σ μ έ ν ο.

Η λέξη θρονιάζεται ανάμεσα
στους κερατοειδείς χιτώνες μου και τον ορίζοντα
όπως το φεγγάρι μερικές φορές
κρύβει τον δίσκο του ήλιου από
τη γήινη σφαίρα. Απομένει μόνο
αυτό το μοναδικό, το σωτήριο
Ο

(O’, 1987. Μετάφραση Βασίλης Παπαγεωργίου.)

Daniel, Ashbery and Land Rovers

Spring is here again and summer is not far away, less mud and more and more dandelions on the ground, a great balance needed when playing football on the grass in order to avoid both, the tricky mud that might deprive you of a spectacular goal and make you a spectacle in the eyes of the dandelions. These are pure beauty on the leaves of grass, not wild but rebellious, a lovely anomaly that you do not want to disturb. After school Daniel wants to play, I want to read. We play and then read, read meticulously. I promise to play and Daniel promises to help me translate a poem by John Ashbery into Swedish, “In Vain, Therefore”, later in the collection Hotel Lautréamont (1992). We published it in Allt om böcker 3, 1990.

ashbery-allt-om-bocker-daniel_31

Here Ashbery speaks about dandelions and mud. About dead dandelions. Summer costs. Or have they been run over by a Land Rover? Don’t run over, please, Land Rover. Daniel takes a break and draws the Land Rover we had parked near the football grass. He had practised on similar cars before, one that distributed his magazine Le Journal des Chats, where we between biking around and doing homework published the first two stanzas of the “Hymn to Freedom” by Dionysios Solomos, the embarrassingly romantic lines that constitute the Greek anthem.

daniel-ljc-bil

I think Ashbery would have been a Land Rover dealer were he not a poet. Has he ever driven one? Lo Snöfall laughs at my thoughts. But she too likes the way Ashbery writes about landscapes in his poetry, how much he loves plants and flowers and the countryside. A four wheel drive Land Rover would only help him to wander more easily on any surface and take any directions he pleases without hesitation or warning. He writes like I drive my Land Rover, or like I follow it, let it take me to the worldly street of Kalmar, one of the most beautiful I know anywhere, where I sit at my favourite café and write or make notes on how to translate or write on a poem by Ashbery.

freelander-kalmar-09

And he writes like the cat is sitting under Lo’s Land Rover, thinking without thinking, being active without moving, a rover resting while wandering. But where?

los-land-rover

Daniel wants to draw another Land Rover. What will that one do this time? Good to have it when time comes to carry the apples from the muddy orchard. Of course.

daniel-land-rover-green

And you will help me to translate another poem by Ashbery who knows about apples and orchards. Deal. We translate “Livelong Days” this time (the order of our translating expeditions is not clear in my rovig mind), also this one in Hotel Lautréamont. We publish our translation in Artes 4, 1989, the fine magazine that inexplicably does not exist anymore.

ashbery-poem-artes

The poem ends speaking about mythologies and apples that are multiplying. I miss playing football with Daniel, and I miss translating Ashbery with him. But we have the worldly countries and multiple landscapes of Ashbery, and the Land Rovers to take us, or like cats park them, anywhere we like.

Vasilis Papageorgiou

Susan Azar Porterfield

Varför reser vi

Jag är inte här i Kousba;
jag står här i Kousba.
På denna smala, lutande gata,
på denna oktoberdag, jag som inte existerar
utan denna smala, lutande gata
har blivit, har strävat efter att bli,
denna gata, denna närbelägna vägg, denna himmel.
I närvaron av så mycket annat
är mitt hjärta ett skenande tåg.
Jag kan inte känna mina ben.
Just nu svävar jag över gatan.
Just nu står jag på gatan.
Jag är en av gatans stenar.
Det är just därför jag har kommit hit.

blues-2008

Γιατί ταξιδεύουμε

Δεν είμαι εδώ στην Κούσμπα·
στέκομαι εδώ στην Κούσμπα.
Σ’ αυτόν τον στενό, κατηφορικό δρόμο,
αυτή τη μέρα του Οκτώβρη, εγώ που δεν υπάρχω
χωρίς αυτόν τον στενό, κατηφορικό δρόμο,
έχω γίνει, έχω προσπαθήσει να γίνω,
αυτός ο δρόμος, αυτός ο τοίχος δίπλα του, αυτός ο ουρανός.
Ενώπιον τόσο διαφορετικών πραγμάτων
η καρδιά μου είναι αφηνιασμένο τρένο.
Δεν αισθάνομαι τα πόδια μου.
Τώρα ακριβώς αιωρούμαι πάνω από τον δρόμο.
Τώρα ακριβώς στέκομαι στον δρόμο.
Είμαι μια από τις πέτρες του δρόμου.
Γι’ αυτό ακριβώς έχω έρθει εδώ.

(Beirut Redux, 2008. Translated into Swedish by Vasilis Papageorgiou and Lo Snöfall. Translated into Greek by Vasilis Papageorgiou.)

Χάρολντ Πίντερ, 1930-2008

Αργότερα

Αργότερα. Κοιτάζω έξω το φεγγάρι.
Κάποτε ζούσα εδώ.
Θυμάμαι το τραγούδι.

Αργότερα. Κανένας ήχος εδώ.
Φεγγάρι στον μουσαμά.
Ένα παιδί κατσουφιάζει.

Αργότερα. Μια φωνή τραγουδά.
Ανοίγω την πίσω πόρτα.
Κάποτε ζούσα εδώ.

Αργότερα. Ανοίγω την πίσω πόρτα.
Το φως χάθηκε. Νεκρά δέντρα.
Νεκρός μουσαμάς. Αργότερα.

Αργότερα. Σκοτάδι που κινείται πολύ γρήγορα.
Σκοτάδι παχύ.
Εδώ ζω τώρα.

(1974)

stirling-stones

Το γνωρίζω το μέρος αυτό

Το γνωρίζω το μέρος αυτό.
Πράγματι.
Ό,τι κάνουμε
διορθώνει τον χώρο
ανάμεσα στον θάνατο, σε μένα
και σε σένα.

(1975)

stirling-shop

Denmark Hill

Τουλάχιστον είσαι εκεί,
και όταν θα μπω στο δωμάτιο
θα σηκωθείς, τα χέρια σου ενωμένα,
και θα χαμογελάσεις,
ή, αν κοιμάσαι,
θα ξυπνήσεις.

(Σεπτέμβριος 1977)

edinburgh-basement

Εστιατόριο

Όχι, κάνεις λάθος.
Ο καθένας είναι όσο όμορφος
μπορεί.
Ιδιαίτερα στο γεύμα
σ’ ένα εύθυμο εστιατόριο.
Ο καθένας είναι όσο όμορφος
μπορεί.
Και συγκινείται
από την ίδια του την ομορφιά.
Και χύνει δάκρυα για χάρη της
στο πίσω κάθισμα του ταξί στον δρόμο για το σπίτι.

(1987)

gdansk-shop

Εδώ είναι
(Στην Α)

Τι ήχος ήταν αυτός;

Κοιτάζω αλλού, προς το τρεμάμενο δωμάτιο.

Τι ήχος ήταν αυτός που ήρθε μέσα με το σκοτάδι;
Τι δαίδαλος από φως είναι αυτό στο οποίο μας αφήνει;
Τι στάση είναι αυτή που παίρνουμε,
κοιτάζουμε αλλού και μετά μποροστά μας πάλι;
Τι ακούσαμε;
Την ανάσα που πήραμε στην πρώτη μας συνάντηση.

Άκου. Εδώ είναι.

(1990)

Μετάφραση Βασίλης Παπαγεωργίου. Οι μεταφράσεις αυτές δημοσιεύτηκαν στο Εντευκτήριο 26, Άνοιξη 1994. Στο εισαγωγικό μου σημείωμα έγραφα μεταξύ άλλων: “Τα ποιήματα προέρχονται από τον τόμο Collected Poems and Prose (London: Faber and Faber, 1991). Ο ενδιαφερόμενος αναγνώστης μπορεί εδώ να βρει κείμενα επιλεγμένα από τον ίδιο τον μεγάλο θεατρικό συγγραφέα, γραμμένα μεταξύ 1949, τότε που ο Πίντερ ήταν δεκαεννιά χρονώ, και 1990. Το ύφος των περισσότερων ποιημάτων φαντάζει σαν απόσταγμα της τόσο χαρακτηριστικής λυρικής διάθεσης που υποβαθρώνει όλα τα θεατρικά του κείμενα με τη μορφή ανεξιχνίαστης, κι ωστόσο απροσδιόριστα οικείας, απειλής. Η τελευταία δημιουργεί κενά σ’ έναν λόγο απρόσμενα σύντονο, γεμάτον ανομολόγητες επιθυμίες και σκέψεις, συνοδευμένες από κινήσεις απέριττα συγκρατημένες, από διακριτικά εσπευσμένες ρυθμικές ανασχέσεις, από κάποια αρχαϊκή – και για τούτο ήρεμη – βία.“

Harold Pinter, 1930-2008

De försvunna

art-ls

Ljusets älskare, skallarna,
den brända huden, nattens
vita sken,
hettan när människorna dör.

Knäsenan och hjärtat
slitna isär i ett melodiskt rum,
där ljusets barn vet
att deras kungadöme har kommit.

(Översättning Vasilis Papageorgiou. Art on the window-sill: B612, oil pastel by Lo Snöfall.)

Giorgos Chronas

Helig smärta

london

Jag känner mig utan ursprung
utan härkomst
var jag än hamnar höljs jag
av musik
av städernas upplysta områden.
Jag går utanför gränserna
jag vill arresteras
och erkänna
att jag har varit ett ingenting
en helig smärta
i skulderbladet.

(Ta ποιήματα 1973-2008. Översättning Vasilis Papageorgiou och Lo Snöfall. Foto av Lo Snöfall.)

Fernando Pessoa

Ανάμνηση

marcel-duchamp

Κάπου που ποτέ δεν θα ζήσω
ο κήπος ενός παλατιού κρύβει
τέτοια ομορφιά που θλίβομαι όταν την ονειρεύομαι.

Εκεί, χαράσσοντας πανάρχαια μονοπάτια
πελώρια προγεννητικά άνθη
αναπολούν τη χαμένη μου ζωή, ενώπιον της ψυχής.

Ήμουν ευτυχισμένος εκεί, ήμουν το παιδί
που απολάμβανε δροσερές σκιές
μέσα στις οποίες ένιωθε γλυκιά εξορία.

Μου τα πήραν όλ’ αυτά τ’ αληθινά πράγματα.
Ω, χαμένα μου λιβάδια!
Παιδικά μου χρόνια ενώπιον της Νύχτας και της Ημέρας!

(Obras Completas, Poemas Ingleses, English Poems II, Lisboa: Ática, 1974. Μετάφραση Βασίλης Παπαγεωργίου. Watercolour: Marcel Duchamp by V. P.)

Bertil Malmberg

Ποιος με ονειρεύτηκε

Ποιος με ονειρεύτηκε;
Ποιος με έπαιξε;
Ποιος τραγούδησε στον τόνο του τραγουδιού μου;

Ποιος δανείστηκε το όνομά μου;
Ποιος επωμίστηκε τη σκιά μου;
Ποιος φώναξε «εγώ» με το στόμα μου;

(Klaviatur, 1955. Μετάφραση Βασίλης Παπαγεωργίου. Art: African Bear, An Arrangement by Lo Snöfall.)

Lisa Fishman

Läsning

Ett antal övergångsobjekt
och först ett
som kanske var menat.

Det finns vissa saker som jag inte menar.

Vilken glädje att säga det.

Ett mönster i fyra delar?
Loft, säng på loftet,
en luftmadrass,
simbassäng. Han var hennes
älskningsbåt, han pysslade om
henne.
Jag vill skjuta fåglarna
tänkte hon ibland.

Det är så mycket som händer
i de små orden.

(Översättning Vasilis Papageorgiou och Lo Snöfall)

Διάβασμα

Ένας αριθμός μεταβατικών αντικειμένων
ξεκινώντας από ένα
που ίσως ήταν σκόπιμο.

Υπάρχουν μερικά πράγματα που δεν τα κάνω σκόπιμα.

Πόσο χαίρομαι που το λέω.

Ένα σχήμα σε τέσσερα μέρη;
Υπερώο, κρεβάτι στο υπερώο,
φουσκωτό στρώμα,
πισίνα. Εκείνος ήταν το
αγαπημένο της πλεούμενο, τη φρόντιζε.
Θέλω να πυροβολήσω τα πουλιά
σκέφτηκε εκείνη κάποιες φορές.

Συμβαίνουν τόσα πολλά
στις μικρές λέξεις.

(Μετάφραση Βασίλης Παπαγεωργίου)

John Bradley

Δεν είμαι ο Πώς τον λένε
Στον Πώς τον λένε

1
Τζον Μπράντλυ, ο Τομάζ Σάλαμουν σε ονειρεύεται
καθώς κοιμάται σε μια μικρή φωλιά από ψαλίδια
σκεπασμένος με πάπλωμα από νεκρά μαυροπούλια.

2
Λίγο πιπέρι, άφθονο αλάτι,
κάθεσαι κάπου και καταπίνεις ένα σύννεφο
σε σχήμα καρέκλας.

3
Γάγγλια, τέτοια λεπτοκαμωμένα πόδια έχει η βροχή.
Βροχή, τέτοια λεπτοκαμωμένα αφτιά έχουν τα γάγγλιά μου.

4
Ω, πρασινόγλωσσε,
ό,τι λες γίνεται πράσινο
και σαλαμουνομένο.

5
Διέγραψε τον Τομάζ Σάλαμουν και διαγράφεις
κάθε έναν Τζον Μπράντλυ.

6
Αφύσικα μεγάλοι κόκκοι πιπεριού
με καταδιώκουν και με κάνουν να φαίνομαι
αφύσικα μικρός.

7
Και ο θεός είπε, εις εμέ.
Και το σιαλόδεντρο είπε, εις ημάς άπαντας.
Και ο τάφος του Τομάζ Σάλαμουν είπε,
είμαι σαμαράκι δρόμου ή παγίδα γκολφ;

8
Όπως κάποτε
και πάντα ήταν
είναι, θα είναι:
Ο Τομάζ Σάλαμουν

Jag är inte Vad han nu heter
Till Vad han nu heter

1
John Bradley, Tomaz Salamun drömmer om dig
sovande i ett litet näste gjort av saxar
under ett täcke av döda starar.

2
Lite peppar, massor av salt,
du sitter ner och sväljer ett moln
i form av en stol.

3
Ganglier, så spensliga fötter regnet har.
Regn, så spensliga öron mina ganglier har.

4
Å, du gröntungade
allt vad du säger blir grönt
och salamunerat.

5
Radera Tomaz Salamun och du raderar
varenda John Bradley.

6
Onormalt stora pepparkorn
förföljer mig, de får mig att framstå som
onormalt liten.

7
Och Gud sade, till mig.
Och salivträdet sade, till oss alla.
Och Tomaz Salamuns grav sade,
är jag en vägbula eller ett golfhinder?

8
Som det en gång
och alltid var
är, ska vara:
Tomaz Salamun

(War on Words, 2006. Translated into Swedish by Vasilis Papageorgiou and Lo Snöfall. Translated into Greek by Vasilis Papageorgiou.)

Mariam Naraghi

Μια λέξη θα έφτανε

Η Κασσάνδρα ανταπάντησε μ’ έναν ισχυρισμό που κανείς δεν πήρε πολύ στα σοβαρά: Το να κάνεις έρωτα χωρίς προφύλαξη είναι σαν να στέλνεις τα κείμενά σου σε περιοδικά και εκδοτικούς οίκους. Όταν εμφανίζεται το κόκκινο στην κιλότα αισθανόμαστε ανακούφιση και απογοήτευση συγχρόνως!! Τα δυο θαυμαστικά τα έβαλε χτυπώντας τους αγκώνες της στο τραπέζι της κουζίνας. Η κανάτα με τον χυμό αναποδογύρισε και επιλέξαμε να σώσουμε την κατάσταση με ό,τι έμεινε από το βούτημά μας. Μερικά καλαμάκια έγιναν τότε εξωλέμβια μηχανή και η στρογγυλή της κοιλιά το ηλιοβασίλεμα προς το οποίο κατευθυνθήκαμε.

(Bekännelse på Landbrogatan, Växjö University Press 2008. Μετάφραση Βασίλης Παπαγεωργίου.)

Lisa Fishman

Om ovetande

Fastän,
likväl,
ett moln i min mun
ett slammer i mitt mång-
fingrade sinne. I molnet
en tagen förändring. Nej, jag vill inte gifta mig med dig.
Ojämn,
Stevens.
Ja.
Ja, jag störs av slamret, det mångtonade.
Ja, jag äter molnet.

Περί αγνωσίας

Παρ’ όλο που,
εντούτοις
ένα σύννεφο στο στόμα μου
ένας θόρυβος στο πολυ-
δάχτυλο μυαλό μου. Στο σύννεφο
μια ειλημμένη αλλαγή. Όχι, δεν θέλω να σε παντρευτώ.
Άρρυθμε,
Στήβενς
Ναι.
Ναι, με ενοχλεί ο θόρυβος, ο πολύτονος.
Ναι, τρώω το σύννεφο.

(Dear, Read, 2002. Translated into Swedish by Vasilis Papageorgiou and Lo Snöfall. Translated into Greek by Vasilis Papageorgiou.)

Lars Gustaf Andersson

The Cathedral in Växjö

Δυο πόλεις

Ο πορθμός ήταν γεμάτος θρυψαλιασμένους καθρέφτες
που γυάλιζαν μέσ’ από το παράθυρο του τρένου,

γλάρους από χαρτί, ήλιους από χιόνι,
κομματιασμένες καρτ ποστάλ: όλα έπεσαν

στο νερό. Σήκωσες το χέρι
και παραμέρισες τα μαλλιά που σκέπαζαν

τα μάτια σου. Μια φάλαινα ξεβράστηκε
στην παραλία. Στον μαυροπίνακα

έγραφε: “Ξύπνησα νωρίς
το πρωί και είδα ότι ο κόσμος ήταν έρημος”.

(Ανέκδοτο ποίημα. Μετάφραση Βασίλης Παπαγεωργίου.)

Sapfo, 58 A

Singing at Delphi

De violsmyckades vackra gåvor, barn,
den klart klingande lyran som älskar sånger;

en gång var kroppen, gammal nu
håret som var svart har blivit

Tungt är hjärtat. Knäna, förr hjortkalvskvicka
i dansen, bär mig inte.

Ofta sörjer jag detta; men vad ska man göra?
Evigt ung kan ingen förbli.

Det sägs att rosenarmade gryningen en gång
vild av kärlek, förde Tithonos till jordens rand.

Ung och vacker var han. Men fastän gift med en
odödlig hann gråa åldern upp honom till sist.

Kommentar
I föreliggande utgåva inkluderar vi denna nya version av fragment 58. Detta har blivit möjligt efter Martin Wests publicering i Times Literary Supplement, juni 24, 2005 av alldeles nya rader av Sapfo, som året innan avlästes av två tyska forskare vid Colognes universitet i en egyptisk papyrus som enligt West är ”det tidigaste manuskript till hennes arbete som hittills är känt”. Dessa nya rader har hjälpt West att rekonstruera fragment 58 och erbjuda oss en nästan hel ny dikt, vilket måste anses som en stor händelse. Vi följer vår praxis och utelämnar Wests komplettering av de rader som i det antika manuskriptet är ofullständiga. När det gäller första raden föreslår West, i likhet med några tidigare Sapfo-filologer, kompletteringen ”musernas gåvor”, en tolkning som ter sig plausibel. Uttrycket är känt under antiken både före och efter Sapfos tid. Man finner det i olika varianter till exempel hos Homeros, Hesiodos, Euripides och Platon. Sapfo åberopar själv ofta muserna och i fragment 44 A skriver hon ”Musernas underbara”, vilket mycket väl kan syfta just på ”gåvor”.

Tithonos är enligt myten en yngling som den rosenarmade gudinnan Eos förälskade sig i, rövade bort och gifte sig med. Hon bad Zeus att ge honom evigt liv, men glömde att samtidigt be om evig ungdom.

(Sapfo, Dikter och fragment. Tolkning från grekiskan, inledning och kommentarer Vasilis Papageorgiou och Magnus William-Olsson. Stockholm: Ordfront, FIB:s Lyrikklubb, 2006.)

Thanasis Valtinos

Olive trees in Galatista

Broderi på sommarens hud

Fikonträdets skugga är tung.
Dess mjölk olämplig för amning.
Även valnötsträdets skugga är tung.
Dess löv innehåller
en variation av färgämnen och eteriska oljor,
vilkas utdunstningar påverkar mikroklimatet starkt.
Där många valnötsträd finns
blir sömnen kompakt
och genomförs utan drömmar.
Kvinnorna brukade förr i tiden
gnida sina läppar med valnötsblad
för att ge dem en djup,
mörk, sensuell färg.
Däremot är olivträdets skugga
ytterst tunn,
gjord av cikadornas ljud
och silade soldroppar.
Ett broderi på sommarens hud.
Trots sin ålder har olivträdet aldrig betungat jorden.
En likartad skugga har johannesbrödträdet också.

(Thanasis Valtinos och Jean-François Bonhomme: Σχισμή Φωτός. Aten: Olkos 2001. Översättning Vasilis Papageorgiou och Lo Snöfall.)

Konstantinos Kavafis

Rethymno 2006

Ur den outgivna historien

Ofta framkallade Justinianus blick
fasa och vämjelse hos sina tjänare.
Dessa misstänkte något som de inte vågade säga;
och då råkade de en natt bli övertygade
om att han var en demon som hade kommit från helvetet:
han kom sakta ut ur sitt rum och gick
huvudlös runt i slottets salar.

(En av Kavafis “ofullbordade” dikter från 1923. Den återfinns kommenderad i Renata Lavagninis filologiska utgåva Aτελή ποιήματα 1918-1923. Aten: Ikaros, 1994. Översättning Vasilis Papageorgiou och Lo Snöfall. Foto av VP: Rethymno 2006.)

Bertil Malmberg

bertil-malmberg.jpg

Εδώ δεν υπάρχει τώρα και τότε

Εδώ δεν υπάρχει τώρα και τότε
ούτε επερχόμενος χρόνος
ούτε κίνηση ούτε
ακινησία
– ούτε κάτι που έγινε ή που γίνεται
ούτε κάτι που έχει μορφή, ούτε αμορφία
ούτε δύο ούτε τρία
ούτε πλήθος: μόνο ένα.
Προσηλωμένο στο τίποτε
αναπαύεται στον εαυτό του.
Προσδεμένο στο τίποτε
αναπαύεται στο τίποτε
και καμιά εικόνα δεν μπορεί να συλλάβει
κανένα όνομα
της ουσίας του τη χλομή απουσία ουσίας. Ήδη
το «σκιάς σκιά» είναι
υπερβολικά συγκεκριμένη παρομοίωση.
Και ωστόσο
καμιά συμπαγία δεν συγκρίνεται με τούτη.
Δεν διαθέτει κανένα πόρο
όπου θα μπορούσε η μύτη έστω μιας βελόνας να εισχωρήσει.
Ο γκρίζος γρανίτης αρχέγονου βουνού είναι σε σύγκριση
αραιός σαν κόσκινο.
Τόσο πολύ είναι εντελώς ένα.
Τρέμω
τον θάνατο αυτόν που ποτέ δεν πεθαίνει
τη ζωή αυτή που ποτέ δεν έχει ζήσει
αλλά υπάρχει και υπάρχει και υπάρχει
αιώνια.

Ω τριαντάφυλλα μιας μέρας
ω πλήθος ποικιλία ανεμοθύελλα πλανήτες
ιχθυοτρόφε ωκεανέ
φεγγαρόφωτα νερά
αστραφτερά δίχτυα
ω παροδικότητες:
με σας θέλω να ανυψωθώ
με σας θέλω να πορευτώ
στο μπουμπούκιασμα στην άνθιση και στον θάνατο.

(Under månens fallande båge, 1947. Μετάφραση Βασίλης Παπαγεωργίου.)

Kenneth Koch

Kenneth Koch by Lo Snöfall

Two plays from One Thousand Avant-Garde Plays. New York: Alfred A. Knopf, 1988. Translated into Greek and into Swedish by Vasilis Papageorgiou. The portrait of Kenneth Koch is by Lo Snöfall, first published in Sti skia tou trenou (In the shadow of the train, a volume with poems by Kenneth Koch and John Ashbery (Κέννεθ Κοκ και Τζον Ασμπερυ) translated into Greek by Vasilis Papageorgiou. Thessaloniki: Hyperion, 1997). In the photograph Karen and Kenneth Koch in Thessaloniki, June 1997.

Η επιστροφή του Οδυσσέα

ΠΗΝΕΛΟΠΗ Οδυσσ

ΟΔΥΣΣΕΑΣ Είμαι

ΠΗΝΕΛΟΠΗ Εκείνο

ΟΔΥΣΣΕΑΣ Πηνελ

ΠΗΝΕΛΟΠΗ Γκομπλέν

ΟΔΥΣΣΕΑΣ Υφαντό

ΠΗΝΕΛΟΠΗ Τούτο

ΟΔΥΣΣΕΑΣ Όχι

ΠΗΝΕΛΟΠΗ Μνηστήρες

ΟΔΥΣΣΕΑΣ Σκύλος

ΠΗΝΕΛΟΠΗ Αναγνώρισε

ΟΔΥΣΣΕΑΣ Γηραιή

ΠΗΝΕΛΟΠΗ Τροφός

ΟΔΥΣΣΕΑΣ Είμαι

ΠΗΝΕΛΟΠΗ Εσύ!

*

Μια άλλη επιστροφή του Οδυσσέα

(Ο ίδιος ηθοποιός παίζει και τον Οδυσσέα και την Πηνελόπη.)

Λοιπόν, Πηνελόπη, εδώ είμαι. Φόρεσε το πιο λεπτό σου φόρεμα και πάμε να μας δει η πόλη. Θέλω να δείξω σε όλους τους μνηστήρες τι έχουν χάσει. Και βέβαια θα το φορέσω! Να δείξω επίσης σε όλους ότι είμαι εδώ. Ω, είμαι τόσο χαρούμενος που έχω επιστρέψει, Πηνελόπη! Θα έπρεπε να είσαι. Μα είμαι. Οδυσσέα, αγάπη μου! Ω, γλυκιά μου!

Karen and Kenneth Koch in Thessaloniki

Odysseus hemkomst

PENELOPE Odyss

ODYSSEUS Jag

PENELOPE Det där

ODYSSEUS Penel

PENELOPE Gobeläng

ODYSSEUS Vävning

PENELOPE Det här

ODYSSEUS Nej

PENELOPE Friare

ODYSSEUS Hund

PENELOPE Igenkänd

ODYSSEUS Gammal

PENELOPE Amma

ODYSSEUS Det är

PENELOPE Du!

*

En annan hemkomst av Odysseus

(En enda skådespelare spelar både Odysseus och Penelope.)

Nåväl, Penelope, här är jag. Ta på dig din tunnaste klänning och låt oss gå på stan. Jag vill visa för alla friare vad de gått miste om. Åh, klart jag ska göra det! Och visa alla att jag är här. Åh, jag är så glad att vara hemma, Penelope! Du borde väl vara det. Nåväl, jag är. Bedårande Odysseus! Åh, min söta!

Elena Penga

Autumn

Naken kvinna

Hennes bröstvårtor är mjuka, upprättstående, runda, släta, röda.
Hon ligger naken i den varma lägenheten som är upplyst enbart av
enorma röda lampor. De ser ut som stora blommor på tyg. Hon
sover. Hon är i sitt hem i staden, en stor stad, en stad som inte är
hennes. Hon har aldrig känt att staden var hennes, hon har aldrig
känt något som hennes eget annat än den fullständigt personliga
känslan av en ständig exil från världen som hon befolkar, med sin
kropp.

Den, hennes kropp, så som den är exponerad i sängkläderna liknar
den ett öde, fridfullt landskap. Hennes älskare har då och då tagit
sin tillflykt till det. Hon har haft älskare. Vackra, mjuka, med härliga
rumpor.

Hon sover. Tevens glasruta är upplyst, den står på. Säger vi inte så?
Teven står på. Bakom rutans glas en rockstjärna, Bono, med fluffigt
hår, han har på sig en jacka med pälskrage, fluffig den också. Fluffigt
passar honom. Han växte upp, säger han, i en religiös miljö, på en
plats där människorna dör för sina trosideal. Han växte upp på Irland.
Nu pratar han om Amerika, om logotyper till kända märkeskläder,
märkesskor, märkeshotell. Han säger att barnen i hans land, Irland,
slåss för ett par Nikeskor. Han tycker inte om det. Men det som
han i Amerika tycker om när han kör bil genom väststaternas öde
vidder är att se upplysta logotyper mot horisonten, märkesnamn i
skyltar av neon. De signalerar att han äntligen närmar sig en befolkad
plats. Bensinstationer med röda stjärnor som emblem, kemtvättar,
snabbköp, motell. Historien kommer att vara sträng mot oss om vi
ger mindre till de andra samtidigt som vi blir rikare.

Den sovande kvinnan liknar ett skeppsbrott. Halva hennes kropp
sticker ut, medan den andra halvan förblir försjunken i sömnens
dvala. Teven står på.

Genom glasdörrarna i hennes lägenhet syns lägenheten i huset
mittemot i full belysning, fullt med riktiga växter, med soffor,
bokhyllor, små prydnadsföremål, den ser ut som teaterkuliss. En
påklädd man rör sig där. Vad gör han egentligen? Det är söndag. Det
regnar ute. Det åskar och blixtrar. Krukorna rinner över, växtbladen
lyser. Kan mannen deras namn? Namnen på växterna på hans
balkong? De hade nämnt dem för honom, de två kvinnorna som
har den stora plantskolan på strandvägen, de hade nämnt dem för
honom, han mindes dem en kort tid, sedan glömde han dem. Hans
växter är utan namn. I exil i en fin stadsdel, mitt i stan.

Det är natt. En radiostation hörs någonstans. Men var? Den hörs
genom luften. Tillsammans med åskan och blixten. Den står på.
Säger vi inte så om radion? Den står på, säger vi. Musiken står på.
Vi gör musik. Men lådor också. Vi lever inuti lådor som vi gör för
att bättre kontrollera oss själva och de andra. Vi lever inte inuti
musikinstrument. Trots att vi gör sådana också.

Kvinnan sover. Mannen i lägenheten mitt emot står orörlig just nu,
söker något, ett minne. Kanske ett nyckelhål. En naken kvinna.

Känner du fortfarande så? Ja. Det gör jag. Ja. Ja. Ja. Ja.

Den sovande kvinnan liknar ett skeppsbrott. Halva hennes kropp
sticker ut ur vattnet, medan den andra halvan förblir nedsjunken i
det, nedstucken i sanden. Eller snarare liknar hon ett telefonnummer.
Du skriver ned det någonstans i all hast, sedan hittar du inte det,
ingen chans att hitta det, du letar och letar. Du glömmer det. Tills
det oförhappandes dyker upp ett annat ögonblick, du ser det skrivet
framför dig. Skrivet.

Du tänker på kartor. Du behöver dem ibland för att hitta platsen du
bor på, för att hitta din väg bland handlingar och händelser. Vissa
samlar på verkliga kartor. Gamla. Väggarna i deras hus är täckta
av kartor från golv till tak. Inramade. En gång om året plockar en
kvinna, hustrun eller städerskan, det beror på, ned alla ramar för att
damma av dem. Sedan hänger hon dem på deras ursprungliga plats.
Hon fotograferar dem med en polaroidkamera för att kunna se i
vilken ordning de åter ska hänga på väggen. Hon skapar sin egen
karta med hjälp av polaroidbilderna, en guide. Du också behöver en
sådan. Du måste göra den.

Kvinnan sover alltjämt denna regniga natt. Hon visar sina bröst för
den öppna rymden. Det finns inga ögon som kan se på. Inte just nu.
Hon har visat dem för ögon vid andra tillfällen. Hon har suttit i en
öppen bil. Bilen körde då på en motorväg. Kvinnan tog av sin blus
och sin behå, hon visade sina bröst för natten, för mannen bredvid,
för vinden. Små frihetshandlingar, då. Och nu.

Du köper en stor sil. För matlagningen. Och då sätter du den på
huvudet, som hatt. Du packar in alla möblerna i huset som om du
skulle flytta , du låter dem stå så, bjuder hem dina vänner, inte för att
de ska se på dem, inte heller för att se deras reaktioner, det handlar
inte om någon konstinstallation, trots att de försöker påverka dig
åt det hållet. Du bjuder hem dem för att det slumpar sig så. Du
gömmer dem bara inte. Du är inte intresserad att behålla dem bara
för dig själv.

Kvinnan sover. Hon visar upp sina bröst. Oavsiktligt? Det finns inga
ögon som kan läsa dem. De är skrivna. Just nu finns det inga. Men
kanske en annan tid kommer det att finnas. Kanske inte.

Förborgad skönhet. Och regnets doft i den lilla jorden i krukorna.
Yves Saint Laurent har spenderat mycket pengar på sitt laboratorium
för att kunna återskapa regnets doft i den våta jorden.

Trivs du här? Ja. Lukta på det. Här. Ja. Lukta på det just här. Ja.

Vad är nuet? Det som du ser är det. Detta här nu. Titta på det.

Du har varit olycklig. Ja. Men i extas också. Ja, i extas också.

Du har dykt en sommar i ett grunt hav, fyllt av båtar. Små. Små båtar.
Du har hållit deras rep, har dragit dem. Glöm inte det. För att din
kropp minns.

Nu ser hennes kropp tankfull ut, mycket allvarlig. Tam, tämjd.
Domesticerad. Begären föds i kroppen av sinnena, men i hjärnan, i
själen, hur? Som regnets doft i den våta jorden. Och det onda, hur
föds det? Av en slump? Av misstag? Du klipper kattens morrhår av
ren nyfikenhet, för att se hur dess nos ser ut utan det. Utan morrhår
förlorar katten sin balans och sin orienteringsförmåga. Något
liknande händer med fjärilens vingar också. Om du vidrör dem, om
du tar bort fjunet som de har på sina vingar, flyger inte fjärilarna
igen. Du tror inte det, du vill bekräfta det. Föds det onda eller finns
det bara? Preexisterar. Som instinkterna. Som det som vi mer än
något annat förväntar oss. Och som inte har ägt rum än. Kommer
det att födas? Finns det?

Okunnighet. Vad vet vi? Du. Jag. Den nakna kvinnan. Den påklädde
mannen. Växterna. I exil tillsammans. Vi. Just nu. Här.

Teven är på. Den visar händelser från katastrofer och krig. Scen efter
scen. Avståndsbilder, närbilder. Hus i lågor. Män med gevär. Döda
kroppar. Blod.

Kvinnan tog av sin blus och sin behå, hon visade sina bröst för
natten, och somnade. Hon drömmer. En stor park med en sjö i. Och
många ankor.

En anka attackerar en annan, sätter sig på den, biter den i nacken om
och om igen. Ankan har kastat ned den andra ankan och sliter i dess
hals. Tills den tar livet av den.

(Översättning Michael Economou och Vasilis Papageorgiou. Texten ingår i en antologi med de grekiska prosaförfattarna Dimitris Kalokyris, Klairi Mitsotaki, Dimitris Nollas, Elena Penga och Thanasis Valtinos: Gräset doftar starkt. Fem samtida grekiska prosaister. Växjö University Press 2009.)

Dimitris Kalokyris

Sömnens krysantemum

Dimitris Kalokyris, collage Collage by Dimitris Kalokyris

När den barmhärtige Shiva för en stund slöt sina ögon blev det
mörkt i världen och han drömde för första gången i historien den där
drömmen om regnet som många sedan dess har drömt: en oändlig
flod av mynt, sades det, faller dundrande från himlen och fickorna
har inte plats för de ambivalenta slantarna som översvämmar
handflatorna och glider bort från de omfamningar som man förtvivlat
försöker uppfinna; myriader faller och skingrar sig som kiselstenarna
på stranden, som fiskstimmen som rusar fram i drömmens klara hav;
för att denna dröm är en allegori över människans förtvivlan att
kunna förvärva frihetens motvärde utan att det kostar henne något,
av naturliga skäl och utan ömsesidiga affärer. Under de femtiofyra år
som Scipio levde vet vi att han varken köpte eller sålde någonting.

Hur som helst: vad förväntar sig alla som tittar mot himlen?
Regnet, ett gudomligt ingripande som ska befria oss från nederlagets
vanära? När lufttrycket är lågt drar guldet som slumrar i Historiens
jord spiralformigt till sig hymenoptera, hemiptera, lepidoptera och
blixtnedslag. Thukydides (A, 6) skriver att atenarna hade en cikada
av guld i håret som symbol för sitt ursprung. Men kanske fungerade
det som en signal om de inföddas urgamla maskopi mot Athenas
moderna uggla och mot demokratin i största allmänhet.

*

Varje kväll räknade han mycket försiktigt havets vågor, som om
de vore mynt, bortglömda i de evinnerliga drömmarna: en spansk
silverreal, som visade Filip IV, är lika med två och en halv dukater,
det vill säga lika med en venetiansk zecchino; det samma som att
säga att ett holländskt mynt med ett lejon på ena sidan kunde växlas
mot åttio turkiska mynt runt Egeiska havet, och i Baltikum mot tre
gamla floriner, med en blomma på ena sidan och ett ansikte på den
andra, precis som på mynten av den siste grekiske kungen i norra
Indien, Hermaios, som under namnet Heramayasa regerade under
första halvan av första seklet. När han fick problem med omgivande
folkstammar bad han faktiskt kejsar Cheng Di från Handynastin om
hjälp, men kinesen undvek till slut att blanda sig i, vilket fick som
resultat att hellenismens sista spår några år senare erövrades och
försvann. Hermaios regerade under många år i Punjab-trakten. Flera
av hans mynt är bevarade, de har inskriptioner på två språk, grekiska
och indiska, och återger hans byst i olika versioner. ”Hur rörs inte
greken av att läsa grekiska…”, som poeten skulle skriva; hur indiern
upprörs när han tittar på den lockiga gestalten vet vi inte.

”Myntet får inte sitt värde från materialet det är tillverkat av utan
snarare från den avbildade härskarens gestalt”, tänkte den vise.

Tyvärr har allt detta förstörts för all framtid. Men om det inte
fanns våldsamma katastrofer skulle inte heller arkeologin finnas,
skrev vetenskapsmannen och räknade vattnets mynt, stundom falska,
det vill säga fattiga på koppar och försilvrade eller förgyllda, och
ibland av rent silver, ”de vackraste och mest klingande”, precis som
atenarnas.

Sedan dess hanterades den intensiva myntdrömmen av en
brunhårig kvinna från Kaspiska havet, en sådan vars kläder i sagorna
flaxar i häftiga vindar och vars hår glänser (ni vet ju hur), med en
svart skugga runt ögonen, lika svart som sjöborrens tagg. Hon bar
alltid ett persiskt smycke på sin förgyllda hals och hon hade de långa
fingrarna täckta med guldstoft utvunnet ur krossade malmer från
Uralbergen. Det sägs att hon märktes av en försilvrad blixt den
nionde mars, då hon var gravid, på Sankte Symeons dag, vilket betyder
att märkena förs över till fostret. Hon födde en dotter som maldes
levande när hon var sjutton för att hon inte tillräckligt gav efter för
en kavalleriofficer som blev ytterst utom sig inför hennes åsyn som
köpts för silver, men främst för att han blev förtvivlad av att hon
sedan födseln haft en levande skålsnäcka fäst vid sin ängs klitoris, på
sitt fjuniga venusberg, på exakt den plats där ryckningarna för alla
andra kvinnor blommar, vilket medförde att hon ständigt gick runt
i orgasmisk förstening och med en extatisk glans över ögonlocken.
Hon kom senare att dyrkas som traktens helgon.

Under natten drömde hon om månens motvärde; under dagen
drömde hon om ljusets order och sinnenas pedagogik. Det sades att
hon på ett underligt sätt, som om det kom från himlen, strax innan
de ovannämnda händelserna om den fullständiga nermalningen ägde
rum, blev gravid och födde ett dött barn som begravdes med ett
förgyllt sestertium i munnen för att betala vid Acherousiasjön, men
när arkeologernas hackor efter tolv generationer öppnade graven
fann de skelettet av en yngling som hade en rubel i munnen och
fyra kopek överst på pannan, tydligen på grund av skillnaden i den
monetära likvärdigheten från epok till regim och tvärtom.

Den fattige vill ha pengar men Gud ger honom barn, säger man
sedan dess på denna plats och staden Sevasteia fick namnet Shivas,
där prästen under händelsernas häftiga utveckling plötsligt undrade
för ett ögonblick: Även om han fanns, av vilken anledning ska man
älska Gud?

Han tänkte ut sju, åtta tusen anledningar, hittade på en hel del
till, men förgäves. Inte ens den oupphörliga kedjeorgasm som
framkallades med hjälp av helgonets vattenskålsnäckas medlidande
var tillräcklig som svar och han sjönk i myntens blomsterrika sömn,
efter att han hade tämjt de innerliga vinrankorna och sin stofthyddas
klättrande murgröna, och spelat krona eller klave med månens
månatliga faser. Han ansågs vara desertör och försvunnen.

När den barmhärtige Shiva för en stund slöt sina ögon blev det
mörkt i världen.

Och det är ett faktum att inget sedan dess har fått de sanna
poeterna att be.

(Siffrornas museum, 2001. Översättning Michael Economou och Vasilis Papageorgiou. Texten ingår i en antologi med de grekiska prosaförfattarna Dimitris Kalokyris, Klairi Mitsotaki, Dimitris Nollas, Elena Penga och Thanasis Valtinos: Gräset doftar starkt. Fem samtida grekiska prosaister. Växjö University Press 2009.)

Gabeba Baderoon

Cinnamon-Helsinki

Κανέλα

Πέφτω έξω
από τη ζεστή εσάρπα
της ιστορίας.

Μάτια κατέρχονται το δέρμα μου
σαν μοναχό δάχτυλο.

Σε βρίσκω

ανοιχτό σαν αντίσκηνο.
Είσαι κανέλα
καμπυλωμένη γύρω μου.

(The Dream of the Next Body, 2005. Μετάφραση Βασίλης Παπαγεωργίου.)

Klairi Mitsotaki

Medalj M. M.

Trapporna leder allt djupare. Vart nionde steg en avsats, inte mer än två meter lång. Varje steg högt. Med varje kliv blir nedstigningen häftigare. Omöjligt att göra en paus. Där bakom blir pyramiden större, skjuter ständigt i höjden. Dess topp döljer nu solen. Färgerna försvinner. Kylan sprider sig. Först i kroppen. Senare överallt, i luften.

Plötsligt jord. Mörk jord, fet, som kallar på en. Första tanken är att lägga jord på kroppen för att värma den. Att svepa in, täcka sig med jord. Händerna tar tag i den, rör, gräver i den. Fingrarna känner något hårt. Jorden drar sig undan, en hel yta grävs upp, täckt av arbetat guld. Arbetat för att klä en människokropp. Nacken, handleden, armarna, skenbenen, midjan. Jag lyfter upp guldhalsbandet, sätter det på mig. Blodet studsar som andetagen.

(Metallia (Medaljer), 1993. Översättning Vasilis Papageorgiou och Lo Snöfall.)

Dimitris Nollas

aten.jpg

Den gamle fienden

    Det hemsöker mig alltid i min sömn
    det tredje fönstret ett skoningslöst öga
    (Nikos-Alexis Aslanoglou)

Under en lång promenad kom jag att tänka på möjligheten att
jag befann mig i en sedeskildring och inte i en av Pireus äldsta
stadsdelar, där jag länge bekymmerslöst nu gått runt i de trånga
flyktinggränderna. Min misstanke blev till visshet när jag förstod
att jag under den största delen av min sträcka hade följt efter en
kringvandrande gatuförsäljare, som en lång tid hade lockat mig med
sig och fått mig att ströva runt ett osynligt centrum som blev alltmer
avlägset, alltmer oklart, ju längre tid som jag förvirrat följt efter
honom.

Det var uppenbart att det var något som lockade mig hos denne
man. Jag måste ha känt honom, ha träffat honom i det förflutna, så
som han fick mig att fastna bakom honom och följa honom likt en
jakthund efter sitt byte. Jag kunde inte minnas vem han var, men jag
var säker på en sak: den tid då jag kände honom måste vara långt
borta och det fanns ingenting som förebådade hans nuvarande svåra
belägenhet.

Utan att vara helt medveten om det hade jag följt honom in på två
caféer och ett bageri, där jag köpte ett kilo klenäter för att rättfärdiga
min närvaro, och nu befann jag mig i en smutsig håla fylld av vinfat
som hotfullt hängde över de få kunderna, vilka, misstänkte jag,
utgjorde en del av ett imaginärt sceneri, eftersom krögaren fyllde
bägaren med vin som mannen beställt från en flaska bakom disken
och inte från en av tunnorna som prydde hans mörka ställe. Vilket
han också gjorde för mig lite senare, när jag sjönk ned på en stol, fast
besluten om att avsluta min plågsamma vandring.

Denne man, så som jag kunde förstå efter att ha slösat bort en
hel förmiddag i hans sällskap, försökte med liten framgång att sälja
bulgariskt luktvatten. Hans sätt att gå, hans slitna mockasiner som vid
varje steg tycktes i färd med att lämna kvar sina klackar på asfalten,
hans sätt att släpa sin vänstra fot efter sig, men främst hans sätt att
uttala det dubbla l, som om han ville dränka det i saliven varje gång
han ropade ”Luktvatten, bulgariskt luktvatten”, gjorde att jag blev
som fastklistrad vid honom. Det var allt det här som fick mig att tro
att jag gick genom de första raderna i en sedeskildring.

Han satte sig vid bordet mittemot mitt och om hans blick inte
vore så trött hade hans ögon säkert kunnat tränga rakt genom mig,
så som han riktade den mot mig.

”Tio kronor bara”, sade han. Utan att röra sig från sin plats visade
han mig provflaskan som han uppvisade för alla och han drog sin
stol närmare min, utan att jag bett honom att göra det. ”Vi två måste
ha träffats”, tilla han med en familjär ton som harmonierade helt
med platsen och han nämnde namnet på en sorglig förort i det torra
Attika, där vi en gång skulle ha hållit till i samma bowlinghall.

Jag skyndade mig att förneka det, som om jag inte borde låta
honom ta initiativet till detta igenkännande. I helsike, sade jag inom
mig, det är ju jag som följt honom en lång tid nu, inte han som följt
mig.

Jag erbjöd honom lite av mitt vin och började söka i det förflutnas
kartotek, jag gick fort från minnets vita rutor till de svarta och undrade
om vi hade gått i samma skola, om vi varit tillsammans i armén eller
om vi arbetat tillsammans i hamnen i Perama, där jag under några år
arbetat på ekonomiavdelningen hos ett företag som gjorde skrot av
gamla fartyg. Det sistnämnda tycktes mig vara det troligaste.

Jag inväntade ängsligt hans svar, för jag förstod nu att jag kände
igen denna blick. Det kunde jag svära på. Kanske var det inte den
varmaste blick som någonsin mött min, men jag kände igen den, jag
kände hans blick väl. Och jag väntade på en bekräftelse.

Han började med en ganska intressant inledning men den var
också på tok för lång och närmast ovidkommande för vårt problem.
Det trodde jag i början.

”Jag, min herre”, sade han och tvekade som om han tänkt om.
”Min herre, på grund av mitt arbete får jag varje dag möjligheten
att möta allting från början. Jag går överallt och detta tillåter mig att
återvända till för mig kända gator och åter träffa gamla bekanta som
trott att jag glömt dem. Jag möter alla och allting från början på ett
nytt sätt. Men vid det senaste tillfället såg jag någon som fick mig
att inse att jag sökt honom i hela mitt liv men han gled undan i sista
stund. Jag kände igen mannen, en gammal vän som för länge sedan
hade gjort mig illa. Han hade orsakat mig skada och jag kunde inte
glömma det. Trots att det hänt mycket under åren som gått sedan
dess, vilket borde ha lindrat smärtan i angreppet, mindes jag det hela
tiden, fast inte lika starkt som under den första tiden. Sålunda följde
jag efter honom och undrade ständigt varför jag inte kunde glömma
honom. Skadan som han hade orsakat mig var inte så stor, vilket
framgår av att jag knappt mindes det, men det som började skrämma
mig mest var att alla mina möten med okända människor från det
förflutna kanske inte hade med slumpen att göra utan det handlade
om den plågsamma jakten på en enda människa, den som nu gick
framför mig. Och om någon såg oss, så som jag hade koordinerat
mina steg med hans, hade man kunnat konstatera att inte bara våra
kliv utan också våra händers pendelrörelser var lika, så till den grad
att vi borde se ut som varandras spegling. Och hela tiden undrade jag
vad det var som plågade mig och inte lät mig bli fri från hans minne
som hade förvandlats till en mardröm.”

Här andades han djupt och det tycktes mig som om han ville
kontrollera vilket intryck hans ord gjorde på mig. Jag försökte dölja
min irritation och beställde motvilligt en halvliter vin till. Jag befann
mig återigen nära den mörka gränsen till en situation, vilken jag
trängde allt djupare in i och vilken jag skulle ha svårt att komma ur,
om jag inte bestämde mig vad exakt det var som också jag, i min tur,
var ute efter.

Han reste sig som om han skulle ge sig iväg och innan jag hann
förstå hur svårt allt detta var, började han nynna med i en sång som
hördes från en osynlig kassettbandspelare. Den nasala underjordiska
melodin ackompanjerade den underliga sångtexten, vars mumlande
tonade fram som en hymn till ångern:

Aldrig mer spelar jag tärning
inte heller rummy eller vira
även om man erbjöd mig
himlen och stjärnorna

I samma stund, som om han förlorat något värdefullt, som kanske
hade ramlat ned, snurrade han långsamt runt sig själv och tittade
djupsinnigt mot golvet runt sina fötter. Hela denna ritual fungerade
som en rökridå mot sången, eftersom det var helt uppenbart att hans
fötter sade en sak och hans hjärta en annan. Hans röst var så full av
längtan, att han i samma ögonblick som han sjöng upphävde sångens
budskap. Det ljöd som om han vore beredd att göra om det som
sångtexten klagade på. Som om han längtade efter – ännu värre, som
om han redan planerade att göra allt det som natten förde med sig,
just som den närmade sig med sina egna råd, medan han redan nu
drömde om dess utveckling.

Ingen hade märkt hans dansrörelser när han strax därpå kom och
satte sig intill mig igen. Han fortsatte som om den dansmusikaliska
pausen aldrig hade ägt rum, och jag kunde inte släppa innehållet i
sången.

”Och då hände det allra underligaste”, sade han. ”Ju mer jag följde
i hans spår, helt säker på att jag inte skulle tappa bort honom, men
utan att närma mig honom för att presentera mig som om jag vore en
okänd, desto klarare mindes jag en annan händelse som ägt rum under
den tid då han var försvunnen, och som jag hade bevittnat. Det var
ett lugnt samtal vänner emellan, vilket emellertid fick ett dåligt slut,
och kanske var det minnet av denna inskjutna historia, under den
tid han var frånvarande, som var anledningen till att jag undvek att
närma mig honom. Men vad skulle jag göra med honom egentligen?
Inte ens Gud visste det. Den där händelsen utvecklade sig så här:
Vid ett bord bredvid satt två bekanta till mig och diskuterade. Jag
hade till och med arbetat ihop med en av dem på flera båtar. De var
nära vänner, irriterande nära, och jag hade aldrig sett dem med annat
sällskap. Och plötsligt, medan de pratade om något obetydligt, reste
en av dem sig, jag minns inte vem, och när han gett ifrån sig ett skrik
fyllt av smärta drog han kniv och tryckte den i den andres bröst. Han
slaktade honom direkt. Det tog mig många dagar att återhämta mig
och jag tror att anledningen till att jag dröjde med att närma mig min
gamle fiende och ständigt höll ett konstant avstånd till honom hade
sitt ursprung i denna chock.”

Han hade inte för avsikt att låta mig säga ett enda ord eller
kommentera hans historia. Under tiden tömde vi halvliter efter
halvliter i snabb takt. Han för att han blev torr i halsen av detta
oändliga berättande och jag för att svalka av ledan som orsakades av
hans osannolika dubbla historia.

”För att vi två, min vän”, sade han med uppfräschad familjaritet,
”så som vi nu sitter här, har alla möjligheter att med varje ord som
rullar ut ur våra munnar förorsaka det onda. Vartenda ett av våra
ord kan bli en källa för det onda. Det är anledningen till att vi är
försiktiga, precis som alla som närmar sig en annan för första gången.
Men de där två hade redan sagt allting i sina liv, allt det som kunde
göra dem oense. Och ändå fanns det kvar ett ord till, det som de inte
hade uttalat än, och som väckte den andre som de i många år gömde
inom sig och som de kämpade att tillfredsställa med andra ord.”

Plötsligt reste han sig och utan att säga ett ord till gick han ut och
stannade utanför dörren, osäker på i vilken riktning han borde gå.
Kylan hade trängt fram i eftermiddagens dvala, och jag kände hur
syret jag andades skar i mina näsborrar. Jag undvek bestämt både att
påpeka för honom att han borde betala den del av räkningen som
var hans och att fråga om hans namn, eftersom jag, utifrån hans
berättelse, började misstänka att poetens ord ”ta mitt ord, ge mig din
hand” skulle gömma många riskfyllda överraskningar.

Han stannade vid ytterdörren och på ett diskret sätt lyckades
han kontrollera några lätt raglande steg. Han började förtvivlat leta
i sina fickor, ömsom lät han fingrarna söka runt, ömsom sänkte han
händerna djupt ned och med en tankfull min drog han sedan mycket
omsorgsfullt upp små papperslappar, bleknade anteckningar med
adresser och telefonnummer, kvitton och räkningar och bötesavier,
vilka han undersökte med en överdriven uppmärksamhet. Han
absorberades av dessa trasiga papperslappar som han studerade
mycket noggrant och detaljerat i det nedstigande violetta ljuset, som
om han skulle fatta ett stort beslut eller omedelbart betala någon av
dessa räkningar. Han gjorde sig till en mycket upptagen person, han
låtsades vara lugn med oändligt mycket att göra, kanske för att han
trodde att det alltid finns någon som iakttar oss, som följer efter oss,
och som vi måste vilseleda.

(O palaios ehthros (Den gamle fienden), 2003. Översättning Michael Economou och Vasilis Papageorgiou. Texten ingår i en antologi med de grekiska prosaförfattarna Dimitris Kalokyris, Klairi Mitsotaki, Dimitris Nollas, Elena Penga och Thanasis Valtinos: Gräset doftar starkt. Fem samtida grekiska prosaister. Växjö University Press 2009.)

Jordan Davis

Bike in Turku/Åbo

Ένας αδελφός στη Βαλτική

Πως το ζεστό αυτό γέρσιμό σου
σαν πλανήτης έχει
επιβάλει
το κρυφοκοίταγμά σου
σε μια υποπλοκή,
μήπως κρατάς
δυνάμεις για μια διαφωνία

ο κινητήρας ενός εφήμερου

ένα ηρεμιστικό
μ’ έκανε να παρατηρώ
τη σαβούρα και τους κρίνους

Αγάπη μου, άκου
το τραγούδι που σου τραγουδώ

Αυτοί οι αστείοι ήχοι είναι ερωτήσεις

Ακύρωσε ό,τι σχέδια κάνεις για κανένα υπνάκο,
θα ψάξουμε τα ρούχα
που είναι ριγμένα πάνω στα σκουπίδια

πληθυσμιακός έλεγχος σημαίνει
την εμπέδωση του πλούτου

Θέλω να πω ότι σε ακούω
σαν τη σύνθλιψη που καταρτίζει τον εναλλασσόμενο εαυτό μου

τη θλίψη σε ό,τι αφηγείται

(Μετάφραση Βασίλης Παπαγεωργίου.)

Eva Runefelt

Παιδική ηλικία

Γαλάζιο δωματίου, αυτό το γυάλινο παιχνίδι των γωνιών
Οι νυχτερινές σκηνές στις κόχες, το πιάνο με ουρά
διαμέσου των παιδικών χρόνων, σχεδόν σκοτάδι

(I ett förskingrat nu, 2007. Μετάφραση Βασίλης Παπαγεωργίου.)

Τζον Άσμπερυ / John Ashbery at 80

John Ashbery by Lo Snöfall

Στις 28 Ιουλίου 2007 ο Τζον Άσμπερυ κλείνει τα ογδόντα του χρόνια. Τα Χρώματα τον τιμούν δημοσιεύοντας την προσωπογραφία του ποιητή από τη Lo Snöfall και το πεζό ποίημα του Βασίλη Παπαγεωργίου (για πρώτη φορά στα Ελληνικά), το οποίο στοχάζεται την προσωπογραφία. Και τα δυο βρίσκονται στη συλλογή Handens blick (Το βλέμμα του χεριού), Ellerströms 1998. Δημοσιεύονται για πρώτη φορά επίσης δυο φωτογραφίες τραβηγμένες από τον Βασίλη Παπαγεωργίου στη Θεσσαλονίκη το 1997, τότε που η πόλη ήταν πολιτιστική πρωτεύουσα της Ευρώπης. Στην πρώτη βλέπουμε τον Τζον Άσμπερυ με την ερευνήτρια Krystyna Mazur σε μπαρ της Προξένου Κορομηλά. Η δεύτερη δείχνει τον Τζον Άσμπερυ και τον Κέννεθ Κοκ μπροστά στο ξενοδοχείο Ηλέκτρα.

Den 28 juli 2007 fyller John Ashbery åttio år. Chromata hedrar honom med Lo Snöfalls porträtt av honom och med Vasilis Papageorgious prosadikt som är en betraktelse över porträttet. Båda återfinns i boken Handens blick, Ellerströms 1998. Här publiceras också för första gången två fotografier tagna av Vasilis Papageorgiou i Thessaloniki 1997, då staden var Europas kulturhuvudstad. I det första ser vi John Ashbery tillsammans med forskaren Krystyna Mazur på en uteservering i närheten av hotellet Electra Palace. Den andra bilden visar John Ashbery tillsammans med Kenneth Koch framför Electra Palace.

Ashbery and Krystyna Mazur in Thessaloniki

Τα μάτια του Τζον Άσμπερυ λάμπουν από προσήλωση. Προσήλωση σε μια θέληση που δεν θέλει. Μια τραγική θέληση που χαμογελά στο τραγικό. Το τραγικό: ειρωνεία που δεν είναι στραμμένη προς κάποιον. Μια ειλικρινής ειρωνεία, τόσο ειλικρινής όσο και η άβυσσος, τόσο ειρωνκή όσο και οι μεταμορφώσεις της αβύσσου. Η προσήλωση, η ειλικρίνεια, το τραγικό και η ειρωνεία προσφέρουν στην άβυσσο την ασπρόμαυρη μορφή της. Το πρόσωπο του Άσμπερυ ως άβυσσος. Το απροσμέτρητο βάθος της αβύσσου μετατρέπεται σε επακρίβεια στην κάθε λεπτομέρεια που το χέρι έχει δημιουργήσει. Η προσωπογραφία της αβύσσου: το απόκοσμο ως κοσμική κατάφαση.

John Ashberys ögon lyser av hängivenhet. Hängivenhet för en vilja som inte vill. En tragisk vilja som ler åt det tragiska. Det tragiska: en ironi som inte riktar sig mot någon. En ärlig ironi, lika ärlig som avgrunden, lika ironisk som avgrundens förvandlingar. Hängivenheten, ärligheten, det tragiska och ironin skänker avgrunden sin svart-vita gestalt. Ashberys ansikte som avgrund. Avgrundens omätliga djup blir till exakthet i varje detalj som handen har frammanat. Avgrundens avporträttering: det världsfrånvända som kosmisk bejakelse.

Ashbery and Koch in Thessaloniki 1997

Eva Runefelt

Φαιότητα

Greyness

Αυτό που αποπερατώνει εγκλείει
αποσπά και αποκλείει
υπολείπεται

    χιόνι, άσπρο
    είσαι ένα
    αυτό
    που ο άνθρωπος

δεν είχα κανένα λόγο να μιλώ
ώστε να μπορούν οι άλλοι να μ’ ακούν
συναναστρεφόμουν πράγματα που γερνούν αργά,
τη δυνατή άνοδο των ηλίανθων
και τ’ αγγλικά λουλουδάτα υφάσματα
Πέρασαν από δω λοβοί με χρυσά κουλούρια
πουδραρισμένα μάγουλα, τα μαύρα μαλλιά, τα χέρια της

Αυτοί που δεν αφήνω σε ησυχία
– όχι απολιθωμένοι αλλά πηχτοί,
η παράξενη νευρικότητά τους
τα πρώτα οχτώ χρόνια, το γλωσσοκοπάνημα
στο κεφάλι μου
Μια φαιότητα

Εγώ έξω
σου εσύ
μέσα μου

(I ett förskingrat nu, 2007. Μετάφραση Βασίλης Παπαγεωργίου.)

Dimitris Kalokyris

Urania och Naxa

Dimitris Kalokyris, Mouseio arithmon

Bara innan man fyllt tjugo och efter att man fyllt sextio älskar man.
När argumenten tar slut mobiliserar man nämligen kärleken.

Jag vet inte hur uran luktar, om det nu luktar, men hennes hals
luktade exakt så: uran. Således kallades hon Urania, men i norr
var hennes smeknamn Naxa. När hon lösgjorde håret frigjordes
hon från sin egen myt. Med håret uppsatt i en knut åldrades hon
i genomsnitt med tre år. När hon höll sig stilla visade hennes hud
utspridda tal på grund av en allergisk känslighet. Under många år har
många människor försökt vederlägga hennes myt eller åtminstone
komma underfund med den genom att addera och dividera talen,
men förgäves. Talens summa, sade man, har med vulkanutbrott på
Java att göra. Produkten med spannmålsodling. Hur allt detta gick till
är jag inte i stånd att berätta för er.

Suetonius nämner att kejsar Caligula – vars namn härstammar
från ordet caliga, militärkänga – arrangerade tävlingar i Lugdunum i
grekisk och latinsk retorik. De besegrade hade tvingats komponera
långa lovtal till segrarna, men om de var förskräckliga talare tvingades
de sudda ut sina texter med tungan, annars slängdes de i floden. Ve
de besegrade!

Samma taktik tillämpades också av Naxas olika beundrare som
ständigt envisades att sudda ut talen med tungan, suga in kvadratrötter,
ägna sig åt att dra in logaritmer, känna på mångsiffriga decimaltal,
tills den begärliga slutsatsen skulle utstrålas och kastas högt upp, men
ack! Vare sig man räknade med en blyertspenna eller med fingrarna
var det imaginära tal som segrade och blåste upp detta lingvistiska
problem. Bland de intresserade utmärkte sig kirurger, lingvister,
kliande kiliaster, skulptörer naturligtvis, galopperande poliser eller
tillfälliga passagerare. Å andra sidan var kanske alla de människor
som trängdes i hennes livs lilla mulna vardagsrum inget annat än en
enda person. Vilken? Låt oss ignorera denna fråga tills vidare.

På sitt rum odlade hon en jordgubbsplanta i en lerkruka, och för
att förhindra hårväxt lät hon på ett lädersnöre hänga en pytteliten
stjärna av elfenben runt sin hals. Och precis som romarna uppfattade
man ödsligheten hon lämnade efter sig som frid. Likt ekot var hennes
öde att aldrig tala först, och när de andra talade kunde hon inte vara
tyst.

Det påstods att hon själv målade de berömda talen med
karamellfärg eller choklad, och att hon valde decimaltalens längd, så
att den var omvänt analog med den förväntade toleransens kvot och
direkt analog med den eftersökta njutningens.

Eftersom man kan säga att hon hade varit kunskapstörstande
och ägde ett öppet sinne för nya idéer, skulle hon mycket väl kunna
utvecklas till domkyrkopräst eller artilleriöverste, om det varit tillåtet
för vackra kvinnor att göra karriär i dessa populära yrken. Men hon
blev aldrig förälskad i någon, ty när hon kammade sig störde hon sin
biologiska kalender, och hennes ålder, som alltid svävade under den
verkliga gränsen, kunde aldrig fastställas exakt. Och varje gång hon
tittade sig i spegeln för att bättra på sminket eller läppstiftet ropade
hon med fruktan för demiurgen till sig själv: ”Herre Gud!”

Hon har aldrig existerat, men hon försökte förtvivlat att göra
det. Så många människor som hur som helst existerar, är de kanske
bättre?

(To mouseio ton arithmon, Siffrornas museum, 2001. Översättning Michael Economou och Vasilis Papageorgiou. Texten ingår i en antologi med de grekiska prosaförfattarna Dimitris Kalokyris, Klairi Mitsotaki, Dimitris Nollas, Elena Penga och Thanasis Valtinos: Gräset doftar starkt. Fem samtida grekiska prosaister. Växjö University Press 2009.)

Lars Elleström

Lars Elleström, cover

(patti smith)

Όταν σταματώ στη γέφυρα
για να κατουρήσω στη λίμνη
από σεβασμό προς το νερό
από το οποίο κάποτε πιθανώς προήλθαμε
σκέφτομαι το τραγούδι της Πάττι Σμιθ
Pissing in a River. Η λίμνη
βέβαια δεν είναι ποτάμι
αλλά έστω. Μου αρέσει
η Πάττι Σμιθ και μου αρέσει
να κατουρώ έξω
από σεβασμό προς ό,τι
έπλασε ο καλός Θεός. Κατά τ’ άλλα
ο καλός Θεός έπλασε και τον κλέφτη
που πέρσι έκανε διάρρηξη στο αυτοκίνητό μου
και μεταξύ άλλων πήρε και το Radio Ethiopia.
Εύχομαι να του αρέσει του κλέφτη η Πάττι Σμιθ
και να του αρέσει να κατουρά από γέφυρες.
Υποθέτω ότι πρόκειται για άντρα
επειδή είναι πολύ δύσκολο για τις γυναίκες
να κατουρούν από γέφυρες. Και υποθέτω
ότι η Πάττι Σμιθ
που παρ’ όλα αυτά είναι ποιήτρια
δεν κατουρά ποτέ στο ίδιο ποτάμι
δυο φορές.

(Om det är så, 2004. Μετάφραση Βασίλης Παπαγεωργίου.)

Adrián Santini

Γι’ αυτό αγαπάμε τη φωτιά

Κατάλαβε όσο πιο
καλά μπορείς
ότι ο μύθος της ζωής
έχει ανακαλέσει τον θόρυβό του
και καίγεται στην ίδια του τη φωτιά
που είναι και δική μας,
επειδή κι εσύ κι εγώ καιγόμαστε
και οι λέξεις μου
και οι δικές σου λέξεις
και οι σιωπές μου
και οι δικές σου σιωπές
και μαζί με όλα, οτιδήποτε δικό μου –
τα φτερά σου και τα φτερά μου,
όλα αρχίζουν να καίγονται, αγάπη μου,
σ’ αυτόν τον εναγκαλισμό,
μεταθανάτια πνοή
των ονείρων μας…
Όλα καίγονται, πίστεψέ με,
με την πιο ήπια ταχύτητα,
σαν καννάβια
στην πιο ακατέργαστη
μορφή τους!

(Aproximaciones, 1983. Η σουηδική μετάφραση του ποιήματος βρίσκεται στον τόμο Bevingade Lejon. 11 chilenska poeter i översättning, 1991. Μετάφραση από τα Ισπανικά και Σουηδικά Βασίλης Παπαγεωργίου.)

Michael Economou

Τρεις μικρές στροφές

Ι

(πρωί)

Τίνος η πεταλούδα; Τίνος οι ώρες όταν το καλοκαίρι
προσφέρει τα χρώματά του; Η Βανέσσα Ιώ
μένει έκπληκτη, αποτυπώνεται η ίδια
σαν ερώτηση στην ίριδά της. Κάποιου
η πεταλούδα, οι μέρες κάποιου… Κάποιου
ο ουρανός το πρωί όταν
οι ώρες δεν έχουν ακόμη συνδεθεί με
τη μέρα. Η υποχρέωση κάποιου
να παραμείνει εντελώς γαλήνιος.

ΙΙ

(μεσημέρι)

Δεν είμαι εγώ αυτός που θα μετακινείται
δίχως ήλιο. Είναι η ασαφής φωτεινή θάλασσα
πάνω απ’ τα σταροχώραφα που δελεάζει
τα πουλιά να ψάχνουν για νερό. Είναι το μεσημέρι
που κάνει τις ώρες να ξεφυσούν απαλά
και είναι η υψωμένη σημαία
που δεν θέλει να είναι σημαία.

ΙΙΙ

(βράδυ)

Αν τα βράδυ είχε λέξεις θα ζητούσε λίγο νερό.
Αν η βροχή είχε χρόνο θα ψιχάλιζε.
Αν η σιωπή είχε φωνές θα διψούσαν.
Αν το χώμα είχε μάτια θα ήταν λυπημένα.
Αν το σκοτάδι είχε φως δεν θα φαινόταν τίποτε.

(Αδημοσίευτο ποίημα. Μετάφραση Βασίλης Παπαγεωργίου.)

Tomas Tranströmer / Τούμας Τράνστρεμερ

Tomas Tranströmer by Lo Snöfall

Το ποίημα «Το σπίτι του πονοκέφαλου» που γενναιόδωρα μου έδωσε να μεταφράσω και να δημοσιεύσω εδώ στα Ελληνικά ο Τούμας Τράνστρεμερ υπάρχει σε δυο εκδοχές, από τις οποίες καμιά δεν έχει δημοσιευτεί στα Σουηδικά. Η συντομότερη από τις δυο αυτές εκδοχές με τον τίτλο «Leider» δημοσιεύτηκε στα Γερμανικά στο περιοδικό Akzente το 1978. Η εκδοχή που παρουσιάζεται εδώ στα Ελληνικά δημοσιεύτηκε το 1979 στα Ουγγρικά, σε τόμο με ποιήματα του Τράνστρεμερ. Ευχαριστώ θερμά τη Μόνικα Τράνστρεμερ που πρόθυμα πάντα φροντίζει εμάς που αγαπάμε την ποίηση του Τούμας. Το σχέδιο είναι της Lo Snöfall (Λου Σνέφαλλ). Δημοσιεύτηκε για πρώτη φορά στον τόμο Tomas Tranströmer, Τα ποιήματα. Μετάφραση Βασίλης Παπαγεωργίου. Printa 2004.
Βασίλης Παπαγεωργίου

Το σπίτι του πονοκέφαλου

Ξύπνησα μέσα στον πονοκέφαλο. Ο πονοκέφαλος
είναι το δωμάτιο, όπου είμαι αναγκασμένος να μένω
επειδή δεν έχω λεφτά να νοικιάσω κάπου αλλού.
Πονάνε τα μαλλιά μου τόσο που γκριζάρουν. Πονά ως
μέσα στον γόρδιο δεσμό, το μυαλό, αυτό που δεν ξέρει
ποια κατεύθυνση να πάρει. Ο πόνος είναι ένα μισοφέγγαρο
που κρέμεται μισοκοιμισμένο στον γαλάζιο ουρανό, το
χρώμα χάνεται απ’ το πρόσωπο, η μύτη δείχνει προς τα
κάτω, όλη η μαντική διχάλα στρέφεται προς τα κάτω, προς
το υπόγειο ρεύμα: τον πόνο. Μετακόμισα σ’ ένα σπίτι που
χτίστηκε σε λάθος μέρος, υπήρχε ένας μαγνητικός πόλος
ακριβώς κάτω απ’ το κρεβάτι, ακριβώς κάτω απ’ το
προσκεφάλι, και όποτε άλλαζε ο καιρός πάνω απ’ το
κρεβάτι γινόταν βραχυκύκλωμα. Επανειλημμένα προσπαθώ
να φανταστώ έναν θεσπέσιο χειροπρακτικό που με μια
θαυματουργή λαβή τσιμπά τους αυχενικούς μου σπονδύλους,
κάτι που μια για πάντα θα διορθώσει τη ζωή μου. Και δεν
είναι ότι πονά στο ιδιωτικό μου κεφάλι μόνο. Το κακό
συνδέεται μεταξύ άλλων και με τις διαπραγματεύσεις για
ειρήνη στο Παρίσι, οι οποίες κατέληξαν σε «αδιέξοδο»,
και η έκφραση «αδιέξοδο» προβάλλεται στην οθόνη εδώ
μέσα. Μου προκαλεί λύπη επίσης το ότι τα γράμματα
μένουν αναπάντητα, ότι χθες ήμουν θυμωμένος, ότι
κατεδαφίζουν το παλιό άσχημο σπίτι για χάρη ενός πιο
άσχημου. Όμως το σπίτι του πονοκέφαλου δεν είναι
ακόμη ώριμο για διαγραφή. Πρέπει πρώτα να μείνω εκεί
μια ώρα, δυο ώρες, μισή μέρα. Είπα πρώτα ότι ήταν
δωμάτιο, αλλάζω μετά και λέω ότι είναι σπίτι, όμως
το ερώτημα είναι αν δεν πρόκειται για ολόκληρη πόλη.
Η κυκλοφορία είναι αμείλικτα αργή. Τα πρωτοσέλιδα
φωνάζουν στα περίπτερα. Ένα τηλέφωνο χτυπά.

Tomas Tranströmer / Τούμας Τράνστρεμερ

Φθινόπωρο

    Στον Κο Ουν

Και το κατώφλι του ορίζοντα που απομακρύνεται γοργά…

Ο φθινοπωρινός αέρας φέρνει μικρές αράχνες
που αργοτρεκλίζουν στην κορυφή της τεράστιας σημύδας.

Σύντροφος σκιά με οδηγεί ανάμεσα στα δέντρα.

(Το σουηδικό πρωτότυπο δημοσιεύτηκε για πρώτη φορά στον τόμο Ko Un, Tiotusen fotspår och andra dikter, Atlantis 2005. Μετάφραση Βασίλης Παπαγεωργίου.)

Eva Runefelt

Πτώση στον ίλιγγο

Ξυσμένη από
τον κίτρινο ύπνο

Συνεχίζω,
πλάθω κάποιον να είμαι
Συνεχίζω έτσι,
λεπτοί περίπατοι,
προχωρώ έτσι
και μπαίνω στον ύπνο
που κυκλοτερώς παίρνει
πίσω το δέρμα

(I djuret, 2001. Μετάφραση Βασίλης Παπαγεωργίου.)

Tommy Olofsson

Μετανάστευση

Κάθε μέρα είναι και μια σκέψη που τρυπώνει
σ’ ένα βουνό από φως. Η καρδιά είναι μια σφήνα που μπήγεται
σε κάθε ρωγμή και με απανωτά χτυπήματα ανοίγει δρόμο
ώσπου να φτάσει στα μαλακά.

Σ’ ένα ποτάμι από φως το καλοκαίρι γεμάτο βλάστηση και γαλάζια
θάλασσα, σκληραγωγημένο ήδη από τη μνήμη, μια αναβλημένη
υπόθεση που αργά ή γρήγορα πρέπει να διεκπεραιωθεί ή να
αρχειοθετηθεί σαν άσκηση ενώπιον του μέλλοντος.

Η συνείδηση δεν βάζει όρια μεταξύ παρελθόντος και
παρόντος. Πρόσφυγες δίχως έγγραφα ταυτότητας
κινούνται ελεύθερα από το ένα αεροδρόμιο στο άλλο και σε
ελάχιστο χρόνο ιδρύουν νέες χώρες όπου βρουν.

Ισορροπία δυνάμεων μεταξύ ημέρας και νύχτας! Οι άλλες διαμάχες
είναι προσωρινές. Κι ωστόσο αντιστεκόμαστε, χαράζουμε σύνορα
στην άμμο ή σε κάθε κύμα που οι πρόσφυγες βλέπουν απ’ το
πλεούμενό τους όσο ακόμη πλέουν στο όνειρό τους.

Και μέσα μας τα όργανά μας αλλάζουν θέση μεταξύ τους.
Ο εγκέφαλος κουλουριάζεται σαν δηλητηριώδες φίδι στα μπράτσα
και στα πόδια. Η εσωτερική μετανάστευση μιμείται τον κόσμο.
Η καρδιά σφηνώνεται σε κάθε ρωγμή.

(Αδημοσίευτο. Μετάφραση Βασίλης Παπαγεωργίου)

Thanasis Valtinos

En röd ros

(Översättning Michael Economou och Vasilis Papageorgiou. Texten ingår i en antologi med de grekiska prosaförfattarna Dimitris Kalokyris, Klairi Mitsotaki, Dimitris Nollas, Elena Penga och Thanasis Valtinos: Gräset doftar starkt. Fem samtida grekiska prosaister. Växjö University Press 2009.)

Jason Kleandrou – en icke-cypriot – bär sorg i hjärtat. Detta händer år
595 e.Kr. i Kommagene. Orsaken: kroppens och gestaltens åldrande.
Förlust av muskulär massa, rynkor på halsen, fläckar på huden. Synliga
märken. Ty det finns dolda också. De oväntade erektionsproblemen
bekändes nyligen under de vetenskapliga membranens täcke. Ett
fruktansvärt knivhugg. Den snillrike alexandrinske enstöringen är
mycket medveten om allt detta. Således söker han sig till diktkonsten
utan illusioner. Till dess mediciner som gör att man under kort tid
inte känner smärtan. En kort tid, förvisso. Och sorgen återkommer.
Från 595 e.Kr. ända fram till idag, med sitt stadiga, elegiska tempo.

Hanna S., min tyska väninna, avslöjade runt 1975 för mig att hon
dolde några år för de andra. Sju. Hon skulle bli åttio snart och ansåg att
ärlighet var en nödvändig förutsättning för vårt förhållande. Detta har
jag återgivit på annat ställe. Hanna hade ett stormigt men klart liv: en son,
en tidig skilsmässa och en lång rad älskare. Den siste – en eskaderchef
i flygvapnet, i flygande tjänst – när hon var sextio. När hon på ett
redovisande sätt kommenterade sina äventyr slutade hon med orden:
”Jag var alltid trogen. En liten björnhona. Men det fungerade bra.”

Uttrycket ”liten björnhona” hänvisade mig till Brauroneia Artemis
små hängivna följeslagare. Men nu tror jag inte att Hanna kunde
något om vår mytologi. Dessutom kom hon från Berlin.

Plötsligt, när hon var fyrtio, konfronterades hon med en underlig
skräck. Kanske inte skräck, snarare ett hot mot sitt kvinnliga väsen. ”Jag
var fortfarande ung och begärlig, mer än någonsin. Men denna skräck,
hur abstrakt den än var, den bara fanns där. Jag kunde inte ignorera den.”

Hannas grekiska var bra. Kanske lite gammaldags. Från hennes
tid. Det gällde uttalet. Och det som hon inte kunde ignorera var det
förräderi som hennes kropp förberedde åt henne. Den biologiska
ringaktningen. ”Jag skulle inte stå ut med en sådan förnedring. Trots
att jag var en tuff tyska.” ”Vad är du nu, Hanna?” ”Ingenting. Och
jag ville avvärja det. Det var lite vanvettigt. Att själv sterilisera mig,
innan det kom som ett slut för min energi.” ”Det var våghalsigt.”
”Ja, på den tiden. Och svårt, det kunde inte genomföras. Nyligen
drömde jag om den unge läkare som undersökte mig då och som
försökte övertala mig att jag såg fel på saken. Han hade studerat i
München.” ”Hur ung var han?” ”Trettio år. Han bad mig sitta på den
gynekologiska stolen med benen isär, utan trosor, och han undersökte
mig. Jag förstod att han tyckte om mig. Han stoppade fingret i mig,
utan handske och jag tyckte om det, jag blev lugn av denna vidröring
och under hela undersökningen glömde jag allt annat. Det blev inte
något med denne läkare, trots att jag visste att han gärna ville det.
Jag tror att också jag gärna ville det. Och det var så enkelt, men det
blev inte något.” ”Varför, Hanna?” ”Det blev helt enkelt inte något,
men vi blev vänner. Ibland ringer han mig. Fortfarande. Han är gift,
har barnbarn, men jag vill inte träffa honom. Han är varken ung eller
vacker längre. Jag kan inte uthärda det. Utan övertygelsen att man
är odödlig är sådant omöjligt. Osårbar. Bara så har livet mening,
men jag är inte osårbar längre. Och detta tillintetgör mig. Att bara
tillfredsställa mig med tröstord.” ”Inte tröstord, Hanna. Du är så
kokett, och inom dig…” ”Inom mig vad? Nu är jag ett ingenting
och det har inte med det koketta att göra.” ”Hanna…” ”Under hela
natten kämpade jag ensam. Hela natten med handen utsträckt utan
att kunna nå något. Och idag är jag helt slut. För att jag inte sov på
morgonen heller. Jag gick upp och skickade Tasia till apoteket för
att köpa mina hjärtklappningspiller. Tasia hade inte berättat det för
mig. De sade till henne att hon inte längre kunde få dem utan recept,
de är farliga tillsammans med alkohol. De vet att jag dricker. Hela
kvarteret vet det. Jag måste sluta. Eller byta kvarter.”

Hanna levde sina sista fyra år i Maghrebs länder. Nära sin son
och sin svägerska, en trevlig kvinna från Hannover. Trevlig och snäll.
Hon dog 1982. De skickade henne hit, förseglad i flygplanets skrov.
Begravningen ägde rum dagen efter, klockan fyra på eftermiddagen,
på Atens Första Kyrkogård, avdelningen för heterodoxer. Jag
lämnade en röd ros och bland de få som hade samlats där såg jag
två okända äldre män. De tycktes vara okända också för varandra.
Jag frågade Tasia vilka de var men hon kände dem inte. Ingen kände
dem. Inte Hans heller. De följde tysta den enkla protestantiska
begravningsgudstjänsten och när den slutade gick den ene av dem.
Den andre kom ända fram till graven. Smal, inte mager eller krokig,
inte heller slapp, med något ungdomligt över sig fortfarande, lite
solnedgångsglöd. Av någon anledning tänkte jag att han kunde ha
varit den en gång flygande eskaderchefen. Men jag vågade inte fråga
honom.

August Strindberg

Ηλιοβασίλεμα στη θάλασσα

Είμαι ξαπλωμένος στη γωνιά με τα παλαμάρια,
καπνίζω ”Πέντε γαλάζιοι αδελφοί”
και δεν σκέφτομαι τίποτε.

Η θάλασσα είναι πράσινη,
έντονα βαθυπράσινη σαν το αψέντι:
είναι πικρή σαν χλωριούχο μαγνήσιο·
και πιο αλμυρή από χλωριούχο νάτριο·
είναι αμείλικτη σαν ιωδιούχο κάλιο·
και λήθη, λήθη
για τα μεγάλα αμαρτήματα, και τις μεγάλες λύπες
μόνο η θάλασσα δίνει,
και το αψέντι!

Ω, πράσινη αψινθοθάλασσα,
ω, γαλήνια αψινθολήθη,
νέκρωσε τις αισθήσεις μου
και άφησέ με να κοιμηθώ ήσυχα,
όπως τότε που μ’ έπαιρνε ο ύπνος
όταν διάβαζα ένα άρθρο στη
Revue des deux Mondes!

Η Σουηδία απλώνεται σαν καπνός,
σαν καπνός από μαδούρο Αβάνας
και ο ήλιος κρέμεται εκεί πάνω
σαν μισοσβησμένο πούρο,
όμως γύρω στον ορίζοντα
υψώνονται οι κυματωγές κατακόκκινες
σαν βεγγαλικά
και φωτίζουν την αθλιότητα.

(Μετάφραση Βασίλης Παπαγεωργίου)

Elena Penga

Till dig som sover

(Översättning Michael Economou och Vasilis Papageorgiou. Texten ingår i en antologi med de grekiska prosaförfattarna Dimitris Kalokyris, Klairi Mitsotaki, Dimitris Nollas, Elena Penga och Thanasis Valtinos.)

”Allt som vi känner för varandra, vill du att vi gör något av det?” ”Älska varandra?” hade jag frågat dig osäkert. ”Det vore fint.” ”Jag vill ha ett förhållande med dig, det tycker jag mycket om”, hade du sagt. ”Du överraskar mig. Jag vet inte hur man gör.” Vi tystnade och hörde vinden som blåste starkt. Jag vet hur man gör för att ta en promenad. ”Kom, så promenerar vi tillsammans i trädgården ända fram till havet.” Jag märkte det i kroppen när du omfamnade mig. ”Vi går och lägger oss. Det är kallt.” Jag följde dig in. Jag tog av mina skor och lade mig i mörkret som jag var, med kläder och underkläder på. Du lade dig intill mig som du var. Vi kysstes eller snarare började vi kyssa varandra, för det var något som varade länge, något som aldrig tog slut, det var mycket passionerat. Jag bad om att hålla dig i min famn. Varför det? Höll jag inte dig medan vi kysstes? Jag höll dig igen men på ett annat sätt, samtidigt som jag höll dig ändå eller var det du som höll mig, det var som om jag kom in i dig, det kändes som att sjunka, nej, som att förenas, innan, innan man förenas, som att börja sjunka in i en annan kropp, din egen. Jag tittade uppåt, jag var inne i dig och inte i rummet, men jag såg ovanför oss det stängda fönstret och hörde vinden igen som blåste starkt. Jag värmdes av dig och frös av vinden och ville att du skulle prata men jag bad dig inte att göra det, jag ville att du skulle säga något till mig utan att jag bad om det, du tog min hand, du lade den varhelst du än ville på din kropp. Jag kände din hud, fram till dess hade jag inte vidrört den, hur var det möjligt att jag hela denna tid inte hade rört vid din hud, att du inte hade rört vid min? Bara mitt hår. Du hade gripit tag i mitt hår, jag minns det, men hur är det möjligt att det inte var mer? Jag höll dig snarare med benen, eller med magen. Jag såg dig inte, hörde dig inte, men hur var det möjligt att jag såg det stängda fönstret och hörde vinden igen, du hade sjunkit i mig, inte så djupt, ner till en viss gräns inom mig, jag vet inte vilken gräns det var, säkerligen fanns det mer plats, men du hade stannat där. Du sover. Det gryr. Hur kommer det sig att natten alltid upphör i tid?

Tuija Nieminen Kristofersson

Δυο ποιήματα από το δεύτερο μέρος της συλλογής Τριλογία (Trilogi, 2006), το οποίο φέρει τον τίτλο ”Ο πλευρονήκτης και το άστρο”.

Μετάφραση Βασίλης Παπαγεωργίου Βινιέτα Λου Σνέφαλλ

svart kuvert

Ένα άστρο πέφτει τη νύχτα πριν ξημερώσει του Αγίου Λαρς
σημειώνω όλες τις πτώσεις
για να μπορέσω να δω κι εκείνη με τις πέντε αιχμές
ένα πεντάγωνο σχεδιάζεται με μια γραμμή μόνο
μια πεντάλφα, τρίγωνα που εισχωρούν το ένα στο άλλο
σαν τις σκέψεις του Ευκλείδη όταν έγραφε τα Στοιχεία
ή αυτά στα σύμβολα των προγόνων μου, χαραγμένα σε
τοίχους, εργαλεία, αγγεία, ένα άστρο
κατά των μαγισσών, κατά του κακού ματιού.

*

Και ο αστερίσκος, το σημάδι που επινόησε ο Αρίσταρχος
και το χρησιμοποιούσε όταν παρέπεμπε σε στίχο
του Ομήρου, έλαμψε σαν δυνατό φως του ποιήματος
ένας κειμενικός δείκτης, σαν να σκοντάφτεις σε αστερία
στην παραλία, ώ εδώ είναι, ο παλιός ρυθμός
της άμπωτης της πλημμυρίδας της άμπωτης και το σφρίγος
του ποιητικού μέτρου
κολλά στο υπόστρωμα σαν να έχει μυζητήρες
και το επόμενο κύμα δεν το
κουνά ούτε το επόμενο
μόνο πέτρες κοχύλια ξεκολλούν
ακούγονται ρουφήγματα πλαταγισμοί
κι όπως sternenwärts die Sternschnuppe
επιστρέφουν στις θέσεις τους
υδατόσημο σε παλιό χαρτί.

Dimitris Kalokyris

Fjärde delen i diktsviten Melanthias bok (2006)

Översättning Vasilis Papageorgiou

Melanthias bok

Jungfrun i regnets tyger
augustimånads lila mot mörkret.

Röd sippa gav blad
till hjärtans krans
och sommaren lik stjärnor i socker
kommer att visa tänderna leende.

Men ta inte emot vindruvor
och inte heller kall sprit
från Hades vingård.

Det finns dagar då den svarta gallan blir till
varför vi undviker parfymer
som sjömän eller främlingar erbjuder.
Plantera murgröna och skörda honung.

Om det plötsligt under samma tid saknas
sångfåglarna i sina burar
kommer flodernas källor att svämma över
medan besynnerliga händelser från framtiden
galopperar fram
med bepansrade ansikten.

Du skall raka ögonbrynen modigt
ty hundarna denna månad föds
med farliga prickar
i sin vilsna blick.

För att ditt barn skall ha en vacker röst
låter du det höra den första lögnen
framför spegeln.

Jag förutser oroligheter i afrikanska kungariken.
Parad av kroppslösa
i plutoner på däcket
betyder bedrövliga nyheter
varför vi omtänksamt använder oss av
vallmornas ord.

Om vetet puttrar i stavelserna
och ljusa rågen skummar på Sicilien
når signalen gränsen
att vakterna skall låta dig passera i fred
och helt ensam sömnens
järnborg.

New translations

Aase Berg

Δυο ποιήματα

Μετάφραση Βασίλης Παπαγεωργίου

Γυάλινο ελάφι

Ένα γυάλινο ελάφι εδώ
κλαδιά σπάνε, μηριαία οστά
Φθινοπωρινά φύλλα μαζεύονται γύρω από το σώμα εδώ
ένα παγωμένο ρυάκι δυναμώνει εδώ κοντά

Κόκκινες αλεπούδες μυρίζονται σκιά,
σκιά ανέγγιχτη γυάλινο ελάφι εδώ
Ένα παγωμένο ρυάκι γλείφει κόκκαλα,
φθινοπωρινά φύλλα μαζεύονται στο κρύο αυτό μέρος

Ένας μηριαίος αυλός σπάει και εκρήγνυται

(Mörk materia, 1999)

Κενοχώρος

η τάξη του μαυροσώματος
τάξη αταξίας

αταξίας λειότητα
λειότητα ενάντια σε τσαλάκωμα

τα φύλλα χαρτιού τσαλακώνονται
χωράφια οργώνονται τραχιά

η επιφάνεια της κατεύθυνσης
είναι διαπεραστικά στιλπνή

(Forsla fett, 2002)

****

Ron Padgett

Fem dikter

Översättning Michael Economou och Vasilis Papageorgiou

Joe Brainards målning Bingo

Jag mår illa när jag sitter intill Joe Brainards målning Bingo

Jag skulle kunna göra denna rad till en hel strof

Jag mår illa
när jag sitter
intill Joe
Brainards målning
Bingo

Eller så kunde jag ändra arrangemanget av raderna

Jag mår illa när jag sitter

Detta låter som hemorrojder
Jag kan ingenting om hemorrojder
Om det t. ex. gör ont att sitta när man har dem
Om så är fallet har jag dem inte
ty det gör inte ont när jag sitter
Förmodligen sitter jag ungefär 8/15 av mitt liv

Dessutom mår jag inte illa
när jag sitter intill Joe Brainard

I själva verket mår jag inte ens illa
när jag sitter intill hans målning Bingo
eller för den sakens skull någon annan av hans målningar

Jag sa faktiskt inte från början
jag mår illa när jag sitter intill Joe Brainards målning Bingo
Min fru sa det
som svar på någonting jag hade sagt
om en annan av hans målningar
Hon hade missförstått vad jag hade sagt

(Great Balls of Fire, 1990.)

Haiku

Ett: fem stavelser
Två: fem plus två stavelser
Tre: fem stavelser

(Tulsa Kid, 1979)

Dikt

Vad lustigt, jag
hör ikväll
Frank O’Haras röst
i mitt huvud –
när jag t. ex.
tänker i ord
är det han som säger dem
eller så är hans tonfall
i dem.
Jag är glad
att jag hörde honom
när han var i livet
och jag är glad att jag kan
höra honom nu
utan att bli ledsen,
jag ser det klart framför mig,
sättet Jimmy, alldeles
naken, med rosenblad
fastsatta på sin kropp,
sa ”Har du sett
Frank? Jag hörde
att han är i stan i kväll”.

(New & Selected Poems, 1995)

Sång

Att lära sig skriva,
vara en god människa och komma till himlen
är en och samma sak,

men när man försöker göra allt på en gång
räcker det för att göra en galen

(Tulsa Kid, 1979)

Samtal med Vladimir Majakovskij

Det är lugnt, jag medger det:
Det var bara en dröm jag hade i natt.
Jag tog mig fram på en lerig stig
i en kolonn av nedstämda män
i de nedsmutsade utkanterna av New York,
skymningen grådaskig och förfallen,
framtiden utan hopp
när vi marscherade fram
i våra solkade, proletära trasor.
På min vänstra sida fanns Majakovskij med rakat huvud
och intill honom hans vän
med grått skägg och mörk mössa.
”Du måste medge”, sade
Majakovskij, ”att detta är ett rätt så bra
sätt att skriva en dikt.”
”Ja”, sade jag, ”farten
uppehålls av vår vandring framåt,
det ödsliga landskapet smyger i varje ord,
och du är fri att säga vad du än vill.”
”Det är för att vi befinner oss inne i dikten”,
sade han, ”inte utanför.” Pölar
av oljigt vatten glänste lite vagt under de låga molnen.
”Det är därför mina dikter var så stora:
det finns mer utrymme inuti.”
Den hårda linjen på hans haka spändes och
männen skingrades. Jag följde
hans vän bakom en mur
för att höra dikten fortsätta
i föreläsningen i historia som vännen höll,
men nej, den verkliga dikten var avslutad.
Jag gick tillbaka till platsen
där dikten hade slutat.
Vladimir hade lämnat dikten.

(New & Selected Poems, 1995)

Ron Padgett föddes 1942 i Tulsa, Oklahoma. 1960 flyttade han till New York, där han möte och fick inspiration av den s.k. New York-skolans poeter, främst då av Kenneth Koch, hans lärare vid Columbia University. Ron Padgett har publicerat flera diktsamlingar, reseskildringar av en rad länder samt översättningar av böcker av Guillaume Apollinaire, Blaise Cendrars och Marcel Duchamp. I Sverige finns han med i volymen 3 x New York, tolkad av Gunnar Harding som i sin inledning skriver: ”En lättsinning respektlöshet liknande Kochs finner man hos den yngre poeten Ron Padgett […] Efterhand har ett allvarligare tonfall smugit sig in i [hans] dikter, även om han fortsatt att med lätt hand punktera det alltför patetiska.”

****

Ευριπίδης, Ιππόλυτος Καλυπτόμενος

Τα σωζόμενα αποσπάσματα

Μετάφραση Βασίλης Παπαγεωργίου

Η μετάφραση των αποσπασμάτων αυτών δημοσιεύται στο βιβλίο/πρόγραμμα παράστασης του θεάτρου Ακτίς Αελίου, το οποίο περιλαμβάνει το θεατρικό έργο μου Ιππόλυτος Καλυπτόμενος. Εκδόσεις University Studio Press, 2005 (στο βιβλίο αυτό μπορείτε επίσης να διαβάσετε περισσότερα για το χαμένο έργο του Ευριπίδη).

Φιλολογικές πηγές των αποσπασμάτων:

W. S. Barrett, Euripides, Hippolytos. Oxford University Press, 1964
Michael R. Halleran, Euripides, Hippolytus. Aris and Phillips, 1995

428
Διότι αυτοί που υπέρμετρα αποφεύγουν την Αφροδίτη
υποφέρουν όσο και αυτοί που υπέρμετρα τη θηρεύουν.

429
Διότι τη φωτιά εμείς οι γυναίκες
την αντιμετωπίζουμε με φωτιά μεγαλύτερη,
πολύ πιο δυσμάχητη.

430
Δάσκαλός μου στην τόλμη και το θράσος
ο Έρωτας, ο πιο πολυμήχανος εχθρός της ανημπόριας,
ο πιο δυσμάχητος θεός.

431
(το απόσπασμα αυτό ανήκει μάλλον στη χαμένη Φαίδρα του Σοφοκλή)

Διότι ο έρωτας δεν χτυπά μόνο τους άντρες
και τις γυναίκες, αλλά και τις ψυχές των θεών εκεί πάνω
χαράζει και τη θάλασσα διασχίζει.
Ούτε ο παντοδύναμος Δίας δεν μπορεί να τον αποφύγει,
παρά υποκύπτει και πρόθυμα ενδίδει.

432
Κάνε κάτι τώρα ο ίδιος και μετά κάλεσε τους θεούς.
Διότι και ο θεός συντρέχει αυτόν που μοχθεί.

433
Εγώ κρίνω ότι και ο νόμος δεν αξίζει σεβασμό
περισσότερο απ’ ότι είναι αναγκαίο, όταν κανείς υποφέρει.

434
Διότι τις τύχες των θνητών δεν τις ορίζει η ευσέβεια.
Πράξεις τολμηρές και χέρια αλόγιστα
θηρεύουν τα πάντα και τα κατακτούν.

435
Αν όμως σ’ αφήσω ελεύθερο και με διαβάλεις, τι πρέπει να πάθεις;

436
Ω, σεβαστή αιδώς, είθε στους θνητούς όλους να εισχωρήσεις
και τ’ αναίσχυντα να διώξεις απ’ το μυαλό τους.

437
Βλέπω ότι σε πολλούς ανθρώπους
η αλλοτινή επιτυχία γεννά ύβρη.

438
Ο πλούτος γεννά ύβρη στη ζωή, όχι η φειδώ.

439
Αλίμονο, οι περιστάσεις δεν μιλούν στους ανθρώπους,
ώστε οι δεινοί στα λόγια να σβήσουν.
Και τώρα κρύβουν την ολοφάνερη αλήθεια μ’ ευφράδεια,
έτσι που δεν πάει ο νους εκεί που πρέπει να πάει.

440
Θησέα, η καλύτερη συμβουλή μου σε σένα, αν έχεις φρόνηση,
είναι να μη πιστέψεις γυναίκα, ακόμη κι αν σου λέει την αλήθεια.

441
Ο χρόνος που κυλά αρέσκεται να λέει την αλήθεια για όλα.

442
Έτρεξε αμέσως στον στάβλο των αλόγων.

443
Ω, λαμπρέ ουρανέ και αγνό φως της μέρας,
τι χαρά να σας βλέπουν όσοι ευημερούν
και όσοι δυστυχούν, όπως εγώ.

444
Ω θεά, δεν υπάρχει τρόπος για τους θνητούς ν’ αποφύγουν το κακό
που είτε η ίδια τους η φύση προκάλεσε είτε οι θεοί έχουν στείλει.

445
Διότι οι θεοί δεν τα κρίνουν σωστά αυτά.

446
Ω, μακάριε ήρωα Ιππόλυτε,
η σωφροσύνη σου τιμήθηκε πολύ.
Στους ανθρώπους δεν υπάρχει
δύναμη μεγαλύτερη από την αγνότητα.
Και αργά ή γρήγορα στην ευσέβεια
θα δοθεί η καλή της αμοιβή.

447
Κυρίαρχος.

Υ.Γ. Σχόλιο στον Θεόκριτο
Είναι συνηθισμένο οι γυναίκες που κατέχονται από πάθος να επικαλούνται τη σελήνη, όπως ο Ευριπίδης βάζει τη Φαίδρα να κάνει στον Ιππόλυτο Καλυπτόμενο.

****

Magnus William-Olsson

Καλλίμαχος

Με φαντάζομαι να χαϊδεύω με τρία δάχτυλα, μετά
να πιάνω τα μαλακά, συνεσταλμένα αρχίδια του και να τον φιλώ
από τέτοια αδιάντροπα πλεονεκτική θέση. Η άκρη της γλώσσας πάνω
στα χείλια
και μετά αφήνω την άκαμπτη γλώσσα να διαπεράσει τη στοματική κοιλότητα, να εισχωρήσει
βαθιά στο λαρύγγι

Αν όμως αυτός είμαι εγώ κι εγώ είμαι εσύ;
Αν αυτός είναι ο κύριος κι εγώ ο δούλος του;
Αν εγώ είμαι η σκιά του, το όνειρό σου ή η δική μου αχαλίνωτη
επιθυμία μπροστά στον καθρέφτη;

Ω, ερωτική έκσταση!
ουκέτι μακρά λέγω

(Ögonblicket är för Pindaros ett litet rum i tiden, 2006. Μετάφραση Βασίλης Παπαγεωργίου.)