Air Mail, Αλληλογραφία με τον Robert Bly, 1964-1990, Bonniers 2001

Από το γράμμα του Τούμας Τράνστρεμερ στον Ρόμπερτ Μπλάι, 21 Δεκεμβρίου 1987:

”Για την ώρα έχω πονοκέφαλο, ένα πόδι μελανιασμένο και κουτσαίνω λίγο μετά από έναν αγώνα μπάντμιντον. Στη Μόνικα δεν αρέσει που παίζω μπάντμιντον, πιστεύει ότι θα έπρεπε να διαλέξω ένα άθλημα που ταιριάζει στην ηλικία μου – γκολφ για παράδειγμα. Το γκολφ όμως είναι για τις εξουσιαστικές τάξεις, το ξέρουν δα οι πάντες… Α, πριν από δυο εβδομάδες ανέβηκα σε ένα πιο αξιοπρεπές επίπεδο στα μάτια του κοινού όταν ο νομπελίστας Μπρόντσκι ανέφερε το όνομά μου σε μια τηλεοπτική συνέντευξη. Ο κόσμος με σταματά στο δρόμο: ”είδες τη συνέντευξη στην τηλεόραση με τον… πώς τον λένε… τον ΝΟΜΠΕΛΙΣΤΑ –  ΑΝΕΦΕΡΕ ΤΟ ΟΝΟΜΑ ΣΟΥ!””

Μετάφραση Βασίλης Παπαγεωργίου

Ο Τζον Άσμπερυ, ένας άλλος σημαντικός ποιητής στον οποίο θα πρέπει να δοθεί το Νομπέλ λογοτεχνίας, μιλώντας σε μεγάλη ισπανική εφημερίδα πριν από έναν χρόνο για τη σχέση της αμερικανικής λογοτεχνίας με τη Σουηδική Ακαδημία είπε ότι ”το μεγαλύτερο μυστήριο για μένα είναι γιατί δεν έδωσαν ακόμη το βραβείο στον δικό τους ποιητή, τον Τούμας Τράνστρεμερ, έναν από τους μεγαλύτερους εν ζωή ποιητές”.

Ο Τούμας Τράνστρεμερ έχει μια μεγάλη συλλογή εντόμων και σκαθαριών, η οποία παρουσιάστηκε στο σουηδικό Εθνικό Μουσείο Φυσικής Ιστορίας από τις 22 Ιουνίου ώς τις 8 Σεπτεμβρίου 2011. Στην έκθεση δόθηκε βάρος στον σημαντικό ρόλο που παίζει η φύση στην ποίησή του. Ο Σουηδός εντομολόγος στο πανεπιστήμιο της Λουντ Μίκαελ Σέρενσσον που ανακάλυψε ένα νέο είδος σκαθαριού στο σουηδικό νησί Γκότλαντ το ονόμασε Πυργωτός κάνθαρος του Τράνστρεμερ (Tranströmers tornbagge, Mordellistena transtroemeriana). Η τιμητική αυτή χειρονομία έγινε στη γιορτή που οργανώθηκε στο δημοτικό θέατρο της Στοκχόλμης για τα 80 χρόνια του ποιητή την άνοιξη του 2011.

Σχόλιο Βασίλης Παπαγεωργίου

När jag tänker på Tomas Tranströmer tänker jag främst på hans ögon. Vi befann oss i Aten för att bland annat läsa ur Sorgegondolen som jag just hade översatt till grekiska. Vi bodde alla på det lilla hotellet Hera i närheten av Svenska Institutet och Akropolis. En tidig morgon går jag nedför trappan till den lilla lobbyn. Det var tomt och tyst överallt. När jag hade kommit nästan ända ner såg jag att Tomas satt ensam på andra sidan salen. Jag önskade honom god morgon och Tomas tittade rakt in i ögonen på mig. Hans ögon var fyllda av ljus och godhet eller av godhet och ljus. Jag märkte genast hur mina ögon också fylldes av ljus och mitt inre av en stark känsla av godhet. Det var Tomas ljus och Tomas godhet, men också mer än så. Det var det som jag just då men även många gånger sedan dess skulle definiera som själva godheten och själva ljuset. Det var flera steg fram till Tomas. Vi tittade varandra i ögonen under hela denna stund, en mycket kort och ändå mycket lång stund. Jag hade kommit in i en säregen lyrisk värld. Jag kände mig som en dikt själv. Jag fick en stark känsla medan jag närmade mig honom att den oöverträffat klara godhet som Tomas ögon utstrålade av just då skulle besegra afasin, att Tomas skulle börja tala och berätta om hur natten hade varit, om hur dagen skulle bli. Men han sade ingenting och i hans blicks självklara generositet fortsatte vi att se mycket mer än ögonen eller ord skulle någonsin kunna avslöja. Denna långa stund har aldrig lämnat mig och den spelade en stor roll när jag några år senare började översätta Tomas samtliga diktsamlingar till grekiska. Att se världen genom Tomas ögon är att stå mitt i kosmos och ta del av dess oändlighet. I Minnena ser mig skriver Tomas om det ”stora mysteriet” som han började uppleva redan som pojke: ”Jag lärde mig att marken levde, att det fanns en oändligt stor krympande och flygande värld som levde sitt eget liv utan att bry sig det minsta om oss.” Tomas Tranströmer för denna stora värld i all sin gåtfullhet nära oss och tar oss, i vår komplexa gåtfullhet närmare kosmos. Han gör det på ett otvunget, vänligt, omsorgsfullt sätt. Det var inte svårt att översätta hans poesi till grekiska. Tomas ställer inte språkliga krav i sina dikter. Det var så tacksamt att arbeta med översättningen och samtidigt njuta av det. Jag kunde njuta av diktens språk samtidigt som jag kunde njuta av diktens innehåll, samtala med det, utforska det. Det är sällan att man som översättare upplever denna samtidighet. Det var ett av mitt livs lyckligaste perioder. Och den tog mig tillbaka till min barndoms försokratiska funderingar, till en värld och till en poesi som inte består av frågor och svar, utan enbart av frågor som svar och svar som frågor.

Dagen efter firandet av Tomas 80-årdag på stadsteatern i Stockholm befann jag mig mitt i det öppna landskapet utanför Ängelholm, framför den enda ljusfabriken i Sverige som tillverkar stearinljus vars diameter passar en specifik ljusstake, ljus som Lo Snöfall hade beställt en låda av för ett hus under uppförande i Jämtland. Den låga vita byggnaden mitt i den anspråkslösa öppenheten, min långa färd från Växjö, tystnaden blandad med vindens och fåglarnas toner, minimalismen som gjorde tidens och rummets konturer skarpare, gårdagens minnen, allt detta var ett tranströmerskt ögonblick mitt i multiversums ögonblick. Jag hade just parkerat bilen och beundrade gränslösheten när mobilen ringde. Det var Monica Tranströmer som med sin varma, lugna och säkra röst ville tacka för deltagandet i firandet i Stockholm. Och jag kände igen Tomas röst i Monicas röst också, jag kunde se hans ögon i den.

Vasilis Papageorgiou

Published in Smålandsposten, December 10, 2011.

Medan jag sätter på ugnen för att värma upp middagen
Iakttar jag en fluga som utforskar
rummet, där jag hängde tvätten.
Mina mänskliga fingrar, med sina långa, smala ben,
ser mer ut som en reptils. Jag vet inte,
kanske finns det inte någon mening i allt det här,
som en skåra i den gräsbevuxna marken, ur vilken gnagare
kommer och går. Lera och liv, vatten och hopp –
jag vill ha allt detta, verkligen. I stället lyssnar jag
på den blodfärgade knytnäven klapp klapp inne i skallen på mig
och underhåller en ömklig fluga.
Inom kort kommer den inte att orka mer,
som mitt armbandsur, men mitt varma mänskliga andetag
ska få den att flyga igen.

Ημικρανία

Καθώς ανάβω τον φούρνο για να ζεστάνω το δείπνο μου
παρατηρώ μια μύγα που εξερευνά
το δωμάτιο, όπου έχω κρεμάσει πλυμένα ρούχα.
Τα ανθρώπινα δάχτυλά μου με τα μακριά, λεπτά τους κόκαλα,
μοιάζουν περισσότερο με κόκαλα ερπετού. Δεν ξέρω,
ίσως να μην έχουν νόημα όλα αυτά,
σαν μια σχισμή στη χλοερή γη, από όπου μπαινοβγαίνουν
τρωκτικά. Λάσπη και ζωή, νερό και ελπίδα –
τα θέλω πράγματι όλα. Αντ’ αυτού ακούω
την αιματοβαμμένη γροθιά τακ τακ μέσα στο κεφάλι μου
και διασκεδάζω μια θλιβερή μύγα.
Σε λιγάκι θα σταματήσει
σαν το ρολόι στο χέρι μου, όμως η ζεστή, ανθρώπινη ανάσα μου
θα την κάνει να πετάξει και πάλι.

Blackbird and Wolf, 2007. Translated into Swedish by Vasilis Papageorgiou and Lo Snöfall. Translated into Greek by Vasilis Papageorgiou.

Επίλογος
Από τη συλλογή 17 ΠΟΙΗΜΑΤΑ
1954

Δεκέμβριος. Η Σουηδία είναι πλοίο τραβηγμένο στη στεριά,
ξαρματωμένο. Τα κατάρτια του υψώνονται αυστηρά
στον ρόδινο ουρανό. Και το σούρουπο κρατά περισσότερο
από τη μέρα – ο δρόμος που οδηγεί εδώ είναι γεμάτος πέτρες:
το φως δεν φτάνει ποτέ πριν από το μεσημέρι
και το κολοσσαίο του χειμώνα ορθώνεται,
φωτισμένο από φανταστικά σύννεφα. Και τότε
υψώνεται αμέσως απ’ τα χωριά ιλιγγιώδης
ο άσπρος καπνός. Τα σύννεφα αιωρούνται σε ατέρμονο ύψος.
Η θάλασσα ανασκαλεύει στις ρίζες του ουράνιου δέντρου,
αφηρημένη και σαν ν’ ακούει κάτι.
(Ένα πουλί πετά αθέατο πάνω από της ψυχής το σκοτεινό
και αλλού στραμμένο μισό, ξυπνώντας
με τις φωνές του αυτούς που κοιμούνται. Και
το τηλεσκόπιο γυρίζει, εντοπίζει έναν άλλο χρόνο,
και είναι καλοκαίρι: τα βουνά μουγκρίζουν, πλημμυρισμένα
στο φως και το ρυάκι υψώνει τη λάμψη του ήλιου
με το διάφανο χέρι του… Και μετά σβήνουν όλα,
όπως όταν κόβεται μια ταινία στο σκοτάδι.)

Ο αποσπερίτης κατακαίει τώρα το σύννεφο.
Δέντρα, φράχτες και σπίτια μεγεθύνονται, διευρύνονται
στου σκοταδιού την ορμητική, αλλ’ αθόρυβη χιονοστιβάδα.
Και κάτω από το άστρο εμφανίζεται όλο και περισσότερο
το άλλο, το κρυμμένο τοπίο που ζει
τη ζωή των περιγραμμάτων στην ακτινογραφία της νύχτας.
Μια σκιά τραβά το έλκηθρό της ανάμεσα στα σπίτια.
Που περιμένουν.

Στις έξι το απόγευμα σηκώνεται αέρας
και καλπάζει βροντώντας στον δρόμο του χωριού,
στο σκοτάδι, σαν πλήθος ιππέων. Πώς
ηχεί και σιωπά η μαύρη ανησυχία!
Τα σπίτια είναι φυλακισμένα σε χορό ακινησίας,
στο βουητό που μοιάζει αυτό του ονείρου. Η μια
μετά την άλλη οι σπιλιάδες γυροφέρνουν πάνω απ’ τον κόλπο
και κατευθύνονται προς την ανοιχτή θάλασσα που ξεχύνεται στο σκοτάδι.
Στον ουρανό τ’ άστρα στέλνουν απελπιστικά σήματα.
Ανάβουν και σβήνουν από τα σύννεφα που περνούν από μπροστά τους,
που μόνον όταν κρύβουν το φως αποκαλύπτουν
την ύπαρξή τους, σαν τα σύννεφα του παρελθόντος
που περιφέρονται στις ψυχές. Όταν περνώ έξω
απ’ τον τοίχο του στάβλου φτάνουν στ’ αφτιά μου μέσα στη φασαρία
τα χτυπήματα των οπλών του άρρωστου αλόγου.
Η αναχώρηση μέσα στη θύελλα, από
μια χαλασμένη αυλόπορτα που χτυπά και χτυπά, ένα φανάρι
που κρέμεται από ένα χέρι, ένα ζώο που κακαρίζει
τρομαγμένο στο βουνό. Αναχώρηση όταν βροντούν
οι κεραυνοί πάνω απ’ τις σκεπές των βουστασίων, όταν βουίζουν
τα τηλεφωνικά καλώδια, όταν ο αέρας σφυρίζει διαπεραστικά
στα κεραμίδια στη στέγη της νύχτας
και το δέντρο ανήμπορο σείει τα κλαδιά του.

Από μια γκάιντα ξεχύνεται μια μελωδία!
Μελωδία από μια γκάιντα που προελαύνει,
απελευθερωτικά. Μια πομπή. Ένα δάσος σε πορεία!
Αφροί γύρω από μια πλώρη, το σκοτάδι σαλεύει
και στεριά και θάλασσα ταξιδεύουν. Και οι νεκροί,
που βρίσκονται κάτω απ’ το κατάστρωμα, είναι μαζί μας,
μαζί μας στο ταξίδι: ταξίδι με πλοίο, περιπλάνηση
που δεν είναι καταδίωξη, αλλά σιγουριά.

Κι ο κόσμος μαζεύει συνεχώς το αντίσκηνό του
Και πάλι. Μια μέρα καλοκαιρινή αρπάζει ο αέρας
τ’ άρμενα της βαλανιδιάς κι εκσφενδονίζει τη Γη.
Το νούφαρο κάνει κουπί με το κρυφό νηκτικό του πόδι
στη σκοτεινή αγκαλιά της λίμνης που είναι σε φυγή.
Μια ξεκομμένη κοτρόνα κυλά στις αίθουσες τ’ ουρανού και χάνεται.
Στο καλοκαιρινό σούρουπο φαίνονται στον ορίζοντα νησιά
που υψώνονται. Παλιά χωριά τραβούν τον
δρόμο τους, εισχωρούν όλο και πιο βαθιά στα δάση, πάνω
στους τροχούς των εποχών με τα στριγκλίσματα της καρακάξας.
Όταν η χρονιά βγάζει τις μπότες της,
και ο ήλιος σκαρφαλώνει πιο ψηλά, τα δέντρα γεμίζουν φύλλα
και αέρα και αρμενίζουν ελεύθερα.
Στα ριζά του βουνού σκάει η κυματωγή του δάσους των κωνοφόρων,
έρχεται όμως η μεγάλη, ζεστή φουσκοθαλασσιά του καλοκαιριού,
περνά αργά μέσ’ από τις κορυφές των δέντρων, αναπαύεται
για μια στιγμή κι αποτραβιέται –
παραμένει η άφυλλη ακτή. Και τελικά:
το πνεύμα του Θεού είναι σαν τον Νείλο: πλημμυρίζει
και υποχωρεί με ρυθμό που έχει υπολογιστεί
σε κείμενα από διαφορετικές εποχές.
Αλλά και Αυτός είναι αμετάβλητος
και γι’ αυτό σπάνια Τον βλέπει κανείς εδώ.
Διασχίζει τον δρόμο της πομπής από τα πλάγια.

Όπως το πλοίο που διασχίζει την ομίχλη
δίχως η ομίχλη να το αντιλαμβάνεται. Σιωπή.
Το σύνθημα είναι το αδύναμο φέγγος του φαναριού.

Σ.τ.π. Τραγούδι: Το μυθολογικό μέρος είναι από το έκτο τραγούδι του Καλεβάλα.
Ελεγεία: Ο άντρας του Μπόκστεν [Bocksten]. Το καλοκαίρι του 1936 βρέθηκε στον βάλτο του Μπόκστεν στη Χάλλαντ [Halland] το πτώμα ανδρός που δολοφονήθηκε στα μέσα του δεκάτου τετάρτου αιώνα. Η ενδυμασία του ήταν σε τέλεια κατάσταση εξαιτίας των χουμικών οξέων. Στο πτώμα ήταν καρφωμένα δυο παλούκια για να μη μπορέσει ποτέ ο νεκρός να σηκωθεί και περπατήσει.

Σύρος
Από τη συλλογή Ο ΜΙΣΟΤΕΛΕΙΩΜΕΝΟΣ ΟΥΡΑΝΟΣ
1962

Στο λιμάνι της Σύρου παρατημένα εμπορικά πλοία σε αναμονή.
Οι πλώρες δίπλα δίπλα. Αραγμένα εδώ και χρόνια:
CAPE RION, Μονρόβια.
KRITOS, Άνδρος.
SCOTIA, Παναμάς.

Σκοτεινοί πίνακες πάνω στο νερό, κρεμασμένοι απόμερα.

Σαν παιδικά παιχνίδια που γιγαντώθηκαν
και μας κατηγορούν
για ό,τι δεν γίναμε.

XELATROS, Πειραιάς
CASSIOPEJA, Μονρόβια.
Η θάλασσα σταμάτησε να τα διαβάζει.

Όταν όμως ήρθαμε για πρώτη φορά στη Σύρο, νύχτα ήταν,
είδαμε τις πλώρες δίπλα δίπλα στο φως της σελήνης και σκεφτήκαμε:
τι πανίσχυρος στόλος, υπέροχα ενωμένος!

Τα ποιήματα περιλαμβάνονται στον τόμο Tomas Tranströmer, Τα Ποιήματα, μετάφραση Βασίλης Παπαγεωργίου, εκδόσεις Printa 2004.

Photo by Daniel Olovsson: Holding my dog

This is the hand that caresses the cat, the dog, the thinking and the
being, Moira and her maker and sets them loose, that is caressed by
them, permanently in the beyond of impermanence, the hand a point in
topogony and chronogony, their expanse, a hand in cosmos and of cosmos,
a cosmetic hand, coming from yes and giving yes back, moving.

Vasilis Papageorgiou

Vad gör denna stillhet med kroppen?
Gradvis växande utvidgning som chokladvikt.

Gräsplanen sträcker munnen ner i vattnet.
Tunna skyar blånar nu den högt liggande sjöns fönster.

Ögon når över en tre mil grå harmoni.
Himlen skiftar som musik, jaget följer efter.

Härlig luft skummar ut för att möta rymden.

Kanter som gjorts uppmärksamma på rörelse och oljud
slappnar av för att dricka tystnaden, men gör det inte ännu.

Avlägsna avsikter vandrar in i purpur.

Πρώτες μέρες στα Όρη Caha

Τι επίπτωση έχει αυτή η ακινησία στο σώμα;
Επαυξητική επέκταση όπως το βάρος από σοκολάτα.

Ο χορτοτάπητας βουτά το στόμα του στο νερό.
Λεπτά νέφη χρωματίζουν τώρα μπλε το παράθυρο της ψηλής λίμνης.

Μάτια απλώνονται σε μια γκρίζα αρμονία τριάντα χιλιομέτρων.
Ο ουρανός παραλλάσσει σαν μουσική, ο εαυτός ακολουθεί.

Η αφρόκρεμα του πολυτελούς αέρα ρέει για να συναντήσει τον χώρο.

Παρυφές που αντιλήφθηκαν κίνηση και θόρυβο
ηρεμούν για να πιουν τη σιωπή, αλλά δεν το κάνουν ακόμη.

Μακρινές προθέσεις περιπλανώνται στο ιώδες.

Translated into Swedish by Vasilis Papageorgiou and Lo Snöfall. Translated into Greek by Vasilis Papageorgiou.

Lo Snöfall, African Bear at circus, Arrangement, 2011

Το τέλος ως αρχή, ως άπειρες αρχές στο αφήγημα Ο τελευταίος Βαρλάμης, όπου, στην ευφορία της αβεβαιότητας, δεν γνωρίζουμε, δεν θέλουμε να γνωρίζουμε, τι τελειώνει και τι αρχίζει στο κείμενο, τι έχει αρχίσει και, προ πάντων ίσως, τι είχε αρχίσει, ώστε κάποια στιγμή να τελειώσει. Η αβεβαιότητα ως παιχνίδι, η ευφορία του παιχνιδιού. Και η τραγική διάσταση με την οποία το παιχνίδι διασκεδάζει δίχως να υποκρίνεται ότι καλύπτει, και η οποία μετατρέπει την ευφορία σε μελαγχολία, την ταυτίζει με τη μελαγχολία, τραγική διάσταση που δίνει στο παιχνίδι την ουσιώδη του υπόσταση ως αναμοχλευτή της θολούρας σε πολλά επίπεδα της ελληνικής πραγματικότητας. Ο Θανάσης Βαλτινός, στον χώρο των λιγοστών σελίδων του νέου αφηγήματός του, αναπτύσσει ένα κλασικό τέχνασμα ψευδών φιλολογικών πηγών και παραπομπών, περνά στη μυθοπλασία μιας ρομαντικής και απροκάλυπτα μελοδραματικής σχέσης, των επικών επιπλοκών και θλιβερά καταληκτικών εξελίξεών της, και ευκόσμως δίνει τη δυνατότητα και στο τέχνασμα και στη μυθοπλασία να κάνουν έμμεσα και άμεσα κομβικά σχόλια πάνω στην πρόσφατη ελληνική ιστορία. Η συχνά αιφνιδιαστική λιτότητα, η ευστοχία, η οξύτητα, η συμπερασματική κομψότητα του λόγου του δίνουν στο κείμενο τη διάσταση του ντοκουμέντου, της ιστορικής και κοινωνικής μαρτυρίας, τη συμπαγία ενός άγνωστου ως τώρα, αλλά ουσιαστικού πάντα αποσπάσματος ζωής, μνήμης, πολιτισμού.

Η ευφορία του φιλολογικού παιχνιδιού υπερβαίνει, κατά κάποιον τρόπο, το δίλημμα μυθοπλασία ή μαρτυρία, ή μυθοπλασία ή αλήθεια, αλλά επαναφέρει την αλήθεια σαν διάθεση, επίγνωση, ιστορική προέκταση, σαν ανελέητη πραγματικότητα την οποία πρέπει να αναστοχαστούμε, όπως μας αναγκάζει να αναστοχαστούμε το ανησυχαστικό ζεύγος μυθοπλασία και αλήθεια, ή μυθοπλασία και μαρτυρία. Η ευφορία είναι εξαρχής και παραμένει σε όλο το κείμενο πηγή τραγικής συνείδησης, και αντιστρόφως, προέρχεται από αυτήν. Η τραγική συνείδηση, καθώς δεν αναγνωρίζει και δεν θέτει όρια, παράγει την ευφορία, το παιχνίδι με την αλήθεια και την ιστορία, και πάνω απ’ όλα παράγει την κατάφαση του χώρου και των προσώπων που παίρνουν μέρος σ’ αυτό το παιχνίδι. Το κείμενο ξεκινά με ένα τραγούδι που προκαλεί εικασίες για ζωή και θάνατο, και τελειώνει με μια πλασματική σκηνή, όπου εικάζεται η συνεύρεση του έρωτα με τον θάνατο. Και μια πρώτη, το διαπιστώνουμε σύντομα, ανάμεσα σε όλες τις πρώτες, στιγμές ευφορίας, αφού ήδη έχουμε διασχίσει τόπους και χώρους, έχουμε επισκεφτεί πολλές χώρες και γλώσσες, έχουμε διαπιστώσει τη βίαια ή γαλήνια ασύμμετρη σχέση της ζωής και του θανάτου, είναι αυτή που κάνει την εικασία υπαρκτή, που δημιουργεί την επιθυμία της ύπαρξης του εικασμένου, που καταφάσκοντας επιμένει στη συνέχιση της ζωής: στον τελευταίο Βαρλάμη δίνεται η ευκαιρία να γίνει ο πρώτος Βαρλάμης, να γίνει η αρχή για άπειρους πρώτους Βαρλάμηδες.

Ένα τραγούδι, ένα προϊόν φαντασίας, ένα έργο τέχνης για ένα πραγματικό πρόσωπο το οποίο έχει διασώσει η φαντασία και για το οποίο δεν ξέρουμε τίποτε είτε μέσω της ιστορίας είτε μέσω της φαντασίας (”Πρόσωπα υπαρκτά όλοι τους [μεταξύ αυτών και ο παππούς, ο πρώτος παππούς στα όρια του αφηγήματος, Βαρλάμης], που η μνήμη τους έχει διασωθεί από τη λαϊκή μούσα [ήρωες ”μεταπλασμένοι ως ανεξάρτητες ποιητικές περσόνες”], πάντως χωρίς καμιά τεκμηρίωση της ταυτότητάς τους”, μαθαίνουμε από τον αφηγητή ή μέσω του αφηγητή, καθώς αυτός φαίνεται να έχει πρόσβαση στο περιεχόμενο της φανταστικής περιγραφής που μας δίνει η φανταστική και όχι πια ανύπαρκτη Ρωξάνη-Ρέα Αβρολαΐτη, καθώς και από τον Αλέξη Πολίτη: ”Πρόσωπα άγνωστα…”, σ. 11-12), προτρέπει τον αφηγητή να στοχαστεί το ερώτημα ”Η ιστορία αρδεύει την τέχνη ή η τέχνη – εν προκειμένω η ποίηση – δημιουργεί πραγματικότητα;”, σ. 12. Και εδώ μας απευθύνεται η πράξη, το έργο, το αποτέλεσμα της κατάφασης. Γιατί τι άλλο είναι αυτή η άρδευση και αυτή η δημιουργία από μια προσφορά, από μια γενναιόδωρη διεύρυνση, από την ευφορία μιας παρουσίας που γίνεται ακόμη πιο σημαντική καθώς κρύβει την μελαγχολία της τραγικής συνείδησης: τα πρόσωπα υπάρχουν και δεν υπάρχουν, ο θάνατος και η ζωή συνυπάρχουν είτε ως πραγματικότητα είτε ως διάκοσμος, και οπωσδήποτε αποτελούν ένα γρήγορο και τώρα, και παντοτινά πια τώρα, καταγραμμένο, πέρασμα μέσα από τον κόσμο, από το τεράστιο πλατάνι της πλάσης, με τη σκιά του και τις μαύρες του τρύπες (”Σε όλο αυτό το διάστημα [που ο προτελευταίος Βαρλάμης ζούσε με τη Μισέλ στον Λίβανο] ευφορίας υπήρξαν μόνο δυο μαύρες στιγμές”, μας ενημερώνει, σαν να διαισθάνεται το πλησίασμά μας, ο αφηγητής. Αργότερα βέβαια και άλλες.)

Στο σωζόμενο απόσπασμα του δημοτικού τραγουδιού δεν γίνεται απροκάλυπτος λόγος για θάνατο:

Τρία πλατάνια τα τρία αράδ’ αράδα
κι ένας πλάτανος παχύν ίσκιον απ’ όχει.
Στα κλωνάρια του σπαθιά ‘ναι κρεμασμένα
και στη ρίζα του τουφέκια ακουμπισμένα
κι’ από κάτω του Βαρλάμης ξαπλωμένος.

Ο Βαρλάμης (που στο ”τραγούδι”, του οποίου η μουσική ”έχει χαθεί”, αναφέρεται δίχως άρθρο, παραπέμποντας σε είδος ή πλήθος ή κατάσταση ή ιδιότητα ή σε κάποιο αντικείμενο) ευρίσκεται εν μέσω της ευφορίας του πλούσιου ίσκιου από τον αναλόγως εξίσου πλούσιο πλάτανο. Ελεύθερος από το βάρος των όπλων του στον δροσερό τόπο της ανάπαυσης. Ξεκουράζεται ίσως, ίσως κοιμάται, ίσως είναι νεκρός, ίσως αργοπεθαίνει. Στο πλασματικό κείμενο του Σταύρου Ζουμπουλάκη η ομοίως πλασματική φωνή του αφηγητή, η οποία ωστόσο καλύπτεται στην κατ’ επίφαση πραγματικότητά της, αποφαίνεται ότι ο μη συνοδευόμενος από μουσική τόνος των στίχων είναι ελεγειακός και ότι το φαινόμενο στον ”παχύν” ίσκιο, δηλώνει θάνατο, ότι ο Βαρλάμης, είναι ”νεκρός”. Το ίδιο συμπέρασμα βγάζει και ο πλασματικός Θάσος Μαυρογόνατος, στο ποίημα του οποίου, μας λέει ο αφηγητής, ο Βαρλάμης ”αναπλέει τον Αχέροντα” (σ. 9).

Ζωντανός, νεκρός ή ετοιμοθάνατος ο Βαρλάμης, ή αυτό που αντιπροσωπεύει δίχως το άρθρο, παραμένει μια παρουσία καταφατική, ένας γενναίος αλλά και ευπρόσβλητος αποδέκτης της πλατανικής ευφορίας, ένα αρχικό αίσθημα και μια εναρκτήρια κατάσταση που δίνουν τον δικό τους τόνο στο αφήγημα, ενώ η δυνατότητα, η σκιά του θανάτου, η μελαγχολία του ανέφικτου και αναπόφευκτου δεν μας εγκαταλείπουν, τόσο αναπόδραστα που στο τέλος συναντούμε και πάλι τον θάνατο κάτω από ένα πλατάνι (”Ο Μισέλ κρατώντας με τα χέρια την ανοιχτή κοιλιά του κατάφερε να συρθεί, σχεδόν πάνω από τον νεκρό Σαράντη, ώς τον πλάτανο”, σ. 41). Μέσα στην ευφορία αυτή, η οποία εντείνεται από την ευφορία των φιλολογικών πηγών, αφήνουμε το δημοτικό τραγούδι πίσω μας και γρήγορα, αλλά όχι και βιαστικά, περνάμε στην ευφορία της γεωγραφίας, των τοπωνυμιών, των κυρίων ονομάτων, των συγγενικών σχέσεων, των ιστορικών και δραματικών γεγονότων, των αισθημάτων. Και πάντα την ευφορία από την αρχή της αφήγησης την ακολουθούν οι σκοτεινές στιγμές της πολύμορφης βίας: οι ιστορικές πηγές είναι αποσπασματικές και δεν επιτρέπουν παγίωση της αλήθειας, οι τόποι και οι άνθρωποι που τους διέρχονται, αλλά και αντίστροφα, φέρουν τα ενεργά σημάδια συγκρούσεων και καταστροφών (”…το δράμα όλων των μικροκαπεταναίων της εποχής όταν, με το τέλος του αγώνα, βρέθηκαν άνεργοι σέρνοντας τις παροπλισμένες πιστόλες και τις πληγές τους στους καφενέδες του Ναυπλίου”, 10, ”Η Παναγιά των Ναήδων πυρπολήθηκε…” σ, 11), οικογενειακές σχέσεις διαλύονται (ο πρώην λοχαγός κατά το ”διάστημα ευφορίας” που απολαμβάνει με τη Μισέλ Ντελντό γνωρίζει και ”δύο μαύρες στιγμές”, τον πόνο εκ των οποίων ο αφηγητής συνοψίζει ως εξής: ”Ο πρώην λοχαγός δεν έσκισε το γράμμα αυτή τη φορά. Το έκαψε. Και οι στάχτες του κατακάθισαν στην ψυχή του”, σ. 18-19).

Από την αρχή επίσης και ώς το τέλος μας ακολουθεί η ευφορία του αφηγηματικού τεχνάσματος, το οποίο, με την επίσης συνοδευτική ειρωνεία, κορυφώνεται κοντά στο τέλος του μικρού κειμένου (σ. 43-45). Εδώ διαβάζουμε, στο πλαίσιο του παιχνιδιού μέσα στο παιχνίδι, ή en abîme, πως η ζωή και λογοτεχνική της απόδοση υπερβαίνουν την ιστορική αντικειμενικότητα (”Η ζωή είναι αφ’ εαυτής μια αφήγηση. Η Ιστορία είναι η δευτερογενής αφήγηση της πρώτης”, γράφει θριαμβευτικά η Ρω-Ρω), πως σε κείμενα του 1959 και 1964, τα οποία δημοσιεύει εκδοτικός οίκος αρκετά χρόνια πριν από την ίδρυσή του (οι εκδόσεις Actes Sud ιδρύθηκαν το 1978) συνοψίζονται ντερρινταϊκές απόψεις περί κειμένου και των ορίων του πριν από την εμφάνιση του Ντερριντά στη σύγχρονη φιλοσοφική σκέψη.

Αυτό όμως σίγουρα δεν είναι το σημαντικό, η ειρωνεία διασκεδάζει δίχως να αποδομεί, έστω και αν η διάσταση αυτή, όπως και στην περίπτωση του θανάτου, παραμένει πάντα μέρος του διακόσμου της αφήγησης. Το σημαντικό είναι η απομάκρυνση κάθε ενέργειας και κάθε διάθεσης, οι οποίες ενέχουν την παραμικρή επιθετική χροιά. Η επιθετικότητα και η βία περιγράφονται και υπογραμμίζονται με την βαλτινική άνεση που επιτρέπει καίριες ιστορικές αιχμές, τομές και συνόψεις, άνεση που με τη σειρά της αναδεικνύει μιαν άλλη άνεση, αυτήν ενός τόπου να αυτοπληγώνεται (μάλιστα έχει κανείς την εντύπωση ότι όσο μεγαλύτερη η κομψότητα της βαλτινικής αφήγησης, τόσο πιο άκομψα, πιο βίαια τα αφηγούμενα), ωστόσο η κατάφαση και η ευφορία που αυτή δημιουργεί, μας έχουν δώσει την πρώτη και τώρα μας δίνουν και την τελευταία δραματικά έντονη εικόνα του αφηγήματος: η πραγματοποίηση της επιθυμίας της γιαγιάς Ρω-Ρω ”να σμίξει με τη σκόνη του ποιητή Θάσου Μαυρογόνατου”, σ. 47. Την κατάφαση της εικόνας αυτής προσπαθούν, αλλά πόσο όμως το καταφέρνουν, να υπονομεύσουν οι σκέψεις και οι παραπομπές των σκέψεων του χυδαίου νέου με το τζιπ, προκαλώντας πιο άμεσα κάποιους ιστορικούς συσχετισμούς: Η Ελλάδα τότε και τώρα, από την Επανάσταση ώς σήμερα (1998 στο αφήγημα, πολύ αργότερα, αλλά ώς πότε για μας). Η Ελλάδα ένα τζιπ στην ετοιμοθάνατη πλατανική σκιά δίπλα σε ξερά ή ημίξερα ποτάμια, όπου η χώρα δεν μπορεί να σκεφτεί σοβαρά και να κάνει σοβαρές συσχετίσεις. Ο Βαρλάμης ως Ελλάς, ξαπλωμένη δίχως τον οπλισμό της. Ο Βαρλάμης ως πλατάνι, δίχως τον ίσκιο του. Στον παχύ ίσκιο του θανάτου πλάτανος ξαπλωμένος.

Ίσως. Ίσως όχι. Ίσως ναι και όχι. Πρέπει να τονίσουμε το πασιφανές, έστω κι αν είναι δυσδιάκριτο για τον Μαξιμιαλιανό Αργυρόπουλο; Ο Βαλτινός στο μικρό κείμενό του παίζει με το πασιφανές, με το τι είναι πασιφανές και για ποιους, παίζει με την αλήθεια του πασιφανούς. Και σίγουρα το παιχνίδι εμφορείται από ευφορία. Η ευφορία αυτή ωστόσο είναι πιο ουσιαστική επειδή διατηρεί και την άλλη διάσταση του παιχνιδιού, αυτή της μελαγχολίας, της τραγικής συνείδησης που την δημιουργεί. Οι εικόνες είναι ερμηνευτικά ανοιχτές, τα ερωτήματα δεν απαιτούν και δεν προϋποθέτουν απαντήσεις, οι επιθυμίες είναι προσωπικές υποθέσεις, όπως και οι αντιδράσεις τρίτων προς αυτές.

Βασίλης Παπαγεωργίου

Εσπρέσο

Ο μαύρος καφές στο πεζοδρόμιο
με καρέκλες και τραπέζια φανταχτερά σαν έντομα.

Πολύτιμες, αιχμαλωτισμένες σταγόνες
γεμάτες με την ίδια δύναμη που έχει το Ναι και το Όχι.

Βγαίνει από σκοτεινά καφέ
κι ατενίζει τον ήλιο ασκαρδαμυκτί.

Στο φως της μέρας μια τελεία ευεργετικού μαύρου
που χύνεται γρήγορα μέσα στον χλομό πελάτη.

Μοιάζει τις σταγόνες της μαύρης βαθύνοιας
που μερικές φορές κλείνονται στην ψυχή

και μας δίνουν ένα ευεργετικό σκούντημα: Πήγαινε!
Παρότρυνση ν’ ανοίξουμε τα μάτια.

Tomas Tranströmer in Växjö 2004.

Daniel and Chat, by Lo Snöfall, oil on canvas.

Η αϋπνία είναι ένα μεγάλο πρόβλημα για πολλούς ανθρώπους σε όλο τον κόσμο. Αναρωτιέμαι πώς είναι στην Ελλάδα σήμερα. Πόσο κοιμούνται αυτοί που ανησυχούν για το παρόν και το μέλλον, και που είναι το μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού. Το πόσο και πώς κοιμούνται οι μεγάλοι ένοχοι είναι μια ξεχωριστή ιστορία.  Όλοι οι άλλοι όμως, σε πόλεις και χωριά, ποια σχέση έχουν με τον ύπνο; Υπάρχουν έρευνες που να έχουν φτάσει σε κάποιες συγκεκριμένες παρατηρήσεις; Επίσης, μπορούμε να εικάσουμε τι μορφή θα είχε η αϋπνία στην Ελλάδα αν οι οικονομικές και κοινωνικές συνθήκες της είχαν τους ίδιους δείκτες με αυτούς της Σουηδίας, όπου ζω; Στο άλλο άκρο του φάσματος. Και όμως, μαζί με πολλούς άλλους, μένω για ώρα άυπνος κάθε βράδυ στην ήσυχη και ευχάριστη πόλη μου.  Χωρίς να ανησυχώ για κάτι άμεσο. Ανησυχώ για την κατάσταση στην Ελλάδα, και πολύ, αφού έχω μεγάλη οικογένεια εκεί. Όχι όμως όσο άμεσα ανησυχώ όταν είμαι στη Θεσσαλονίκη και ζω τα προβλήματα από κοντά. Κι ωστόσο δεν μένω ποτέ άυπνος στη Θεσσαλονίκη. Και αυτό επειδή τα προβλήματα που είναι πολλών μορφών, διαβαθμίσεων και ποιοτήτων με εξαντλούν. Εκπλήσσομαι ευχάριστα κάθε πρωί που ξυπνώ ύστερα από εφτά ή οκτώ ώρες ύπνου.  Δεν το πετυχαίνω ποτέ αυτό στη σουηδική, ήρεμα πόλη μου όπου έχω μια δημιουργική δουλειά. Και πάλι όμως τα προβλήματα στην Ελλάδα δεν έχουν τον ίδιο άμεσο χαρακτήρα που έχουν για τους μόνιμους κατοίκους της.

Τι κάνουν όσοι δεν μπορούν να κοιμηθούν τη νύχτα στην Ελλάδα; Τι λύσεις προσφέρονται; Τι κάνω εγώ στην πόλη μου; Έχω τον υπολογιστή δίπλα μου και ακούω εκπομπές στο ραδιόφωνο. Ακούω το τέταρτο ραδιοφωνικό πρόγραμμα του BBC. Το subtext μου φέρνει τελικά τη γαλήνη που χρειάζομαι για να σκεφτώ δίχως άγχος, να αφήσω τους συνειρμούς μου να δουλεύουν δίχως εγώ να παρεμβαίνω, και έτσι με οδηγούν στον ύπνο χωρίς να το καταλαβαίνω.

Βασίλης Παπαγεωργίου

Ατενίζοντας το Αιγαίο

Μια αργοπορημένη ψαροπούλα κατευθύνεται προς το λιμάνι
χαράζοντας βαθιά αυλάκια στη γαλάζια έρημο.
Το  Άγιον  Όρος διακρίνεται αμυδρά στη μακρινή φωτεινή του αχλή.

Και ξαφνικά γίνονται όλα λάμψη εκτυφλωτική,
πύρινη θάλασσα, φως που κατακλύζει τα πάντα.
Οι γρήγορες φτερούγες του περιστεριού είναι τα μόνα μου βλέφαρα.

Ναός από αιωρούμενο μάρμαρο; Ξανασμίξιμο του κάτω νερού
με το πάνω;  Άραφος μανδύας από φως;
Εικόνα του ανεικόνιστου; Εικονοστάσι της απαρχής…

Ψηλαφώ τη στάχτη των εικόνων,
καθώς ένας άγγελος πέφτει βαθιά στο ανείπωτο
και ο λαγός στο παράλιο δάσος βοσκά ήρεμος το πράσινο φως.

Vid Terebinträdet, 1989. Μετάφραση Βασίλης Παπαγεωργίου. Η μετάφραση τούτη δημοσιεύτηκε στον τόμο Καβάλα: Μια πόλη μια λογοτεχνία. Διαμαντής Αξιώτης (επιμ.), Μεταίχμιο 2002.

Maria Kyrtzaki (Kavala 1948). Poet, språkgranskare och radioproducent av litterära program. Hennes dikter har översatts till flera språk.

Giannis Varveris (Aten 1955). Poet, översättare och teaterkritiker. Hans dikter har översatts till flera språk.

Översättning till svenska Vasilis Papageorgiou och Lo Snöfall.

Bike parts from NY, drawing by Daniel Olovsson

M I H A L I S  G A N A S

Kärlekens
till Popi

Som koppar från en kittelflickare i Ioannina
lyser och glänser ditt skratt,
dina ord exploderar i mig
som handgranater.
En kropp som sparkade som ett litet djur
innan sömnen kom,
tre nätter i rad nu och med dubbla kuddar
avger jag nikotin,
kör åttio i feber
sedan nittio
blir som besatt på landsvägarna.
Och ensamheten en bitter läxa
och döden en svart trådrulle,
kom med kärleken,
kom med vattnet.
Var inte borta mer lämna mig inte
genomskinlig handflata och rätt hjärta,
som jag älskar och som skrämmer mig,
som givit mig bröd och stjärnljus
bröstets metall igen
och kroppens sovande trumma.

II
till Hristos Bravos

En sådan natt, för många år sedan,
var den någon som gick ensam, jag vet inte hur
många leriga kilometer.
En molnig natt utan stjärnor.
I gryningen kom han in i Ioannina.

På det första härbärget åt han, och där sov han
i tre dygn. Han vaknade av snön
som föll mjukt, gick och ställde sig vid fönstret
och lyssnade på klarinetterna.
Ibland oklara och ibland intill honom,
precis som vinden ville det.
Och sedan hörde han rösten
helt klart, den kom från nära håll,
som hundskall och som om man knivdödade
kvinnan men utan bråk eller
något annat, det snöade hela natten i Ioannina.
I gryningen betalade han räkningen
och återvände till sin by.

Han var nog i sitt femte årtionde
med grått hår och tre ogifta
döttrar, änkeman sedan fyra år,
med sin svarta mantel över axlarna,
och hur mycket snö som dessa axlar burit
var det ingen som visste.

Koltrasten
till den där onsdagens sällskap, 18-5-88

Koltrasten en smal liten munk
med sitt hesa mässande och sina klumpiga
böner året runt, men under våren
håller den andakt i de lysande platanerna
på kända platser och i omtalade
träd, när det regnade,
blåste eller var kallt, när
det snöade och den hängde
i murgrönans svarta frön
för att ge näring till den lilla kroppen
och sedan vilade den på en kvist,
en svart låga som väntar
i snön,
tills på våren
då något kommer och löser upp
knuten i dess hals
vilket befriar rösten som överraskar den,
närd av tystnaden och nöden,
och den blir till prästen för en mörk
religion och en ständigt plågande
gudinna som får jägare
och katter och vesslor att skrämma den
så att den sjunger,
så mycket den kan hinna med,
innan den ligger på sin mage igen
i sin rösts vinterdvala.

M A R I A  K Y R T Z A K I

Greker

Som greker som blivit kvar
hemma i ett annat land.

Det försvann i djupet av Asien
sjönk vid filosofers stränder
och det blev till en våg på poeternas öar
och en liten vind av hemlängtan.

Hem är det man längtar efter.

Pindos tillflykt
bortom Pyrrhus förlorade glädje
Bakom Haimos toppar
i Orfeus Thrakien bär Eurydike
svart huvudduk
en lång sorgklänning

Varför sörjer hon musiken.

Och hon söker, söker i radiovågornas FM
och sedan blod igen, blod i medelhög och
kort frekvens, mörkt och massivt
hon söker sina lemmar sin melodi
för att uttrycka indirekta ord
sången som blixtrade till
och tycktes henne vara ett liv.

Och att de längtar efter detta andra liv
tycktes dem vara ett liv.

Bakom marmor gömde sig ruiner
de återvände till Parthenon    De tittade
tillsammans med karyatiderna gick de
från klippans ena sida till den andra i Zaloggos stad.
De spelade i konkava teatrar.

Nej. De vet inte, förstår inte
Vet inte och längtar inte

och radiovågorna spelar en annan musik.

[Plötsligt tystnad]

Plötsligt tystnad. En annans
Dröm eller min, vet inte

Han satt på bänken. Vid kanten
av en bullrig gata. Han hade de gamla trasiga
kläderna på sig. Blicken var nu
fäst framför honom
– som om han såg på någon eller något.
Han bad, det visste jag, men annorlunda

Den brutna kroppen
lutade mot sig själv. Och orden
även de lutade mot glasväggarna
på husen som reste sig runt honom

Återspegling av ord tänkte jag och kände hur han
skakade och hur gråten överväldigade honom
luta och luta igen verkade han säga
– talade han till ett hemland eller en hemperson? –
och fäst oss med
beröringens blick i rämnor, ruiner
i språkets sprickor
flagga, fana i njutningens land

Det mållösa språket

Människan kan inte vara utan hemland;
hon blir som fisk utan eget vatten
och som om hon hamnat utanför det som skyddade henne
– det egna språket.
Hon bygger trädgårdar och gårdsplan
inte hemmet
Och ensamheten – den räcker inte, är inte tillräcklig
för att skapa ett hemlands mark.

Ensamheten bor i kärleken, skräm den
inte, du log,
och uppfinner ett mållöst språk
och ett hedrat språk.
Alla respekterar det och bugar
och går förbi.
Att inte minnas
kärleken som en gång
fyllde deras segel
– och detta det enda och enastående
språket att tala

Som de har glömt.

Du och jag är i säkerhet och
du ska inte vara rädd – bo i mig
som en ensamhet utan att vara rädd.
Och låt mig
öppna dina dörrar
fönstren, så att jag som ljus och ett litet blad
av skugga kan komma in. Och titta där, på väggar
och golv och fönsterbrädor,
just där är den i fred, kärlekens återspegling,
den slår rötter, får små grenar och frukter
som doftar och eftersken från
kroppar som har kämpat och är trötta på krig
och har längtat efter basilikans och
myskens doft. Var inte rädd.

I detta ljusets svarta land
som jord och hur ditt ansikte sträcker sig och ständigt
minns och alltid längtar efter
ljuset
ljuset
det andra ljuset
Kärlekens.

Du
vilket annat land ska du söka
Jag
vilken annan jord.

G I A N N I S  V A R V E R I S

Din kropp och jag

Vi har rest mycket
din kropp och jag
vi har föreställt oss
allt som en kropp och ett jag
kan föreställa sig.
Min kropp och jag
har drömt om
din kropp i positioner
du aldrig föreställt dig.
Nu har du ingen plats här
vad vill du
mellan mig
och din kropp.

Om jag hade ett litet barn

– Så mycket som du inte kan
av det jag minns.
I ditt lilla huvud stoppar jag minnen
ur mitt minne
personer, saker som jag älskat
som du inte ens fick chansen
att glömma.
Och hela tiden berättar jag igen och igen om så mycket som du gått miste om, fastän

du inte gått miste om någonting alls.
Lyssna inte på någon
som är oförmögen att glömma
lyssna inte
varken du eller ni
han är galen i minnen
hans händer och ord är minnen
låt honom vara i sina minnen
ta barnet från hans händer.

Plan för sömn

Nu för tiden är jag sömnig.
Jag dryper sömn över allt jag gör;
jag, som i hela Attika inte känner någon
som är mer intelligent än jag,
vill sova.
Jag har blivit sömnig av att förstå
det förstår jag. Jag måste ha rätt;
det är väl i sin ordning att jag är sömnig.
Men jag kan inte sova.
Och så gör jag inget annat
än tar sömnigheten
med till mina vänner,
en förståelse av trötthet
och en ljuv uppgivenhet
som ser ut som krav på
att man ska förstå mig.
Och så, efter åratal i denna sömnighet
kommer jag inte att inse om man har förstått
och om jag var eller inte var sömnig
när jag faller i sömn.

Ηela vintern observerade jag din ensamma cyklamen
räta ut sin herdestav
för att fladdra upp i det enda ljuset
och låta ljuset komma in
dit det inte kunde nå självt
för att skapa sådant rosa,
en fjärilasana.
Först nu kan jag börja känna
hur långsamma dina årstider är,
hur länge knoppar vallades
i den där skrynkliga skuggan,
hur mycket det behövdes för att vattna
ditt fält av ådriga stigar,
att förtrösta på lite jord.

Το μέλλον ενός λεπτού πράγματος

Όλον τον χειμώνα παρατηρούσα το μοναχικό σου κυκλάμινο
που ίσιωνε το κυρτό ραβδί του
για ν’ αναπεταρίσει στο μοναδικό φως,
επιτρέποντας στο φως να εισχωρήσει
εκεί που δεν μπορούσε να φτάσει από μόνο του
για να δημιουργήσει τέτοια ροδαλότητα,
μια ασάνα σαν πεταλούδα.
Τώρα μόνο αρχίζω να νιώθω
πόσο αργές είναι οι εποχές σου,
πόσο καιρό τα μπουμπούκια ποιμαίνονταν
σ’ εκείνη την τσαλακωμένη σκιά,
πόσο σε πήρε να αρδεύσεις
την έκτασή σου με τα νευρώδη μονοπάτια,
να πιστέψεις σε λίγο χώμα.

(One Wanted Thing, 2009. Translated into Swedish by Vasilis Papageorgiou and Lo Snöfall. Translated into Greek by Vasilis Papageorgiou. Photograph: Well, by Lo Snöfall.)

Then the familiar long silence again.

Until the next natural burst of the short and indelible laugh,
of loving words that embrace life and smile at it.

Vasilis Papageorgiou
Halmstad, 22 August 2010

The National Theatre of Athens has great opportunities to create aesthetic and critical scenic work by interpreting, broadening and analyzing the immediate reality. And the reality of the theatre and of all of us includes the immigrants, the drug addicts, the marginalized, all the desperate who now occupy and dirty the otherwise so beautiful space around the National Theatre. Authors, directors, set and clothes designers, photographers and many others could create and protest against the causes, show and suggest, by studying and transforming this important as well as dark part of modern Athens, of the modern world. “Shame” for the theatre is that it wants to displace the problem, instead of confronting it with the tragic awareness that only the limitless affirmative creative art can offer, instead of inviting all those it wants to chase away now inside the theatre, on its stage, and give them the reason and words to live and express themselves.

O Wild, photograph by Lo Snöfall.